گام تاریخی کارشناسان ارمنستان و جمهوری آذربایجان در مسیر صلح
- اخبار بین الملل
- اخبار ترکیه و اوراسیا
- 01 اسفند 1404 - 19:01
به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، اجراییسازی دستور کار صلحی که در جریان نشست سران در واشنگتن در تاریخ 8 اوت 2025 به تصویب رسید و تأثیرات آن بر منطقه، محور اصلی سومین کنفرانس ابتکار «پل صلح» بود.
این نشست در هفته جاری در شهر تساغکادزور ارمنستان برگزار شد و طی آن نمایندگان جامعه مدنی ارمنستان و جمهوری آذربایجان بر موضوعات مرتبط با صلح و همکاریهای دوجانبه تمرکز کردند. در این گردهمایی 20 کارشناس از طرف ارمنی و 19 کارشناس از طرف آذربایجانی حضور داشتند.
«آرگ کوچینیان»، کارشناس علوم سیاسی و رئیس مرکز تحلیلی «شورای ارمنی»، در توصیف فضای این نشست گفت: «در ایروان و باکو، ما در واقع اولین تلاشها را برای پاره کردن پرده آهنین انجام دادهایم. از همان نخستین دیدار، طرفین هیچ مشکلی برای بیان دغدغههای خود نداشتند. تمام موضوعاتی که توسط جوامع ما مورد بحث قرار میگیرد، در اینجا و دور این میز نیز مطرح میشود.»
شرکتکنندگان در این کنفرانس، نتایج بحثهای دو روزه خود را در یک نشست خبری جمعبندی کردند. آرگ کوچینیان و «فرهاد ممدوف»، هماهنگکنندگان ابتکار «پل صلح»، بر اهمیت برگزاری این کنفرانس با ترکیبی گسترده شامل نمایندگان جوامع کارشناسی و روزنامهنگاری تأکید ورزیدند. کوچینیان تصریح کرد: «این گسترش ترکیب شرکتکنندگان یک فرآیند خودهدفمند نیست، بلکه هدف آن جذب بازیگران جدیدی است که همنظر و یا دارای نظرات متفاوت با ما هستند.»
فرهاد ممدوف نیز به نوبه خود خاطرنشان کرد که در چارچوب این ابتکار، فعالیتها در دو مسیر اصلی دنبال میشود: کار با جوامع جمهوری آذربایجان و ارمنستان و تمرکز بر پروژههای مشترک. وی تأکید کرد که ایدههای مشخصی برای آینده وجود دارد.
کوچینیان در تکمیل این موضوع افزود: «ما پروژههای مشخصی را آغاز کردهایم که در حال کار بر روی اجرای آنها هستیم؛ از جمله مقالات مشترک، تحقیقات و سایر پروژههایی که تحقق آنها پیشرفت بسیار جدی برای ابتکار ما خواهد بود.»
شکستن تابوی عبور از مرز زمینی؛ اقدامی نمادین و استراتژیک
یکی از نکات برجسته و بیسابقه این نشست، نحوه سفر هیئت جمهوری آذربایجان به ارمنستان بود. برخلاف سفر اکتبر 2025 که با هواپیما انجام شد، این بار هیئت اعزامی از باکو از طریق مرز زمینی و از محدوده روستاهای «وسکپار» ارمنستان و «اشاقی اسکیپارا» جمهوری آذربایجان وارد خاک ارمنستان شد. این منطقه بخشی از مرزهای تعیین و علامتگذاری شده میان دو کشور در منطقه تاووش-قازاخ است.
طبق اعلام طرف ارمنی، بازگشت این هیئت به جمهوری آذربایجان نیز از همین مسیر صورت گرفت که نشاندهنده «یک گام عملی دیگر برای تقویت اعتماد» است.
«کماله ممدوا» از شرکتکنندگان آذربایجانی در میزگرد، این عبور مرزی را اقدامی نمادین توصیف کرد و گفت: «برای اولین بار در طول سالهای متمادی، نمایندگان جامعه مدنی از طریق زمینی از مرز عبور کردند. این همچنین یک گام روانی مهم برای جوامع ما محسوب میشود.»
«بوریس ناواساردیان»، رئیس افتخاری باشگاه مطبوعاتی ایروان نیز با تأکید بر اینکه با یک رویداد مهم روبرو هستیم، اظهار داشت: «همکاران آذربایجانی ما از مرز عبور کردند و این از جانب آنها اقدامی بسیار شجاعانه بود که اولین کسانی باشند که از مرز رد میشوند، آن هم از بخشی که تعیین حدود شده است.»
محورهای مذاکرات؛ از امنیت منطقهای تا منافع اقتصادی
بر اساس گزارش «شورای ارمنی»، شرکتکنندگان در این کنفرانس علاوه بر بررسی مرحله فعلی روابط باکو-ایروان و مسیرهای توسعه آتی، موضوعات زیر را مورد بحث قرار دادند:
- فرصتهای اقتصادی ناشی از تغییر محیط امنیتی منطقه و فرآیند صلح.
- مسائل مربوط به مرزها و خطوط ارتباطی.
- مزایای صلح پایدار و منافع اجتماعی و اقتصادی احتمالی ناشی از برقراری روابط بینجوامع.
- انتظارات عمومی موجود در هر دو جامعه و راههایی برای تضمین نتایج ملموس صلح برای شهروندان.
برگزارکنندگان اعلام کردند: «یک نشست جداگانه به همکاری بین شرکتکنندگان در گفتگو اختصاص داشت؛ ایدههای برنامههای مشترک، استراتژیهای ارتباطات عمومی و مکانیسمهای تعامل بینجوامع مورد بحث قرار گرفت.»
همچنین توجه قابلملاحظهای به تقویت اعتماد، دیپلماسی عمومی و تدوین پیشنهادات عملی برای ترویج ارتباطات در سطح اجتماعی معطوف شد. شرکتکنندگان در ابتکار «پل صلح» تأکید کردند که تماسهای منظم در این چارچوب میتواند به طور قابلتوجهی به تقویت اعتماد متقابل، گسترش همکاریهای حرفهای و عادیسازی تدریجی روابط ارمنستان و جمهوری آذربایجان کمک کند.
دیدار با مقامات عالیرتبه ارمنستان و تأکید بر رفع انسداد مسیرها
شرکتکنندگان در سومین کنفرانس «پل صلح» با مقامات بلندپایه ارمنستان، از جمله «واهان کوستانیان» معاون وزیر امور خارجه و «آرمن گریگوریان» دبیر شورای امنیت دیدار کردند.
در حالی که وزارت خارجه ارمنستان جزئیاتی از این دیدار منتشر نکرده است، دفتر شورای امنیت ارمنستان اعلام کرد که آرمن گریگوریان ضمن استقبال از سفر نمایندگان جامعه مدنی جمهوری آذربایجان به ارمنستان، تأکید کرد که چنین تماسهای دوجانبهای «نقش مهمی در تقویت اعتماد متقابل و توسعه روابط حسن همجواری دارند.»
طبق این گزارش، آرمن گریگوریان روند پروسه صلح را برای حضار تشریح کرد و به فرصتهای اقتصادی ناشی از رفع انسداد کانالهای ارتباطی منطقهای و همچنین پویایی فعلی در توسعه روابط ارمنستان و آذربایجان پرداخت. دبیر شورای امنیت همچنین به سوالات نمایندگان جامعه مدنی پاسخ داد.
«شورای ارمنی» نیز در خصوص این دیدارها گزارش داد که تبادلنظرهایی درباره نقش جامعه مدنی در پیشبرد دستور کار صلح و راههایی که ابتکارات عمومی میتوانند تلاشهای رسمی صلح را تکمیل کنند، صورت گرفته است.
واقعگرایی در انتظارات و مقابله با افراط و تفریط
«نارک میناسیان»، کارشناس علوم سیاسی، در خصوص این نشست گفت: «وظیفه ما این است که هرچقدر هم میراث گذشته سنگین باشد، تلاش کنیم نقاط مشترکی بیابیم که بر اساس آنها بتوانیم به جلو حرکت کنیم و این روند صلح را برگشتناپذیر سازیم. شکلگیری انتظارات واقعبینانه مرتبط با این ابتکار نیز حائز اهمیت است.»
وی افزود: «مانیتورینگ فضا پس از دیدارهای اخیر نشان میدهد که دو رویکرد افراطی وجود دارد. اول، زمانی که تواناییهای این ابتکار بیش از حد ارزیابی میشود و انتظارات کاذبی شکل میگیرد؛ مثلاً برخی فکر میکنند این فرمت باید مسائل مربوط به مرزبندی را حل کند، در حالی که این موضوع در حوزه اختیارات دولت است. رویکرد دوم این است که گفته میشود این ابتکار بیمعنی است و چیزی را تغییر نمیدهد. اما تجربه ما نشان میدهد که این ابتکار حداقل در تغییر روایتها و تولید ایدههای مختلف تأثیر مثبت داشته است.»
فرهاد ممدوف، رئیس مرکز تحقیقات قفقاز جنوبی نیز اظهار داشت: «برای همه روشن است که پس از جنگ باید صلح برقرار شود. دولت آذربایجان چندین سال است که درباره پیمان صلح و دستور کار آن صحبت میکند. مهم است که صلح چه پارامترهایی داشته باشد، زیرا افکار عمومی اغلب با دیدن فقدان این پارامترها دچار تردید میشود. امروز که تعاملات اقتصادی بین دو کشور در جریان است و گفتگوی سطح بالا وجود دارد، جامعه میبیند که با وجود ظهور جنگها و تهدیدهای جدید در جهان، صلح بین ارمنستان و آذربایجان در حال تقویت است و این شرایط مساعدی را برای پذیرش دستور کار صلح توسط جامعه فراهم میکند.»
نگاهی از درون؛ پایان تئوریهای توطئه
«نایرا مارتیکیان»، روزنامهنگار ارمنی نیز مشاهدات خود را چنین بیان کرد: «روند بسیار مهمی برای عادیسازی روابط در جریان است. میخواهم اطمینان دهم که تئوریهای توطئهای که توسط برخی محافل سیاسی مطرح میشود، کاملاً بیاساس هستند. این ابتکار تلاش میکند پلی میان دو جامعه برای برقراری روابط اقتصادی و همکاری میان دانشمندان، محققان و روزنامهنگاران باشد.»
وی افزود: «مهمترین نکته این بود که یک گفتگوی باز و بدون سانسور شکل گرفت. شرکتکنندگان نه تنها فرصت صحبت مستقیم داشتند، بلکه پاسخهای صادقانهای شنیدند، آن هم در حالی که رو در روی هم نشسته بودند و احساسات یکدیگر را میدیدند. این برای جوامعی که دههها درگیری را پشت سر گذاشتهاند، حیاتی است.»
مارتیکیان در پایان خبر داد که در چارچوب ابتکار «پل صلح»، برنامه سفر متقابل شرکتکنندگان ارمنی به جمهوری آذربایجان نیز پیشبینی شده است و ابراز امیدواری کرد که پس از دیدار در باکو نیز فرصتی برای به اشتراک گذاشتن تجربیات مثبت فراهم شود.
انتهای پیام/