به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، پروژه راه‌آهن چین-قرقیزستان-ازبکستان (CKU) که به خط ریلی کاشغر-اندجان نیز شهرت دارد، فراتر از یک طرح زیربنایی ساده، یک ابتکار ژئوپولیتیک است که آینده آسیای مرکزی را ترسیم خواهد کرد.

در ژوئن 2024، دولت‌های پکن، بیشکک و تاشکند توافق‌نامه‌ای سه‌جانبه برای پیشبرد این پروژه امضا کردند و سرانجام در دسامبر 2025، تامین مالی این طرح با برآورد هزینه‌ای بالغ بر 4.7 میلیارد دلار نهایی شد.

این اتفاق موجی از خوش‌بینی را نسبت به اتصال منطقه‌ای، تجارت و رشد اقتصادی در هر سه کشور ایجاد کرده است؛ پروژه‌ای که قرار است به دارایی راهبردی چین در طرح «کمربند و جاده» تبدیل شود.

نارین؛ قلب تپنده و کوهستانی پروژه در خاک قرقیزستان

از منظر پکن، راه‌آهن چین-قرقیزستان-ازبکستان (CKU) مسیری راهبردی است که کانال‌های تجاری را متنوع کرده و دسترسی زمینی به آسیای مرکزی و فراتر از آن را تقویت می‌کند. عملیات ساخت‌وساز این پروژه در 27 دسامبر 2024 طی مراسمی در قرقیزستان آغاز شد و در طول سال 2025 با پیشرفت‌های قابل توجهی در حفر تونل‌های کلیدی همراه بود. اما پرسش اساسی اینجاست که این پروژه برای قرقیزستان، کشوری که میزبان 304 کیلومتر از این خط ریلی است، چه اهمیتی دارد؟

«نوربک ساتاروف»، نماینده ویژه رئیس‌جمهور قرقیزستان در منطقه نارین، این پروژه را برای کوهستانی‌ترین استان این کشور حیاتی می‌داند، چرا که حدود 90 درصد از مسیر ریلی در خاک قرقیزستان از این منطقه عبور می‌کند.

به گفته وی، با وجود پستی و بلندی‌های دشوار و چالش‌های فنی پیچیده، عملیات ساخت‌وساز با سرعت در حال انجام است و انتظار می‌رود این خط آهن بین سال‌های 2028 تا 2030 به بهره‌برداری کامل برسد.

چالش مهندسی و کابوس بدهی‌های خارجی

این پروژه شامل ساخت 50 پل و 29 تونل است که نشان‌دهنده پیچیدگی‌های مهندسی خیره‌کننده آن است. با این حال، در کنار هیجان مقامات دولتی، منتقدان نسبت به پیامدهای میان‌مدت آن هشدار می‌دهند.

برخی کارشناسان معتقدند قرقیزستان ممکن است صرفاً به یک «کشور ترانزیتی» تبدیل شود که سود اندکی از اقتصاد محلی می‌برد.

موضوع نگران‌کننده دیگر، پایداری مالی پروژه است. این طرح با تکیه بر یک بسته وام بلندمدت 2.3 میلیارد دلاری از بانک‌های چینی پیش می‌رود. ساختار این وام که بازپرداخت آن 35 سال به طول می‌افتد، آسیب‌پذیری قرقیزستان در برابر بدهی‌های مرتبط با چین را افزایش داده و نگرانی‌هایی را درباره توانایی این کشور برای انجام تعهدات مالی در آینده برانگیخته است.

انقلاب در زمان ترانزیت و دور زدن مسیرهای شمالی

«ادیل بایسالوف»، معاون نخست‌وزیر قرقیزستان، با رد نگاه‌های بدبینانه معتقد است که این راه‌آهن نه تنها قرقیزستان، بلکه کل آسیای مرکزی را متحول خواهد کرد.

او در گفتگو با رسانه‌ها تاکید کرد که این خط ریلی بخشی از یک مسیر ترانزیتی فراقاره‌ای خواهد بود که زمان انتقال کالا را در مقایسه با مسیرهای فعلی (مانند راه‌آهن سراسری سیبری در روسیه یا مسیرهای دریایی) دست‌کم هفت روز کاهش می‌دهد.

این خط ریلی عملاً مسیرهای سنتی شمالی که از خاک روسیه و قزاقستان می‌گذرند را دور می‌زند و بخش بزرگی از حجم باربری را به خود اختصاص خواهد داد که به معنای کاهش درآمد ترانزیتی برای مسکو و آستانه است.

بایسالوف می‌گوید: «حتی در بدبینانه‌ترین سناریوها، درآمد سالانه قرقیزستان از حق ترانزیت کالا در این مسیر دست‌کم 300 میلیون دلار خواهد بود که برای بودجه کشور رقمی بسیار قابل توجه است.»

گشودن درهای گنجینه‌های خفته در دل کوه‌ها

یکی از بزرگترین مزایای این پروژه برای قرقیزستان، فراهم شدن امکان استخراج و صادرات منابع طبیعی غنی در منطقه نارین است. این منطقه سرشار از ذخایر زغال‌سنگ، آهن، آلومینیوم و عناصر نادر خاکی است که به دلیل نبود زیرساخت ریلی، دهه‌ها دست‌نخورده باقی مانده بودند.

معاون نخست‌وزیر قرقیزستان توضیح داد: «ذخایر معدنی ما در سطح جهانی است، اما در دوران اتحاد جماهیر شوروی، این پتانسیل نادیده گرفته شد و تمرکز تنها بر استخراج اورانیوم برای بمب‌های اتمی بود. اکنون با این راه‌آهن، ثروت کوهستان‌های ما سرانجام قابل دسترسی خواهد بود.»

او تاکید کرد که این پروژه علاوه بر صادرات مواد خام، بستری برای احداث کارخانه‌های متالورژی، فولاد و آلومینیوم فراهم می‌کند که می‌تواند ساختار اقتصادی کشور را از حالت کشاورزی سنتی به صنعتی مدرن تغییر دهد.

ظهور قطب‌های جدید لجستیکی در مسیر شرق به غرب

در حال حاضر، تمام مسیرهای ریلی از چین به قرقیزستان و ازبکستان ناچار به عبور از شبکه ریلی قزاقستان هستند، چرا که هیچ لینک مستقیم ریلی بین پکن و این دو کشور وجود ندارد. تکمیل راه‌آهن چین-قرقیزستان-ازبکستان (CKU) این بن‌بست تاریخی را خواهد شکست.

مقامات قرقیزستان امیدوارند این مسیر باعث تحریک بخش تولید و لجستیک شود. گزارش‌ها حاکی از آن است که سرمایه‌گذاران بین‌المللی از هم‌اکنون در حال برنامه‌ریزی برای احداث مراکز لجستیکی و واحدهای مونتاژ در امتداد این خط ریلی هستند تا از نیروی کار منطقه بهره ببرند. به نظر می‌رسد چندین شهر در طول این مسیر فراقاره‌ای توسعه خواهند یافت و دسترسی مستقیمی به بازارهای اروپا، خاورمیانه و جنوب شرق آسیا پیدا خواهند کرد. با این حال، موفقیت نهایی قرقیزستان در این قمار بزرگ، به توانایی این کشور در مدیریت تعرفه‌ها و توسعه صنایع جانبی بستگی خواهد داشت.

انتهای پیام/