به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، در سایه جنگ ادامه‌دار و با پیامدهای غیرقابل پیش‌بینی در اوکراین، روسیه همچنان به طرح مطالبات ژئوپلیتیک خود از ارمنستان ادامه می‌دهد. سفر اخیر «آلن سیمونیان»، رئیس پارلمان ارمنستان به مسکو و دیدار وی با «سرگئی لاوروف»، وزیر امور خارجه روسیه، بار دیگر نشان‌دهنده موضع سخت‌گیرانه کرملین در قبال متحدان سنتی خود در قفقاز جنوبی بود. لاوروف در این دیدار به صراحت اعلام کرد که تلاش‌های ارمنستان برای همگرایی با اتحادیه اروپا با عضویت این کشور در اتحادیه اقتصادی اوراسیا (که تحت نفوذ روسیه قرار دارد) ناسازگار است.

اگرچه سیمونیان تلاش کرد تا به طرف روسی اطمینان دهد که ارمنستان نیازی به خروج از اتحادیه اقتصادی اوراسیا نمی‌بیند، اما بسیاری از کارشناسان و تحلیلگران سیاسی، سخنان لاوروف را نوعی هشدار جدی و حتی تهدید تلقی کردند.

موضع دوپهلوی پاشینیان و احتمال همه‌پرسی

پیش از این، «نیکول پاشینیان»، نخست‌وزیر ارمنستان اعلام کرده بود که ایروان در حال برداشتن گام‌هایی برای انطباق با استانداردهای اتحادیه اروپا است، اما همزمان عضویت خود در اتحادیه اقتصادی اوراسیا را حفظ می‌کند. وی با اتخاذ موضعی محتاطانه توضیح داده بود که کشورش تا زمانی که این دو بردار سیاست خارجی (گرایش به غرب و حفظ روابط با روسیه) قابلیت همزیستی داشته باشند، از اتحادیه اوراسیا خارج نخواهد شد. با این حال، پاشینیان تصریح کرده است که هرگاه این همزیستی غیرممکن شود، مقامات ارمنستان تصمیم نهایی را به همراه مردم اتخاذ خواهند کرد؛ اقدامی که به گفته نخست‌وزیر، تجلی اراده آزاد مردم ارمنستان خواهد بود.

اما سوال اساسی اینجاست: آیا روسیه پس از پایان جنگ اوکراین، سیاست‌های توسعه‌طلبانه خود را در فضای پساشوروی ادامه خواهد داد؟ آیا مسکو منابع کافی برای گسترش نفوذ خود در قفقاز جنوبی را در اختیار دارد یا اینکه منطقه تا حدودی از فشار روسیه رهایی خواهد یافت؟

«سرگئی میناسیان»، کارشناس مسائل سیاسی و معاون انستیتو قفقاز، در تحلیلی به بررسی این سناریوها پرداخته است.

دیپلماسی زیر سایه توپخانه؛ درس‌هایی از تاریخ

این کارشناس سیاسی معتقد است که درگیری‌های مسلحانه، حتی جنگ‌های جهانی، معمولاً با تلاش‌هایی برای حل‌وفصل دیپلماتیک همراه هستند؛ از مذاکرات پنهانی گرفته تا ابتکارات آتش‌بس. شدت این تلاش‌ها همواره به ارزیابی طرفین از چشم‌انداز جنگ بستگی داشته است. میناسیان با اشاره به سوابق تاریخی می‌گوید: «حتی در زمان جنگ کره در دهه 1950، ابتکارات دیپلماتیک و میانجی‌گرانه به موازات عملیات‌های رزمی پیش می‌رفت.»

وی با یادآوری تقسیم شبه‌جزیره کره پس از شکست ژاپن در جنگ جهانی دوم و توافق آمریکا و شوروی برای اداره مشترک آن، دلایل جنگ کره (1950-1953) را تقسیم کشور در مدار 38 درجه، رویارویی ایدئولوژیک ابرقدرت‌ها و تمایل رهبران دو کره برای وحدت تحت پرچم خود برشمرد. به اعتقاد میناسیان، در مورد جنگ اوکراین نیز وضعیت مشابهی حاکم است؛ عملیات نظامی عمدتاً به این دلیل ادامه دارد که هر دو طرف بر این باورند که می‌توانند از طریق نظامی به اهداف خود برسند یا دست‌کم از شکست‌های سنگین ژئوپلیتیک و سرزمینی اجتناب کنند. همزمان، میانجی‌گران و بازیگران درگیر، ابتکارات دیپلماتیک خود را پیش می‌برند، که اغلب با مشارکت مستقیم در درگیری (مانند کمک‌های آمریکا و اروپا به اوکراین) همراه است.

میانجی‌گری‌های بی‌نتیجه و نقش آمریکا

به گفته معاون انستیتو قفقاز، دولت کنونی آمریکا ضمن تداوم حمایت‌های نظامی، اطلاعاتی و لجستیکی از اوکراین، می‌کوشد تا نقش یک میانجی قابل‌قبول را نیز ایفا کند. با این حال، واشنگتن طی سال گذشته دریافته است که این درگیری ریشه‌های عمیق و ماهیتی وجودی برای طرفین و اروپا دارد و تلاش‌ها برای «انجماد سریع» جنگ با شکست مواجه شده است.

میناسیان تأکید می‌کند: «با وجود فعال شدن مذاکرات در بسترهای مختلف، آمریکا عملاً اجازه ادامه و حتی تشدید احتمالی درگیری‌ها را می‌دهد، چرا که بر این باور است طرفین هنوز منابع نظامی، انسانی و سیاسی خود را به طور کامل مصرف نکرده‌اند.»

این تحلیلگر سیاسی پیش‌بینی می‌کند که پنجره‌ای نظری برای توقف جنگ ممکن است در بازه زمانی اوت تا اکتبر 2026 گشوده شود. این امر می‌تواند ناشی از برقراری تعادل نسبی نظامی-سیاسی، افزایش هزینه‌های مالی جنگ برای اروپا و اهمیت یافتن آتش‌بس برای دونالد ترامپ در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره باشد. با این حال، او تأکید می‌کند که فعلاً چنین چشم‌اندازی کم‌احتمال است.

پس‌لرزه‌های جنگ اوکراین در قفقاز جنوبی

میناسیان با اشاره به تأثیر مستقیم جنگ اوکراین بر قفقاز جنوبی می‌گوید: «کافی است وقایع سال 2023 و کوچ ارامنه قره‌باغ کوهستانی را به یاد آوریم. همچنین رویدادهایی مانند آسیب دیدن خط لوله گاز و انفعال صلح‌بانان روس، همگی متأثر از وضعیت اوکراین بود.»

به گفته وی، از مارس 2022 مشخص شد که عملیات ویژه روسیه طبق برنامه پیش نمی‌رود و این موضوع فضا را برای تشدید تنش در قره‌باغ و اقدامات جمهوری آذربایجان (محاصره 9 ماهه و سپس عملیات نظامی) فراهم کرد. ماهیت طولانی‌مدت و وجودی جنگ اوکراین و درگیری بازیگران خارجی در آن، ناگزیر بر تحولات قفقاز جنوبی اثرگذار است.

سناریوهای آینده: قدرت‌نمایی یا انزوا؟

در حال حاضر، صحبت از زمان‌بندی دقیق برای پایان یا انجماد درگیری دشوار است. عدم قطعیت درباره نتایج جنگ، پیش‌بینی نقش آینده روسیه در فضای پساشوروی را غیرممکن می‌سازد. آیا مسکو سیاست خارجی فعال خود را ادامه می‌دهد یا به انزوا می‌رود؟

میناسیان سناریوهای کاملاً متفاوتی را ترسیم می‌کند: از انجماد کم‌احتمال جنگ در خطوط فعلی تا فروپاشی نظامی ارتش اوکراین و پایان جنگ با شرایط مسکو؛ و یا برعکس، بروز بحران سیاسی و اقتصادی در داخل روسیه با پیامدهای گسترده برای کل منطقه.

محدودیت منابع مسکو برای توسعه‌طلبی

نکته کلیدی در تحلیل سرگئی میناسیان، مسئله منابع است. وی معتقد است با توجه به ماهیت وجودی جنگ اوکراین که عملاً یک رویارویی نظامی با کشورهای اروپایی است، روسیه تمام منابع نظامی، مالی، انسانی و سیاسی خود را در جبهه اوکراین متمرکز کرده است.

این کارشناس تصریح می‌کند: «حتی در صورت وجود اراده سیاسی، این سوال بزرگ مطرح است که آیا روسیه منابعی برای اجرای طرح‌های مشابه یا فرافکنی قدرت در قفقاز جنوبی و آسیای مرکزی در اختیار خواهد داشت یا خیر؟»

پیروزی قاطع روسیه مسلماً نفوذ سیاسی آن را در فضای پساشوروی افزایش می‌دهد، اما شکست، نتیجه معکوس خواهد داشت. از سوی دیگر، منابع شرکای اروپایی ارمنستان نیز که همزمان از همگرایی این کشور با اروپا حمایت می‌کنند، اکنون عمدتاً به سمت اوکراین سرازیر شده است. برنامه‌های حمایتی و کمک‌های مالی اتحادیه اروپا به قفقاز جنوبی به نفع اوکراین کاهش یافته است، زیرا اولویت ژئوپلیتیک اروپا در حال حاضر مدیریت جنگ اوکراین است.

انتهای پیام/