حجت‌الاسلام مهدی شیرمحمدی، مشاور و مدرس حوزه در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم در قزوین با بیان اینکه «رسانه امروز به میدان جهاد آگاهی و محاسبه نفس تبدیل شده است»، اظهار کرد: در قرن بیست‌ویکم رسانه‌ها به یکی از مهم‌ترین عوامل شکل‌دهی به فرهنگ، سیاست و هویت انسان معاصر بدل شده‌اند. در این عصر، قدرت تنها در اقتصاد یا فناوری خلاصه نمی‌شود، بلکه در کنترل جریان اطلاعات و روایت‌های اجتماعی نهفته است.

وی با استناد به حکمت‌های کتاب شریف نهج‌البلاغه خاطرنشان کرد: در اندیشه اسلامی بر خودشناسی، کنترل نفس و مسئولیت اخلاقی در گفتار و رفتار تأکید فراوان شده است. امروز بسیاری از اندیشمندان دینی و اجتماعی معتقدند بحران اصلی جهان معاصر نه بحران فناوری، بلکه بحران معنا و اخلاق است.

این مدرس حوزه ادامه داد: انسان معاصر در پیشرفته‌ترین دوران مادی تاریخ زندگی می‌کند، اما هم‌زمان یکی از عمیق‌ترین بحران‌های روحی و معنوی را تجربه می‌کند. ممکن است فردی پول، شهرت، قدرت اجتماعی و رفاه داشته باشد، اما همچنان احساس پوچی و بی‌هدفی کند. این نشان می‌دهد انسان فقط برای مصرف و تولید آفریده نشده، بلکه نیازمند معنا، اخلاق و ارتباط با حقیقتی متعالی است.

وی با اشاره به جمله مشهور «من عرف نفسه فقد عرف ربه» گفت: هرکس خود را بشناسد، مسیر حقیقت را می‌یابد. اگر انسان خود را فراموش کند، خدای خود را نیز فراموش خواهد کرد و این همان نقطه سقوط تمدن‌هاست. تمدن‌ها امروز نه با شمشیر و موشک، بلکه با فراموشی معنا سقوط می‌کنند.

استعمار ذهن و سه انفجار بزرگ رسانه‌ای

شیرمحمدی با طرح مفهوم «استعمار جدید» اظهار کرد: استعمار امروز به دنبال اشغال جغرافیا نیست، بلکه اشغال ذهن، زمان و توجه انسان را هدف گرفته است. رسانه‌های دیجیتال می‌توانند ابزار آگاهی باشند یا ابزار اسارت ذهن.

وی با استناد به کلام امیرالمؤمنین علی(ع) در نهج‌البلاغه مبنی بر «لاتکن عبد غیرک و قد جعلک الله حرا» گفت: بنده غیر خدا نباشید؛ زیرا هرچه را بندگی کنید، اسیر آن می‌شوید. اگر رسانه، لایک و شهرت را بندگی کنیم، اسیر آن‌ها خواهیم شد.

این استاد حوزه و دانشگاه سپس از «سه انفجار بزرگ رسانه‌ای» سخن گفت و افزود: انفجار اول، سرعت بدون حکمت است. امروز اطلاعات با سرعتی بی‌سابقه منتشر می‌شود، اما حقیقت یا گفته نمی‌شود یا دیر بررسی می‌شود. در حالی که در روایات آمده است «التأنی من الله و العجلة من الشیطان»؛ صبر و تأمل از خدا و عجله از شیطان است.

وی انفجار دوم را «احساس بدون عقل» دانست و گفت: امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمایند «لا رأی لمن لا یطاع العقل»؛ کسی که از عقل تبعیت نکند، رأی و نظرش خطاست. امروز بسیاری از واکنش‌های رسانه‌ای، هیجانی و احساسی است، نه تحلیلی. در حالی که به تعبیر شهید مطهری، انسان پیش از واکنش احساسی باید تحلیل عقلانی داشته باشد.

وی سومین انفجار را «شهرت بدون اخلاق» عنوان کرد و افزود: در فضای مجازی معیارها تغییر کرده است؛ لایک شده ارزش، دیده‌شدن شده موفقیت و واکنش سریع شده نشانه هوش اجتماعی. در حالی که در منطق علوی آمده است «قیمة کل امرئ ما یحسن»؛ ارزش هرکس به کاری است که نیکو انجام می‌دهد، نه به میزان دیده‌شدنش.

بیماری‌های رسانه‌ای و ضرورت رسانه سالم

شیرمحمدی در ادامه به سه بیماری بزرگ رسانه‌ای اشاره کرد و گفت: نخستین بیماری، اعتیاد به دیده‌شدن است. برخی برای جلب توجه، حاضرند از اخلاق و حتی اعتقادات خود عبور کنند. شهرت بدون مسئولیت اخلاقی، انسان را از مسیر حقیقت دور می‌کند.

وی دومین بیماری را «هیجان رسانه‌ای» دانست و تصریح کرد: عجله پیش از تحمل و تحلیل، انسان را وارد واکنش‌های سطحی می‌کند. بسیاری از فعالان رسانه‌ای به جای تحلیل عقلایی، صرفاً واکنش احساسی نشان می‌دهند.

این مدری حوزه سومین بیماری را «مقایسه اجتماعی» عنوان کرد و گفت: رسانه‌ها بستر مقایسه دائمی افراد و خانواده‌ها شده‌اند. در حالی که امیرالمؤمنین(ع) می‌فرمایند آزادترین انسان‌ها کسانی هستند که خود را اسیر مقایسه نمی‌کنند.

وی با بیان اینکه «رسانه آینه روح انسان است» افزود: حضرت علی(ع) می‌فرمایند «المرء مخبوء تحت لسانه»؛ انسان زیر زبانش پنهان است و هنگامی که سخن می‌گوید، آشکار می‌شود. در عصر رسانه می‌توان گفت هر محتوا، هر تصویر و هر لایک، بازتاب شخصیت اخلاقی ماست.

شیرمحمدی در پاسخ به این پرسش که رسانه سالم از نگاه اسلامی چه ویژگی‌هایی دارد، اظهار کرد: نخست آنکه باید حقیقت‌محور باشد؛ نه درگیر رقابت‌های ناسالم و انتشار دروغ. دوم آنکه باید اخلاق‌محور باشد؛ حتی در سخت‌ترین شرایط نباید اخلاق قربانی شود. سوم آنکه باید امید اجتماعی ایجاد کند؛ چرا که ناامیدسازی جامعه، خواست دشمنان است.

وی با اشاره به دیدگاه‌های شهید مطهری تأکید کرد: پیشرفت بدون اخلاق، بحران تمدنی ایجاد می‌کند. ممکن است با بی‌اخلاقی به ظاهر پیشرفتی حاصل شود، اما این پیشرفت پایدار نیست و جامعه را دچار بحران می‌کند.

این سخنران ادامه داد: پیام مشترک نهج‌البلاغه، اندیشه شهید مطهری و رهنمودهای رهبر معظم انقلاب این است که رسانه آینده، رسانه‌ای نیست که بیشتر دیده شود؛ بلکه رسانه‌ای است که انسان را آگاه‌تر، آزادتر و اخلاقی‌تر کند.

وی خطاب به فعالان فضای مجازی افزود: مراقب باشیم به کپی‌پیست صرف و افتخار به تعداد دنبال‌کننده‌ها بسنده نکنیم. ما مسئول انتقال حقیقت و واقعیت هستیم، البته با رعایت ملاحظات اخلاقی و مصالح اجتماعی. هر حقیقتی را نباید بدون ملاحظه منتشر کرد، بلکه باید امید صحیح و آگاهی دقیق را به جامعه منتقل کنیم.

شیرمحمدی در پایان با بیان اینکه فضای مجازی به بخشی از فضای حقیقی زندگی ما تبدیل شده است، گفت: امروز دوستی‌ها، جلسات اداری، نشست‌های کارشناسی و حتی برنامه‌های نخبگانی در بستر فضای مجازی برگزار می‌شود. بنابراین باید رسانه‌ای در تراز انقلاب اسلامی داشته باشیم؛ رسانه‌ای با رنگ و بوی اسلام ناب، صداقت، دقت و پرهیز از تخریب همنوعان.

انتهای پیام/