به گزارش خبرگزاری تسنیم از ساری، سلامت مادران باردار همواره یکی از مهم‌ترین شاخص‌های توسعه نظام‌های بهداشتی در سراسر جهان به شمار می‌رود؛ شاخصی که نه‌تنها وضعیت امروز یک جامعه، بلکه آینده آن را نیز ترسیم می‌کند. دوران بارداری مرحله‌ای حساس و سرنوشت‌ساز در زندگی هر زن است؛ دوره‌ای که کوچک‌ترین عوامل محیطی می‌توانند تأثیرات ماندگار و گاه جبران‌ناپذیری بر سلامت مادر و جنین بر جای بگذارند. در این میان، یکی از تهدیدهای خاموش اما جدی که همچنان بسیاری از خانواده‌ها نسبت به آن حساسیت کافی ندارند، مواجهه با دود دست‌دوم سیگار است؛ خطری که حتی در صورت سیگاری نبودن مادر نیز می‌تواند پیامدهای ناگواری به همراه داشته باشد.

با وجود سال‌ها اطلاع‌رسانی درباره مضرات مصرف مستقیم دخانیات، موضوع دود دست‌دوم همچنان به‌عنوان چالشی مهم در حوزه سلامت عمومی مطرح است. بسیاری از افراد تصور می‌کنند اگر مادر باردار خود سیگار نکشد، خطری او و جنینش را تهدید نمی‌کند؛ در حالی که پژوهش‌های علمی نشان می‌دهد استنشاق غیرمستقیم دود سیگار نیز حاوی ترکیبات سمی و آسیب‌زا است که می‌تواند روند طبیعی بارداری را مختل کند. این مسئله به‌ویژه در محیط‌های خانگی، که باید امن‌ترین فضا برای مادر باردار باشد، اهمیت دوچندان پیدا می‌کند.

در چنین شرایطی، نتایج یک پژوهش جدید که به بررسی میزان مواجهه زنان باردار با دود دست‌دوم سیگار پرداخته، ابعاد نگران‌کننده‌ای از این موضوع را آشکار کرده است. بر اساس این مطالعه، درصد قابل توجهی از زنان باردار غیرسیگاری همچنان در معرض دود سیگار اطرافیان قرار دارند؛ موضوعی که نشان می‌دهد صرف آگاهی عمومی درباره مضرات سیگار، به‌تنهایی برای حفاظت از سلامت مادران کافی نیست و نیازمند تغییر نگرش و رفتار در سطح خانواده و جامعه هستیم.

از سوی دیگر، بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با این مواجهه نشان می‌دهد که نابرابری‌های اقتصادی–اجتماعی می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش یا کاهش خطر داشته باشد. این یافته‌ها بار دیگر بر ضرورت توجه ویژه به گروه‌های آسیب‌پذیر و طراحی سیاست‌های حمایتی هدفمند تأکید می‌کند؛ سیاست‌هایی که نه‌تنها بر آموزش فردی، بلکه بر ایجاد محیط‌های سالم و عاری از دود در خانه‌ها و فضاهای عمومی تمرکز داشته باشند.

در همین راستا، گفت‌وگویی تفصیلی با دکتر فاطمه باکوئی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی بابل و رئیس دانشکده پرستاری و مامایی این دانشگاه انجام داده‌ایم تا ابعاد مختلف این پژوهش، پیامدهای پزشکی مواجهه با دود دست‌دوم در دوران بارداری و راهکارهای پیشگیرانه آن را بررسی کنیم؛ گفت‌وگویی که زوایای تازه‌ای از یک تهدید پنهان اما جدی برای سلامت نسل آینده را روشن می‌کند.

تسنیم: خانم دکتر، به‌تازگی نتایج پژوهشی درباره مواجهه زنان باردار با دود دست‌دوم سیگار منتشر کرده‌اید. لطفاً درباره ابعاد این مطالعه توضیح بفرمایید.

باکوئی: این پژوهش یک مطالعه مقطعی بود که با مشارکت 313 زن باردار غیرسیگاری انجام شد. این افراد از میان مراجعان به مراکز درمانی در شهرستان تهران انتخاب شدند. هدف ما بررسی میزان مواجهه این زنان با دود دست‌دوم سیگار و شناسایی عوامل مرتبط با آن بود. نتایج نشان داد که 32/6 درصد از این زنان، یعنی تقریباً یک‌سوم آنان، در دوران بارداری در معرض دود دست‌دوم سیگار قرار داشته‌اند. این عدد از نظر بهداشت عمومی قابل توجه و نگران‌کننده است، زیرا نشان می‌دهد با وجود افزایش آگاهی‌های عمومی درباره مضرات سیگار، همچنان بخش قابل توجهی از زنان باردار در معرض این خطر قرار دارند.

تسنیم: وقتی از دود دست‌دوم صحبت می‌کنیم، دقیقاً منظور چیست و این مواجهه معمولاً در چه محیط‌هایی رخ می‌دهد؟

باکوئی: دود دست‌دوم در واقع ترکیبی از دود حاصل از سوختن سیگار و دودی است که فرد سیگاری بازدم می‌کند. این دود حاوی هزاران ماده شیمیایی است که بسیاری از آن‌ها سمی و سرطان‌زا هستند. زنان باردار معمولاً در محیط خانه، محل کار یا فضاهای عمومی در معرض این دود قرار می‌گیرند. در بسیاری از موارد، همسر یا یکی از اعضای خانواده سیگار می‌کشد و تصور می‌کند با باز کردن پنجره یا ترک موقت اتاق، خطر برطرف می‌شود؛ در حالی که ذرات معلق دود می‌تواند برای مدت طولانی در فضا باقی بماند و سلامت مادر و جنین را تهدید کند.

تسنیم: در این پژوهش چه عواملی به عنوان زمینه‌ساز این مواجهه شناسایی شدند؟

باکوئی: مهم‌ترین عامل مرتبط با مواجهه زنان باردار با دود دست‌دوم سیگار، وضعیت اقتصادی–اجتماعی پایین بود. بر اساس یافته‌های ما، زنانی که از شرایط اقتصادی و اجتماعی بهتری برخوردار بودند، کمتر در معرض این خطر قرار داشتند. این موضوع می‌تواند به تفاوت در سطح فرهنگ سلامت، دسترسی به آموزش‌های بهداشتی، نوع محیط زندگی و حتی نوع روابط خانوادگی مرتبط باشد. در خانواده‌هایی که سطح آگاهی و حساسیت نسبت به سلامت بالاتر است، معمولاً مصرف سیگار در فضای مشترک خانه کمتر اتفاق می‌افتد یا به‌طور کامل ممنوع می‌شود.

تسنیم: آیا افزایش آگاهی به تنهایی می‌تواند این مشکل را کاهش دهد؟

باکوئی: یکی از یافته‌های مهم پژوهش ما همین بود که آگاهی به تنهایی کافی نیست. بسیاری از زنان باردار می‌دانند که دود سیگار مضر است، اما این آگاهی الزاماً به کاهش مواجهه منجر نمی‌شود. آنچه اهمیت دارد، درک عمیق از پیامدهای واقعی و ملموس این خطر است. وقتی مادر و خانواده او به‌طور جدی متوجه شوند که این دود می‌تواند منجر به زایمان زودرس، کاهش وزن نوزاد یا مشکلات تنفسی در کودک شود، احتمال تغییر رفتار بیشتر خواهد بود. بنابراین باید از سطح اطلاع‌رسانی ساده فراتر برویم و به سمت ایجاد حساسیت و مسئولیت‌پذیری در خانواده‌ها حرکت کنیم.

تسنیم: مهم‌ترین پیامدهای پزشکی مواجهه با دود دست‌دوم در دوران بارداری چیست؟

باکوئی: تحقیقات متعدد داخلی و بین‌المللی نشان داده است که مواجهه با دود دست‌دوم حتی اگر مادر خود سیگاری نباشد، می‌تواند اثرات جدی بر سلامت او و جنین داشته باشد. از جمله این پیامدها می‌توان به کاهش وزن نوزاد هنگام تولد، افزایش احتمال پارگی زودرس پرده‌های جنینی، زایمان زودرس و بروز اختلالات جفتی اشاره کرد. همچنین نوزادانی که در دوران جنینی در معرض دود سیگار بوده‌اند، بیشتر در معرض مشکلات تنفسی، بیماری‌های قلبی و حتی اختلالات رشد قرار می‌گیرند. این عوارض ممکن است تنها به دوره نوزادی محدود نشود و در سال‌های بعدی زندگی نیز آثار خود را نشان دهد.

تسنیم: با توجه به این نتایج، چه راهکارهایی را برای کاهش این معضل پیشنهاد می‌کنید؟

باکوئی: ما بر چند محور اساسی تأکید داریم. نخست، تقویت فرهنگ فضاهای بدون دود، به‌ویژه در محیط خانه. باید این باور عمومی شکل بگیرد که خانه محل امن برای مادر باردار است و مصرف سیگار در آن نباید مجاز باشد. دوم، آموزش هدفمند خانواده‌ها، به‌خصوص همسران، درباره پیامدهای دود سیگار در دوران بارداری. سوم، توجه به نابرابری‌های اقتصادی–اجتماعی و طراحی مداخلات حمایتی برای گروه‌های آسیب‌پذیر. همچنین نقش مراکز بهداشتی در مشاوره دوران بارداری بسیار مهم است و باید موضوع مواجهه با دود دست‌دوم به‌صورت فعال در جلسات مراقبت بارداری مطرح شود.

تسنیم: جمع‌بندی شما از نتایج این پژوهش چیست؟

باکوئی: پیام اصلی این مطالعه آن است که سلامت مادر و جنین تنها به رفتارهای فردی مادر محدود نمی‌شود، بلکه محیط پیرامون و رفتار اطرافیان نقش تعیین‌کننده‌ای دارد. وقتی یک‌سوم زنان باردار غیرسیگاری همچنان در معرض دود دست‌دوم قرار دارند، یعنی هنوز راه زیادی تا تحقق محیط‌های سالم پیش‌رو داریم. اگر بتوانیم فرهنگ مسئولیت‌پذیری خانوادگی و اجتماعی را در این زمینه تقویت کنیم، گام بزرگی در جهت ارتقای سلامت نسل آینده برداشته‌ایم.

انتهای پیام/