به گزارش خبرگزاری تسنیم ، میراث تاریخی و فرهنگی ایران، یکی از مهم‌ترین نمادهای هویت ملی و تمدنی این کشور است. از کاخ‌ها و زیگورات‌های باستانی گرفته تا محوطه‌های شهری و روستایی تاریخی، هر یک روایتگر هزاران سال تجربه، فرهنگ و هنر مردمان گذشته هستند. با این حال، امروز بسیاری از این آثار در معرض آسیب و فرسایش قرار دارند. کارشناسان و پژوهشگران میراث فرهنگی بارها هشدار داده‌اند که کمبود سرمایه‌گذاری، ضعف مدیریت و برنامه‌ریزی ناکافی، تهدیدی جدی برای حفظ این گنجینه‌های ملی است.

در شرایطی که ایران دارای بیش از 250 اثر ثبت شده در فهرست ملی و ده‌ها اثر جهانی است، بسیاری از آن‌ها به دلیل نبود منابع مالی کافی و نقص در مدیریت حفاظتی، در خطر تخریب قرار دارند.ضعف مدیریت در حفاظت از آثار باستانی، خود را در چند سطح نشان می‌دهد. اولین مسئله، عدم تخصیص بودجه مناسب برای مرمت و نگهداری است. بسیاری از آثار تاریخی به دلیل فرسایش طبیعی، آسیب‌های ناشی از تغییرات آب و هوایی و فعالیت‌های انسانی، نیازمند تعمیر و بازسازی مداوم هستند. اما با بودجه محدود، بسیاری از پروژه‌ها به تعویق می‌افتند یا نیمه‌کاره رها می‌شوند، در نتیجه آسیب‌های دائمی و غیرقابل جبران به آثار وارد می‌شود. علاوه بر این، فقدان برنامه‌های حفاظتی جامع و نظام‌مند، باعث شده که بسیاری از محوطه‌های تاریخی بدون حفاظت کافی باقی بمانند و در معرض تجاوز زمین‌خواری، ساخت‌وساز غیرمجاز و سایر آسیب‌های انسانی قرار گیرند.

یکی دیگر از چالش‌ها، نبود نیروی متخصص و آموزش کافی است. حفظ و مرمت آثار تاریخی نیازمند کارشناسان مجرب در زمینه‌های باستان‌شناسی، مرمت، معماری سنتی و مهندسی است. در بسیاری از مناطق، نبود نیروهای آموزش دیده باعث شده تا اقدامات حفاظتی به شکل غیرحرفه‌ای انجام شود و حتی در برخی موارد، آسیب‌های بیشتری به سازه‌های تاریخی وارد شود. کارشناسان معتقدند که ایجاد دوره‌های تخصصی، جذب نیروی متخصص و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین می‌تواند تا حد زیادی مشکلات حفاظتی را کاهش دهد.

کمبود سرمایه‌گذاری در حوزه میراث تاریخی، اثرات منفی اقتصادی نیز دارد. گردشگری فرهنگی یکی از منابع مهم درآمدزایی برای مناطق دارای آثار تاریخی است. اما وقتی آثار باستانی فرسوده، مخروبه یا دسترسی به آن‌ها دشوار باشد، گردشگران داخلی و خارجی انگیزه‌ای برای بازدید نخواهند داشت. این موضوع به کاهش درآمد ناشی از صنعت گردشگری و فرصت‌های اشتغال در مناطق تاریخی منجر می‌شود و چرخه اقتصادی مرتبط با میراث فرهنگی را تضعیف می‌کند. بنابراین، حفاظت از آثار تاریخی تنها یک ضرورت فرهنگی و اجتماعی نیست، بلکه یک ضرورت اقتصادی نیز محسوب می‌شود.در کنار مشکلات اقتصادی و مدیریتی، تهدیدهای طبیعی نیز فشار مضاعفی بر میراث فرهنگی وارد می‌کنند.

زلزله، سیل، فرسایش خاک و تغییرات اقلیمی، بدون برنامه‌های حفاظتی مناسب، می‌توانند به سرعت آثار تاریخی را نابود کنند. نمونه‌های متعدد از خرابی و فرسایش محوطه‌های باستانی در سراسر کشور نشان می‌دهد که حفاظت بدون بودجه و مدیریت منسجم، نمی‌تواند از میراث ملی محافظت کند. بنابراین، همزمان با توسعه برنامه‌های مرمتی، ضروری است که ارزیابی‌های محیطی و مهندسی انجام شود تا سازه‌ها در برابر تهدیدهای طبیعی مقاوم شوند.سرمایه‌گذاری در حوزه میراث تاریخی تنها محدود به مرمت و بازسازی نیست، بلکه شامل توسعه زیرساخت‌های گردشگری و اطلاع‌رسانی نیز می‌شود.

ایجاد مسیرهای دسترسی مناسب، تابلوهای راهنمای دقیق، مراکز اطلاع‌رسانی و فضای آموزشی، می‌تواند تجربه بازدیدکنندگان را ارتقا دهد و آگاهی عمومی درباره اهمیت حفاظت از آثار تاریخی را افزایش دهد. تجربه سایر کشورها نشان داده است که سرمایه‌گذاری همزمان در حفاظت و توسعه گردشگری، باعث رونق اقتصادی، افزایش اشتغال و تقویت هویت فرهنگی منطقه می‌شود.مسئولان و نهادهای مرتبط با میراث فرهنگی، از وزارت میراث فرهنگی گرفته تا شوراهای محلی و سازمان‌های مردم‌نهاد، نقش مهمی در بهبود وضعیت دارند.

برنامه‌ریزی منسجم، جذب بودجه ملی و بین‌المللی، همکاری با بخش خصوصی و استفاده از فناوری‌های نوین مرمتی، می‌تواند به نجات بسیاری از آثار تاریخی کمک کند.همچنین، آموزش و مشارکت جامعه محلی در حفاظت از میراث، از جمله اقداماتی است که اثرات طولانی‌مدت و پایدار ایجاد می‌کند و انگیزه مردم برای محافظت از گنجینه‌های فرهنگی را افزایش می‌دهد.میراث تاریخی ایران گنجینه‌ای بی‌نظیر و منحصر به فرد است که فراتر از ارزش‌های فرهنگی و تاریخی، نقش مهمی در توسعه گردشگری و اقتصاد ملی دارد.

کمبود سرمایه‌گذاری و ضعف مدیریت، این میراث را در معرض خطر قرار داده و پیامدهای جبران‌ناپذیری به همراه دارد.اما با توجه ویژه به مرمت، حفاظت، آموزش و توسعه زیرساخت‌های گردشگری، می‌توان این آثار را نه تنها حفظ کرد، بلکه به قطب گردشگری تاریخی و فرهنگی تبدیل نمود و برای نسل‌های آینده نیز حفظ و معرفی کرد.

یادداشت از حمیده عبدالهی ، خبرنگار

انتهای پیام/