به گزارش خبرگزاری تسنیم، به نقل از روابط عمومی مرکز اطلاعات مالی،  بر اساس داده‌های بین‌المللی، ارزش کل فروش جهانی آثار هنری و آثار باستانی در سال 2021 به حدود 65٫1 میلیارد دلار آمریکا رسید که نسبت به سال پیش از آن 29 درصد افزایش را نشان می‌دهد.  

این صنعت از نظر اندازه، الگوی تجاری و گستره جغرافیایی بسیار متنوع است. بسیاری از معاملات در بازارهای بین‌المللی انجام می‌شود؛ به‌گونه‌ای که آثار هنری یا اشیاء تاریخی در یک کشور فروخته شده، در کشور دیگری خریداری یا نگهداری می‌شوند و هر قطعه ممکن است به قیمت ده‌ها یا حتی صدها میلیون دلار به فروش برسد.  

اگرچه بیشتر فعالان این بازار ـ شامل خانه‌های حراج، دلالان کوچک، مجموعه‌داران، و سرمایه‌گذاران نهادی ـ با اهداف مشروع فعالیت می‌کنند اما گزارش‌های نهادهای بین‌المللی هشدار می‌دهند که مجرمان از این بازار برای پولشویی و تأمین مالی تروریسم استفاده می‌کنند.

 پولشویی در سایه فرهنگ در بازار هنر

در فضای خاص بازارهای هنری، حفظ محرمانگی هویت خریدار و فروشنده یک عرف دیرینه است؛ عرفی که همین ویژگی، شرایط را برای فعالیت‌های غیرقانونی فراهم می‌کند.  
بر اساس برآورد دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد (UNODC)، حدود 6٫3 میلیارد دلار درآمد غیرقانونی در سال 2011 از طریق تجارت اشیاء فرهنگی یا فعالیت‌های مرتبط با آن پولشویی شده است.  

استفاده ازپول نقد، واسطه‌های شخص ثالث، شرکت‌های صوری و معاملات پیچیده شرکتی** از عواملی است که آسیب‌پذیری این بازار را در برابر جرایم مالی افزایش می‌دهد. با وجود برخی اقدامات نظارتی در کشورهای پیشرو، بسیاری از حوزه‌های قضایی هنوز واکنش مؤثری برای مهار این خطرات نشان نداده‌اند.

گزارش FATF و هشدار به دولت‌ها

در فوریه 2023، گزارش گروه ویژه اقدام مالی (FATF) برای نخستین بار به طور اختصاصی بر ریسک‌های پولشویی و تأمین مالی تروریسم در تجارت آثار هنری و فرهنگی تمرکز کرد.  
این گزارش، ضمن تحلیل پرونده‌های جهانی، از دولت‌ها خواست آگاهی و درک خود از آسیب‌پذیری‌های بازار هنر را افزایش دهند و چارچوب‌های نظارتی برای شناسایی مشتریان، ثبت تراکنش‌های مشکوک و همکاری‌های بین‌بخشی را تقویت کنند.

از آثار تاریخی تا ارزهای دیجیتال

مطالعات FATF نشان می‌دهد که مجرمان از شیوه‌هایی همچون پنهان‌سازی هویت خریدار اصلی، قیمت‌گذاری غیرواقعی آثار، حراج‌های جعلی و خریدهای واسطه‌ای نقدی برای تطهیر دارایی‌های نامشروع استفاده می‌کنند.  
همچنین بازارهای نوظهور مانند هنر دیجیتال و توکن‌های غیرقابل تعویض (NFT) در سال‌های اخیر به عرصه‌ای جدید برای سوءاستفاده مالی تبدیل شده‌اند و نیازمند نظارت جدی‌تر هستند.

استفاده گروه‌های تروریستی از میراث فرهنگی

گروه تروریستی داعش در سال‌های گذشته با غارت سایت‌های باستانی عراق و سوریه از فروش غیرقانونی آثار فرهنگی برای تأمین مالی خود بهره می‌برد. این الگو بعدها توسط سایر گروه‌های افراطی مانند القاعده نیز در مناطق خاورمیانه، شمال آفریقا و آسیا تکرار شد.  
در برخی موارد، گروه‌های جنایتکار سازمان‌یافته فراملی با این شبکه‌ها همکاری کرده و اشیاء غارت‌شده را از طریق کشورهای ثالث قاچاق کرده‌اند.

چالش‌های جهانی در مقابله با جرایم مالی در بخش فرهنگی

کارشناسان FATF و UNODC چالش‌های متعددی را برای مقابله با این پدیده شناسایی کرده‌اند که در دو دسته کلی قرار می‌گیرد:
1. چالش‌های ساختاری بازار:  
- دشواری در ردیابی منشأ اشیاء فرهنگی  
- فرهنگ حریم خصوصی و واسطه‌گری در معاملات  
- ضعف در احراز هویت مشتریان و کمبود گزارش تراکنش‌های مشکوک  
2. چالش‌های تحقیقاتی و عملیاتی:  
 - نبود اولویت کافی برای تحقیقات در این حوزه  
 - کمبود منابع، آگاهی و تخصص فنی در میان نهادهای قضایی  
 - پیچیدگی تحقیقات فرامرزی و نبود داده‌های استاندارد بین‌المللی  

چشم‌انداز و اقدامات پیشنهادی FATF

برخی کشورها با ایجاد واحدهای تخصصی و برنامه‌های آموزشی برای بازار هنر و آثار باستانی در حال تقویت توان خود برای ردیابی، شناسایی و بازگرداندن اشیاء فرهنگی هستند.  
توسعه پایگاه‌های داده مشترک بین نهادهای فرهنگی، باستان‌شناسی و مالی یکی از پیشنهادهای کلیدی FATF برای افزایش شفافیت در این حوزه است.

در نهایت، کارشناسان تأکید می‌کنند که درک صحیح ازریسک‌های خاص هر نوع شیء فرهنگی و فعالان بازار، شرط ضروری برای مقابله مؤثر با سوء‌استفاده‌های مالی در این صنعت است. 

انتهای پیام/