ساره غفاری مدرس دانشگاه، جامعه‌شناس و پژوهشگر خانواده در گفت‌وگو با خبرنگار سیاسی خبرگزاری تسنیم درخصوص تحلیل جامعه شناختی واکنش‌های تند و حتی حملات کلامی به برخی از کسب‌وکارهای فعال در فضای مجازی پس از حوادث دی‌ماه، گفت: این تفاوت واکنش را می‌توان از سه منظر تحلیل کرد. اولین نکته، قابلیت دیده‌شدن است. یکی از مفاهیم مهم در جامعه‌شناسی، مرئی بودن یا دیده‌شدن اجتماعی است. کسب‌وکارهای آنلاین بسیار بیشتر در معرض دیده‌شدن هستند؛ هر فعالیت‌شان ثبت و بازنشر می‌شود و در نتیجه مورد قضاوت قرار می‌گیرد. اما فعالیت یک مغازه در یک خیابان، معمولاً محدود به همان محل و مکان باقی می‌ماند. در فضای مجازی هر تصمیمی به سرعت عمومی می‌شود، و وقتی چیزی عمومی شد، وارد عرصه‌ی قضاوت جمعی می‌شود.  

*چرا کسب‌وکارهای آنلاین بیشتر زیر تیغ انتقاد هستند؟

وی ادامه داد: دلیل دوم که تحلیل قوی‌تری است، فشار جمعی و موج‌های احساسی است. این را می‌توان با آزمایش «سالومون اش» توضیح داد. وقتی افراد در معرض فشار جمعی قرار می‌گیرند، حتی اگر بدانند رفتاری که دارند انجام می‌دهند رفتاری نیست که اگر تنها بودند تکرارش می‌کردند، باز هم آن رفتار را انجام می‌دهند. این می‌تواند به‌خاطر ترس از ترک شدن یا قضاوت شدن باشد.

این جامعه‌شناس افزود: در فضای آنلاین واکنش‌ها بسیار سریع و هیجانی است؛ یک نفر انتقاد می‌کند، چند نفر بازنشرش می‌کنند و می‌بینیم که یک موج شکل می‌گیرد. این پدیده را می‌توان با مفهوم «رفتار توده‌ای» مرتبط دانست؛ همان نکته‌ای که آزمایش سالومون اش به‌خوبی آن را نشان می‌دهد، یعنی جایی که افراد در جمع واکنش‌هایی نشان می‌دهند که اگر تنها بودند، آن واکنش را بروز نمی‌دادند.  

غفاری سومین و آخرین دلیل را انتظارات اخلاقی از برندهای آنلاین دانست و گفت: معمولاً از کسب‌وکارهای آنلاین انتظار بیشتری وجود دارد، زیرا مردم آن‌ها را با چهره و هویت‌شان می‌شناسند و با آن‌ها رابطه‌ی مستقیم‌تری دارند. وقتی رابطه نزدیک‌تر باشد، سطح توقع و حساسیت نیز بالاتر می‌رود. در حالی که مغازه‌های فیزیکی بیشتر به‌عنوان واحدهای اقتصادی دیده می‌شوند، نه افراد یا برندهایی با هویت مشخص. در نهایت می‌توان گفت این تفاوت واکنش‌ها لزوماً به معنای استاندارد دوگانه آگاهانه نیست، بلکه نتیجه‌ی تفاوت در ساختار رسانه‌ای و نوع دیده‌شدن است. فضای مجازی، فضایی برای قضاوت سریع و گسترده است، در حالی که فضای فیزیکی تعاملات محدود و پراکنده‌ای دارد. جامعه در برابر آنچه که بیشتر می‌بیند، حساس‌تر است و واکنش شدیدتری نشان می‌دهد.  

*تصمیم‌های هیجانی علیه کسب‌وکارهای مجازی می‌تواند معیشت صدها خانواده را تهدید کند

این استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: اقتصاد امروز ترکیبی از فضای برخط و فیزیکی است؛ بنابراین اگر قرار است درباره‌ی فعالیت اقتصادی قضاوتی صورت گیرد، باید با معیارهای شفاف و یکسان همراه باشد. اما نکته‌ی دیگر این است که اگر انتظار داشته باشیم در یک مقطع زمانی همه‌ی فعالیت‌های اقتصادی متوقف شود، این انتظار واقع‌بینانه نیست. اگر بخشی از این فعالیت‌ها ناگهان متوقف شود، اثر آن فقط متوجه صاحب کسب‌وکار نخواهد بود؛ کارگران، تأمین‌کنندگان و خانواده‌های زیادی در پشت آن آسیب می‌بینند. به‌ویژه در مقاطعی مانند شب عید که اوج فروش بسیاری از مشاغل است و بخش مهمی از درآمد سالانه‌شان در همین دوره تأمین می‌شود. در چنین شرایطی باید تلاش کنیم تصمیم‌های هیجانی و ناشی از فشارهای احساسی نگیریم تا معیشت افراد دچار آسیب جدی نشود.  

*فضای مجازی در سکون، بازار واقعی در حرکت؛ دو روی سکه اقتصاد ایرانی در شب عید

 وی در پاسخ به این سوال که آیا می‌توان گفت کسب‌وکارهای فضای مجازی در حال حاضر وارد مارپیچ سکوت شده‌اند؟ نیز گفت: بله قطعاً، به نظر من در حال حاضر یک موج در فضای مجازی وجود دارد که به هر حال از اتفاقات اخیر تأثیر گرفته است. این امری اجتناب‌ناپذیر در جامعه است. وقتی از خانه بیرون می‌رویم، می‌بینیم مردم در حال ادامه‌ی زندگی عادی خود هستند، اما در فضای مجازی گویا همه‌چیز در حالت سکون است و همه زیر یک سیاهی عظیم و هجمه‌ی سنگین در حال تجربه‌ی زندگی هستند. این فضا خیلی شبیه واقعیت بیرونی نیست و شاید شدتش هم بسیار بیشتر باشد.  من فقط یک جمله می‌گویم و آن اینکه نقد و مطالبه‌گری حق جامعه است اما قطع کامل فعالیت‌های اقتصادی راه‌حل پایدار نیست و می‌تواند ناخواسته به چرخه‌ی معیشت ضربه بزند.

انتهای پیام/