خبرگزاری تسنیم ـ یادداشت ـ پارسا رحیمیان| پژوهشگر حوزه حکمرانی اندیشکده حکمت و پیشرفت| در یک دهه گذشته، تعداد سامانه‌های دیجیتال اداری به‌طور مستمر افزایش یافته است، تنوع کارکردها بیشتر شده، لایه‌های فنی توسعه پیدا کرده و بخش قابل‌توجهی از تعاملات رسمی به بسترهای آنلاین منتقل شده‌اند. با این حال، در سطح تجربه‌ی کاربر نهایی، پیچیدگی فرآیندها کاهش نیافته و در بسیاری موارد افزایش پیدا کرده است.

برای انجام یک کنش اداری واحد، شهروند ناچار است میان چند سامانه مجزا حرکت کند، داده‌های هم‌پوشان را تکراراً ثبت کند و با منطق‌های تصمیم‌گیری متفاوتی مواجه شود که نسبت آنها با یکدیگر روشن نیست. مسیر تصمیم، نقطه اعمال اختیار و مرجع پاسخ‌گویی، اغلب در سطح رابط کاربری قابل تشخیص نیست. نتیجه، انتقال بار فهم فرآیند از ساختار نهادی به فرد است.

این پدیده را نمی‌توان به ضعف فناوری یا اجرای ناقص تقلیل داد. مسئله، در سطح معماری است. سامانه‌ها عمدتاً به‌صورت مستقل طراحی شده‌اند؛ هرکدام با منطق درونی، تعاریف خاص از نقش‌ها و مرزهای مسئولیت جداگانه. آنچه غایب است، یک چارچوب مشترک است که این اجزا را در یک نظم قابل فهم برای کاربر نهایی یکپارچه کند.

در یک نظم نهادی کارآمد، هر کنش دیجیتال باید جایگاه مشخصی در زنجیره تصمیم داشته باشد؛ زنجیره‌ای که در آن، نسبت میان درخواست، تصمیم و پاسخ‌گویی قابل رهگیری باشد. در وضعیت موجود، این زنجیره اغلب گسسته است. فناوری، به‌جای آنکه این گسست را آشکار و اصلاح کند، آن را در لایه‌های سیستمی پنهان می‌کند.

در تعاملات غیرسیستمی، رابطه کنش و پاسخ روشن است و مسئولیت در یک چارچوب مشخص تعریف می‌شود. اما در فضای دیجیتال فعلی، تصمیم‌ها در سطح سیستم توزیع می‌شوند، پاسخ‌ها بی‌نام باقی می‌مانند و امکان نسبت‌دادن کنش به مرجع تصمیم تضعیف می‌شود. این وضعیت، نشانه فقدان یک منطق مشترک برای سازمان‌دهی تعاملات دیجیتال در سطح حکمرانی است.

پیش از توسعه ابزارهای جدید یا افزودن سامانه‌های بیشتر، لازم است مسئله در سطح بنیادی‌تری صورت‌بندی شود: آیا چالش اصلی، کمبود فناوری است، یا نبود یک زبان تعاملی مشترک در لوای معماری نهادی روشن که بتواند رابطه میان انسان، هم نوعان، حاکمیت و محیط پیرامونی را به‌صورت یکپارچه تنظیم کند؟

اگر سامانه‌های دیجیتال قرار نیست منطق کنش نهادی را شفاف کنند، این پرپسش ایجاد می‌شود  که دقیقاً چه چیزی را «دیجیتال» کرده‌ایم؟

چراکه دیجیتال‌سازی بدون معماری، فقط تکثیر پیچیدگی است.

انتهای پیام/363/