به گزارش خبرگزاری تسنیم از شهرکرد، ماه مبارک رمضان برای خیلی از ما با یک تصویر ساده شروع می‌شود، سفره افطار، خرما و زولبیا و بامیه و بچه‌ای که با کنجکاوی می‌پرسد «چرا امروز کمتر می‌خوریم؟» همین سؤال کودکانه، نقطه طلایی تربیت معنوی است، چون تربیت، از توضیح‌های طولانی شروع نمی‌شود، از تجربه‌های شیرین و قابل لمس آغاز می‌شود.

از منظر روان‌شناسی رشد، کودک بیش از آنکه موعظه را یاد بگیرد، «الگو» را جذب می‌کند. اگر ماه رمضان در خانه به معنای آرام‌تر شدن، مهربان‌تر حرف‌زدن و منظم‌تر زندگی کردن باشد، بچه‌ها همان را به‌عنوان معنای دین در ذهن‌شان ثبت می‌کنند.

یک اصل علمی مهم در تربیت، حمایت از خودمختاری است، یعنی به کودک حس انتخاب و مشارکت بدهیم، نه اینکه فقط دستور بدهیم. پژوهش‌ها نشان داده‌اند سبک تربیتی خودمختارانه با بهزیستی بهتر کودکان و فضای خانوادگی مثبت‌تر همراه است.

ماه رمضان دقیقاً می‌تواند ماه تمرین همین مهارت باشد، با کارهای کوچک و انتخاب‌های ساده. مثلاً کودک خودش انتخاب کند که امسال در ماه  رمضان «کمتر شکلات بخورم» یا «در افطار آب را اول به دیگران تعارف کنم» یا «هر شب یک دعای کوتاه را با معنی‌اش یاد بگیرم». هدف این است که کودک احساس کند ماه رمضان یک پروژه مشترک خانوادگی است.

برای شیرین شدن تجربه، بهتر است آیین‌ها و مناسبات خانوادگی بسازیم، آیین‌های کوچک اما ثابت. تحقیقات حوزه خانواده نشان می‌دهد آیین‌ها و مناسک خانوادگی معمولاً با انسجام خانواده و جنبه‌هایی از سلامت و بهزیستی پیوند دارند، چون حس تعلق و معنا را تقویت می‌کنند. 

این آیین‌ها لازم نیست بزرگ و پرهزینه باشند، یک جمله ثابت شکرگزاری قبل یا بعد از افطار، یا یک نوبت مهربانی که هر شب یکی از اعضای خانواده یک کار خوب کوچک را تعریف کند. کودکان با تکرار همین جزئیات، معنویت را قابل پیش‌بینی و امن تجربه می‌کنند.

از نگاه روان‌شناسی، انجام آیین‌های هدفمند می‌تواند حس تعهد، نظم درونی و خودکنترلی را تقویت کند، چون فرد یاد می‌گیرد برای یک ارزش، رفتار منظم و پرتلاش داشته باشد. 

یک نقطه کلیدی مهم، خواب است. خیلی از خانواده‌ها ناخواسته ماه رمضان را با دیرخوابی‌های طولانی همراه می‌کنند و بعد کودک کلافه می‌شود، کلافگی هم یعنی دعوا، بی‌حوصلگی و خاطره تلخ. اگر قرار است ماه رمضان ماه تربیت باشد، باید ماه تنظیم هم باشد، خواب منظم‌تر، برنامه ثابت‌تر، و سبک‌تر شدن شب‌نشینی‌ها مخصوصاً برای بچه‌ها.

پژوهش‌های حوزه دین و رشد نوجوان نشان داده‌اند که دینداری و معنویت در نوجوانی می‌تواند با پیامدهای مثبت مثل رفتارهای جامعه‌پسندانه بیشتر و رفتارهای آسیب‌زا کمتر همراه باشد. 

آنچه مهم است، این است که بچه‌ها و کودکان ماه رمضان را با حال خانه به خاطر می‌سپارند. اگر خانه در ماه رمضان مهربان‌تر، آرام‌تر و منظم‌تر شود، کودک معنویت را به‌عنوان یک تجربه امن و دوست‌داشتنی ذخیره می‌کند.

یادداشت از حسین رفیعی، کارشناسی ارشد روانشناسی عمومی

انتهای پیام/7540