به گزارش خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، کتاب «انسان اقتصادی از دیدگاه اسلام» اثر علی‌اصغر هادوی‌نیا از سوی انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی منتشر و روانه بازار نشر شد؛ اثری که می‌کوشد با نگاهی تحلیلی و تطبیقی، مفهوم «انسان اقتصادی» را در دو ساحت غربی و اسلامی بررسی کرده و ضمن نقد مبانی رایج در اقتصاد متعارف، تصویری بدیل از انسان مطلوب در نظام اقتصادی اسلام ارائه دهد.

انتخاب عنوان «انسان اقتصادی از دیدگاه اسلام» بر پایه دو برداشتی استوار شده که می‌تواند از این ترکیب در ذهن مخاطب شکل گیرد. برداشت نخست، ناظر به نیمه اول مسیر پژوهش است؛ جایی که نویسنده به شناسایی و تبیین مفهوم «انسان اقتصادی» در سنت اقتصاد غربی می‌پردازد. در این بخش، انسان اقتصادی به مثابه کنشگری عقلانی، سودمحور و حداکثر کننده مطلوبیت معرفی می‌شود؛ الگویی که در نظریه‌های کلاسیک و نئوکلاسیک اقتصاد، مبنای تحلیل رفتارهای فردی و اجتماعی قرار گرفته است. نویسنده در این مرحله، بدون داوری شتاب‌زده، به بازخوانی دقیق این الگو پرداخته و مؤلفه‌های اصلی آن را استخراج می‌کند تا زمینه‌ای برای ارزیابی انتقادی آن فراهم شود.

برداشت دوم از عنوان کتاب، به نیمه دوم راه اشاره دارد؛ تلاشی برای ترسیم الگوی مطلوب «انسان اقتصادی» در چارچوب آموزه‌های اسلامی. در این رویکرد، هدف صرفاً نقد الگوی غربی نیست، بلکه ارائه تصویری ایجابی از انسان اقتصادیِ برآمده از متون و معارف دینی است. نویسنده می‌کوشد نشان دهد که اقتصاد اسلامی، با تکیه‌بر مبانی انسان‌شناختی خاص خود، می‌تواند الگویی متفاوت از کنش اقتصادی ارائه دهد؛ الگویی که در آن، انسان نه صرفاً موجودی منفعت‌طلب، بلکه موجودی برخوردار از مسئولیت اخلاقی، تعهد اجتماعی و جهت‌گیری معنوی است.

بر همین اساس، در ساختار کتاب تلاش شده است تا نخست الگوی انسان اقتصادی غربی با دقت ترسیم شود و سپس با توجه به ظرفیت‌ها و توانمندی‌های آموزه‌های اسلامی، برخی چالش‌ها و کاستی‌های آن مورد بازنگری قرار گیرد. از جمله این چالش‌ها می‌توان به تقلیل‌گرایی در تعریف انگیزه‌های انسانی، بی‌توجهی به ساحت‌های غیرمادی حیات بشر و نادیده گرفتن نقش ارزش‌های اخلاقی در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی اشاره کرد. نویسنده با استناد به منابع اسلامی، استدلال می‌کند که در نگاه دینی، عقلانیت اقتصادی با اخلاق و معنویت در تعارض نیست، بلکه در پیوند با آن معنا می‌یابد.

در این اثر، مفهوم منفعت نیز مورد بازتعریف قرار می‌گیرد. در حالی که در بسیاری از نظریه‌های اقتصادی رایج، منفعت عمدتاً در چارچوب سود مادی و فردی فهم می‌شود، در الگوی پیشنهادی اسلام، منفعت می‌تواند ابعاد گسترده‌تری همچون رضایت الهی، عدالت اجتماعی و خیر جمعی را دربر گیرد. از این منظر، رفتار اقتصادی نه‌تنها در برابر قواعد بازار، بلکه در برابر موازین شرعی و اخلاقی نیز سنجیده می‌شود و انسان اقتصادی مسلمان، خود را در قبال پیامدهای اجتماعی و اخروی کنش‌هایش مسئول می‌داند.

کتاب «انسان اقتصادی از دیدگاه اسلام» را می‌توان تلاشی در جهت گفت‌وگوی انتقادی با ادبیات مسلط اقتصاد و نیز گامی در مسیر نظریه‌پردازی بومی در حوزه اقتصاد اسلامی دانست. نویسنده با پرهیز از تقابل شعاری، کوشیده است ضمن فهم دقیق دستگاه مفهومی اقتصاد غربی، ظرفیت‌های درونی معارف اسلامی را برای پاسخ‌گویی به مسائل نوین اقتصادی فعال سازد. این رویکرد می‌تواند برای پژوهشگران اقتصاد اسلامی، دانشجویان علوم انسانی و علاقه‌مندان به مباحث میان‌رشته‌ای دین و اقتصاد، الهام‌بخش و راهگشا باشد.

این کتاب در قالب یک جلد منتشر شده و با قیمت 580 هزار تومان در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفته است. مخاطبان برای تهیه اثر یا دریافت اطلاعات تکمیلی می‌توانند به وبگاه رسمی سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی به نشانی مراجعه کنند. انتشار این اثر را می‌توان نشانه‌ای از تداوم تلاش‌های علمی در حوزه بازاندیشی مبانی علوم انسانی از منظر اسلامی دانست؛ تلاشی که می‌کوشد با بازخوانی انتقادی مفاهیم بنیادین، افق‌های تازه‌ای پیش روی اندیشه اقتصادی بگشاید.

انتهای پیام/