به گزارش گروه حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، نخستین نشست از ششمین هم‌اندیشی توسعه و توانمندسازی علوم اسلامی با محوریت «علوم اسلامی در برابر تهدیدهای ملی (الزامات درونی، چابک‌سازی، نوسازی و ظرفیت‌سازی علمی و نهادی)» به همت میز توسعه و توانمندی علوم اسلامی و با همکاری جمعی از نهادهای علمی در دفتر تبلیغات اسلامی شعبه مشهد برگزار شد. این نشست، آغازگر سلسله‌نشست‌های تخصصی این دوره بود که با حضور راهبران و صاحب‌نظران علوم اسلامی در قالب «شور اول» به بررسی موضوع «چابک‌سازی و نوسازی ظرفیت‌های علمی» پرداخت.

در ابتدای این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین مجتبی الهی خراسانی با تبیین صورت‌مسأله، بر ضرورت تمرکز بر الزامات درونی علوم اسلامی در مواجهه با تهدیدهای ملی تأکید کرد. وی نوسازی را امری فراتر از تغییرات صوری در عناوین دانست و تصریح‌کرد که تحول واقعی مستلزم بازنگری بنیادین در روش‌شناسی‌ها و نحوه کاربردی‌سازی معرفت دینی است. به گفته او، ظرفیت‌های پاسخ‌گویی علوم اسلامی باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که این دانش‌ها نه‌تنها در ساحت نظری، بلکه در میدان عمل و در مواجهه با بحران‌های ملی و مسائل نوپدید نیز کارآمدی و سرعت عمل داشته‌باشند. وی چابک‌سازی علمی را پیش‌زمینه هرگونه کنشگری نهادی دانست و افزود بدون نوسازی درونی، ابزارهای علمی توان مواجهه با پدیده‌های پیچیده امنیتی و اجتماعی را نخواهند داشت.

الهی خراسانی همچنین بر هم‌افزایی میان نهادهای علمی تأکید کرد و از برنامه‌ریزی برای حرکت از چابک‌سازی علمی به‌سمت ظرفیت‌سازی نهادی در شورهای بعدی خبر داد. به گفته وی، هدف نهایی این نشست‌ها تدوین بیانیه‌ای جامع برای ترسیم نقشه راه علوم اسلامی در مواجهه با چالش‌های معاصر است؛ بیانیه‌ای که نقش ساختارهای حوزوی و دانشگاهی را مشخص کرده و از موازی‌کاری جلوگیری کند.

در ادامه، دکتر محمود حکمت‌نیا با تمرکز بر پیچیدگی‌های «صورت‌مسأله» در عصر جدید، بر ضرورت بازخوانی نظریات سنتی در بستر «انقلاب صنعتی چهارم» تأکید کرد. وی با اشاره به تحولات عمیق در حوزه‌های معرفت‌شناسی، حقوق و سیاست، اظهار داشت که مفاهیمی چون حاکمیت و اعتراض در فضای دیجیتال معنایی متفاوت یافته‌اند. به گفته او، امروز ارزش‌ها و روایت‌ها همزمان با وقوع حوادث تولید و بازتولید می‌شوند و ما در فرایندی مستمر از ساخت تاریخ و معرفت در لحظه قرار گرفته‌ایم. حکمت‌نیا همچنین هشدار داد که گفت‌وگوهای انتزاعی می‌توانند در فرایندی رفت‌وبرگشت به کنش‌های اجتماعی عینی تبدیل شوند و حتی به تقابل با نمادهای دینی بینجامند.

حجت‌الاسلام والمسلمین علی نهاوندی نیز با تأکید بر اینکه هدف هر تهدیدی ایجاد اختلال در نظم و تضعیف نظام است، خواستار چرخش بنیادین در حکمرانی علوم اسلامی شد. وی انتقال از «تفسیر صرف متن» به «تحلیل بافت‌های زیست واقعی مردم» را ضروری دانست و تصریح‌کرد که علم دینی باید از متن‌محوری به مسأله‌محوری گذر کند. رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی توسعه «فقه نظام‌ها» به‌جای «فقه احکام» را راهکار خروج از سطح تحلیل‌های خرد دانست و بر شبکه‌سازی میان‌رشته‌ای و بهره‌گیری از تجارب حقوق تطبیقی تأکید کرد.

در بخش دیگری از نشست، آیت‌الله ابوالقاسم علیدوست با نقد رویکردهای مقطعی در مواجهه با چالش‌های پس از انقلاب، ریشه برخی انسدادها را در ابهام نسبت فقه و قانون دانست. وی سه راهکار اساسی شامل توجه به فلسفه فقه، لحاظ پیامدهای فتوا در فرآیند استنباط و بازگشت به اجتهاد بر اساس سنت اصیل را مطرح کرد و تأکید نمود که فقه سنتی با حفظ چارچوب‌های متقن اجتهادی ظرفیت پاسخ‌گویی به پیچیده‌ترین مسائل حکمرانی را دارد.

حجت‌الاسلام والمسلمین علی‌اکبر نوایی نیز فقه اسلامی را دارای ظرفیت بسیج اجتماعی و ایجاد اقتدار حاکمیتی دانست و بر تقدم حکم حاکم بر فتاوای فردی در اداره جامعه تأکید کرد. وی پیشنهاد داد قواعد فقهی از محدوده دروس تخصصی فراتر رفته و به زیربنای رفتارهای جمعی تبدیل شوند. او همچنین امت‌سازی و هماهنگی کشورهای اسلامی را لازمه مقابله با تهدیدهای مشترک عنوان کرد.

حجت‌الاسلام والمسلمین مهدی رضایی با نقد جزئی‌نگری افراطی در مطالعات حوزوی، این رویکرد را مانع تولید خروجی‌های کارآمد دانست و خواستار حرکت از نگاه‌های خرد به تحلیل‌های کلان ساختاری شد. وی تأکید کرد که پاسخ به مسائل پیوسته اجتماعی نیازمند فهم منطق کل سیستم است، نه صرفاً اجزای منفک آن.

انتهای پیام/