به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم ، قرآن کریم در آیه‌ 17 سوره‌ انفال، با بیانی شگفت، نسبت میان اراده‌ الهی و کنش انسانی را در صحنه‌ای تاریخی از جنگ بدر ترسیم می‌کند: «فَلَمْ تَقْتُلُوهُمْ وَلَٰکِنَّ اللَّهَ قَتَلَهُمْ ۚ وَمَا رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَلَٰکِنَّ اللَّهَ رَمَىٰ وَلِیُبْلِیَ الْمُؤْمِنِینَ مِنْهُ بَلَاءً حَسَنًا إِنَّ اللَّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ؛  شما آنان را نمى‌کشتید، خدا بود که آنها را مى‌کشت. و آنگاه که تیر مى‌انداختى، تو تیر نمى‌انداختى، خدا بود که تیر مى‌انداخت، تا به مؤمنان نعمتى کرامند ارزانى دارد. هرآینه خدا شنوا و داناست.»

حجت‌الاسلام محمدرضا جوان آراسته، کارشناس دینی، طی سخنانی به تشریح این آیه پرداخته است:

در عین حال بر اساس تفسیر نور، اثر ارزشمند حجت‌الاسلام والمسلمین محسن قرائتی، نکاتی در این آیه وجود دارد که باید به آن توجه داشت: در جنگ بدر، سپاه کم مسلمانان با تجهیزات محدود در برابر لشکری انبوه و مجهز ایستاد. قرآن با تصحیح نگاه ظاهربینانه می‌فرماید: این شما نبودید که کشتید، و این تو نبودی که افکندی، بلکه خدا بود که چنین کرد.

پیام روشن است: پیروزی، پیش از آنکه محصول محاسبات مادی و تاکتیک‌های نظامی باشد، جلوه‌ای از امداد الهی است. این نگاه، هرگونه غرور و خودبینی پس از موفقیت را می‌شکند و انسان را متوجه سرچشمه‌ حقیقی قدرت می‌کند. جامعه‌ای که پیروزی را صرفاً به توان خویش نسبت دهد، در اولین لغزش فرو خواهد ریخت؛ اما جامعه‌ای که خود را مجرای اراده‌ الهی بداند، در سخت‌ترین میدان‌ها هم استوار می‌ماند.

نه جبر، نه تفویض

عبارت «وَ ما رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ» ظریف‌ترین بیان از رابطه‌ فعل انسان و اراده‌ خداوند است. فعل، از انسان سر می‌زند. انتخاب، آگاهانه و ارادی است. اما تأثیرگذاری و تحقق نهایی، در پرتو قدرت الهی صورت می‌گیرد. از این‌رو نه می‌توان انسان را مجبور دانست و نه مستقل از خدا.

این توازن، بنیان مسئولیت اخلاقی را حفظ می‌کند و در عین حال، توحید افعالی را تثبیت می‌کند. انسان مؤمن می‌کوشد، تصمیم می‌گیرد و اقدام می‌کند، اما دل به توان خویش نمی‌بندد و نتیجه را عطیه‌ای الهی می‌بیند.

«بلاء حسن»؛ آزمون در پوشش نعمت

قرآن پیروزی بدر را «بَلاءً حَسَناً» می‌نامد؛ آزمونی نیکو. آزمون الهی تنها در سختی‌ها و مصیبت‌ها نیست، بلکه نعمت و پیروزی نیز صحنه‌ امتحان‌اند. چه‌بسا شکست، انسان را متواضع کند و پیروزی او را مغرور سازد. از این منظر، کامیابی نیز مسئولیت‌آور است.

جهاد و رویارویی‌های سرنوشت‌ساز، میدان تشخیص ایمان‌های استوار از باورهای سست است. در هنگامه‌ خطر، حقیقت درون انسان آشکار می‌شود؛ آنان که با نیت الهی گام برمی‌دارند، امداد غیبی را تجربه می‌کنند و آنان که به غیر خدا تکیه دارند، از درون تهی می‌شوند.

رهبری الهی و جلب نصرت

نقش پیامبر در این آیه برجسته است: «وَ ما رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ». حضور رهبری الهی، ظرف نزول امدادهای غیبی است. جامعه‌ای که در مدار هدایت الهی حرکت کند، ظرفیت دریافت نصرت را می‌یابد. در مقابل، حرکت در مسیر غیر الهی - حتی اگر در ظاهر شبیه همان کنش‌ها باشد - از حقیقت توحیدی تهی است و رنگی دیگر می‌گیرد.

آیه‌ 17 سوره‌ انفال، منشوری از توحید در میدان عمل است:

• پیروزی، نباید به غرور بینجامد.
• انسان، فاعل مختار است اما مستقل نیست.
• نعمت‌ها هم آزمون‌اند.
• امداد الهی، آگاهانه و بر پایه‌ علم و حکمت است: «إِنَّ اللَّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ».

این آیه، به مؤمنان می‌آموزد که در اوج تلاش و برنامه‌ریزی، دل به قدرت مطلق بسپارند؛ زیرا آن‌گاه که انسان در مسیر حق گام بردارد، حرکت او رنگ الهی می‌گیرد و دست او، جلوه‌ای از اراده‌ خداوند می‌شود.

انتهای پیام/