به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، در بخش نخست این مطلب، به وضعیت انباشت ثروت در اقتصاد ترکیه پرداخته و به اسامی 10 ثروتمند برتر ترکیه اشاره کردیم. گفتیم که سلجوق بیرقدار صاحب صنایع پهپادسازی ترکیه برای نخستین بار با 2.7 میلیارد دلار ثروت، به لیست مزبور راه یافته است. این در حالی است که دیگر ثروتمندان ترکیه، از دل الگوی درازمدت و میراث محورِ انباشت ثروت بیرون آمده‌اند. 

انباشت ثروت در ترکیه، هنوز هم در اختیار هلدینگ‌های خانوادگی و قدیمی مانند خانواده‌های اولکر، قوچ، سابانجی، شاهنک و دیگران است و از این گذشته، اقتصاد ترکیه در مسیر فن آوری نوین و الگوهای جدید تولید ثروت، پیشرفت نمایانی نداشته است. 

به باور تحلیلگران اقتصادی در ترکیه، یکی از مهمترین مشکلات مسیر تولید، کارآفرینی و انباشت ثروت در این کشور، تضعیف تدریجی سهم مشارکت بخش خصوصی در 10 سال اخیر و افزایش میزان مداخله‌گری دولت است.

هنوز هم در ترکیه، بیشترین میزان ثروت، در حوزه‌های ساخت و ساز، انرژی و جدیداً در بخش صنایع دفاعی است و آسیب مشترک همه این حوزه‌ها، وابستگی شدید آنها به فراز و فرود تحولات سیاسی است. 

مقایسه ثروت‌سازی ترکیه با چند کشور دیگر

نقش ارث و میراث خانوادگی در تعیین موقعیت ثروتمندان در ترکیه، نشانه پیروی از یک الگوی قدیمی است. همان الگویی که تشکیل و انباشت ثروت را بر اساس خط سیر انباشت تاریخی شرح می‌دهد. اما در اقتصاد امروز جهان، بسیاری از کشورها بر این الگوی قدیمی فائق آمده‌اند و میلیاردرهای بخش جدید، میدان را در دست گرفته‌اند.

اقتصادهای توسعه یافته تلاش می‌کنند تا اکوسیستم‌های قوی سرمایه‌گذاری، چارچوب‌های اقتصاد کلان پایدار، ادغام در زنجیره‌های نوآوری جهانی و پیش‌بینی پذیری قوانین و مقررات را به اصلی‌ترین زمینه‌های انباشت ثروت تبدیل کنند، اما ترکیه در این زمینه‌ها، مشکلات بسیاری دارد.

با نگاهی به یک روند تاریخی 10 ساله از 2016 تا 2026 میلادی، می‌توانیم به وضوح ببینیم که هنوز هم بخش‌های غالب در اقتصاد و انباشت ثروت در ترکیه، همان گروه قدیمی است.

ثروت افراد برتر لیست ثروتمندان، در این یک دهه از نظر دلاری دو برابر شده اما شاهد یک تغییر ساختاری آشکار و یک الگوی نوین نیستیم. می‌توان گفت، ترکیه دربخش صنایع سنگین، به ویژه در حوزه‌های مونتاژ خودرو، تولید فولاد، پتروشیمی و بهره برداری از معادن، مدرن شده اما از نظر دیجیتالی، پیشرفت کُندی داشته است.

طی 10 سال، مراد اولکر با توسعه واحدهای جدید در صنایع شکلات‌سازی، بیسکویت و صنایع پروتئینی، ثروت خود را از حدود 2.9 میلیارد دلار (2016) به 5.3 میلیارد دلار (2026) رساند.

هلدینگ‌ها و خانواده‌های مشهور دیگر نیز، با وجود نوسانات ارزی، ثروت خود را به دلار افزایش داده‌اند و واقعیت این است که در اقتصاد بیمار ترکیه، تورم همواره به ضرر شهروندان عادی و به سود بانک‌ها و هلدینگ‌های خانوادگی بزرگ بوده است.

با وجود تغییر عمده روندهای جهانی، هنوز هیچ نماینده عمده‌ای از فین‌تک، بیوتکنولوژی، هوش مصنوعی، پلتفرم‌های دیجیتال یا فناوری سلامت وجود ندارد. این نشان دهنده محدودیت سرمایه‌گذاری خطرپذیر و اکوسیستم‌های استارتاپی در مقایسه با اقتصادهای همتای غربی است.

این در حالی است که در دیگر اقتصادهای در حال توسعه به عنوان مثال در برزیل در همین دوره 10 ساله 2016 تا 2026 میلادی، چندین تغییر مهم روی داده است. ظهور ثروتمندان جدید و بزرگی همچون خورخه پائولو لمان در حوزه نوشیدنی‌های مصرفی جهانی و ادواردو ساورین در حوزه فناوری، نشان دهنده تغییرات بزرگ است. برزیل حالا با ظهور قدرتمند فین‌تک (فن آوری مالی) و عرضه اولیه سهام نوبانک، نوسازی فناوری کشاورزی و انفجار بانکداری دیجیتال، میلیاردرهای متعددی را پرورش داده است.

همچنین باید از ظهور میلیاردرهای جدید هندوستان یاد کنیم که آنها نیز در مسیر انباشت ثروت، مسیری را در پیش گرفته‌اند که با مسیر ثروتمندان برتر ترکیه، کاملاً متفاوت و متمایز است. اگر در گذشته، ثروتمندان بزرگی مانند موکش آمبانی و گوتام آدانی، غالباً در حوزه های پتروشیمی، تجارت سنتی و هلدینگ‌های ساخت و ساز فعال بودند، حالا شاهد تغییرات ساختاری جدی در پلتفرم‌های دیجیتال، تجارت الکترونیک، مخابرات، انرژی تجدیدپذیر و استارتاپ‌های فناوری هستیم.

هندوستان توانسته صاحب ده‌ها بنیانگذار یونیکورن شود، میلیاردرهای عرضه اولیه سهام فناوری را به میدان بیاورد و زمینه را برای فعالیت بنیانگذاران جهانی SaaS (اجاره نرم افزار) فراهم کند. چرا که این کشور صاحب بازار دیجیتال داخلی عظیم و اکوسیستم صادرات قوی فناوری اطلاعات شده است.

به بیانی دیگر، در مقایسه با ترکیه، هند از سرمایه‌داری صنعتی به سرمایه‌داری پلتفرم دیجیتال گذار کرد. ولی ترکیه نهایت کاری که کرد، گذار از ملی‌گرایی صنعتی به ملی‌گرایی استراتژیک-صنعتی بود.

یکی دیگر از نمونه‌های قابل توجه در تغییر الگوی ثروت‌سازی و انباشت ثروت، کشور مکزیک است. در این کشورف الگوی انباشت ثروت در مدت زمانی کمتر از 10 سال، از هژمون و قدرت غول آسای بخش‌های مخابرات، معدن، خرده‌فروشی و ساخت و ساز، تا حدودی به سمت رشد نسبی فین‌تک تغییر کرده است.

با این حال، هنوز هم مکزیک و ترکیه از نظر ساختاری مشابه هستند و شرکت‌های خانوادگی قوی، بخش قابل توجهی از میدان را در اختیار دارند. اما مکزیک توانسته در بخش جابجایی زنجیره تأمین آمریکا، صاحب یک سهم قابل توجه شود و در حوزه استارتاپی هم رشد نسبی را ثبت کند.

ارتباط متقابل سیاست و اقتصاد

ترکیه در شرایطی در مقایسه با اقتصادهای مزبور دچار پسرفت و عدم تغییر الگوی تولید ثروت شده که قرار بود بر اساس اهداف سند چشم‌انداز 2023 میلادی، به جایگاه بالایی دست پیدا کند. اما این اتفاق نیفتاد و به باور بسیاری از تحلیلگران سیاسی – اقتصادی، این کشور از مسیر خود منحرف شد و از سال 2018 میلادی به این سو، همواره دچار تورم روزافزون و بی‌ثباتی کلان بوده است.

این موضوع، ارتباط مستقیمی با تغییر ساختار سیاسی – اجرایی ترکیه از پارلمانی به ریاستی دارد. چرا که در ساختار جدید، رئیس جمهور اردوغان، با اختیارات بی‌حد و حصر، از حوزه سیاست خارجی گرفته تا بی‌اعتنایی به استقلال نهادهایی مانند بانک مرکزی، به طور مستقیم و غیرمستقیم، بر سرنوشت اقتصاد کشورش تاثیر گذاشت.

اقدامات و مواضع شتاب زده او درباره مخالفین و منتقدین، بارها باعث افزایش تورم و از بین رفتن ذخایر ارزی کشور شد و از این گذشته، او برخلاف سنت اولیه آکپارتی، خویشاوند سالاری را جایگزین شایسته سالاری کرد.

در پایان باید گفت: بر اساس پیشبینی‌های بسیاری از تحلیلگران اقتصادی ترکیه، چشم‌انداز روشنی برای تغییر الگوی انباشت ثروت در این کشور وجود ندارد و در سالیان آتی نیز، انتظار می‌رود با تداوم سیاست‌های اقتصادی دولت اردوغان، هلدینگ‌های پیشین و شرکت‌های بزرگ تسلط خود را حفظ ‌کنند، صادرات دفاعی بیشتر گسترش بیشتری پیدا کنن و شرکت‌های فناوری، به شکل اندک و نمادین وارد رقابت شوند.

اما در صورت حرکت در مسیر اصلاحات ساختاری، ایجاد اعتماد به حاکمیت قانون و سرمایه‌گذاری خارجی، ممکن است میلیاردرهای فناوری بیشتری در بازار ترکیه ظهور کنند و به ویژه در بخش‌های فناوری مالی، هوش مصنوعی و انرژی سبز قدرت را از چنگ ثروتمندان سنتی بیرون بیاورند.

انتهای پیام/