به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، دکتر فرشاد مومنی اقتصاددان و استاد دانشگاه علامه طباطبایی در گفتگو با رسانه‌ی فکرت با تأکید بر اینکه بخش بزرگی از جراحات وارد شده بر پیکر مردم و آینده ایران ریشه در «جهل و فساد» دارد، هشدار داد استمرار سیاست‌های نابخردانه تورم‌زا و شوک‌درمانی ارزی، کشور را به سمت آنومی مطلق می‌برد و هرگونه اصلاح اقتصادی بدون توزیع عادلانه قدرت و صدا توهمی بیش نیست.  مؤمنی گفت: «بخش بزرگی از جراحاتی که به پیکر مردم ایران و آینده‌اش وارد می‌شود، ریشه در جهل و فساد دارد و باید کمک کنیم این گرفتاری حل و فصل شود.» وی نقطه عزیمت برای برون‌رفت از وضعیت کنونی را داشتن تصویری روشن از واقعیت‌های موجود دانست و افزود: کل نظام قاعده‌گذاری و تخصیص منابع، حتی اگر حمل بر صحت و حسن نیت کنیم، نشان می‌دهد با یک جهل غیرعادی نسبت به واقعیت‌های موجود مواجه ایم.

مؤمنی با اشاره به آمارهای رسمی درباره وضعیت معیشت مردم تصریح کرد: در حالی‌که گزارش‌ها می‌گویند بیش از 70 درصد جمعیت ایران برای بقا نیازمند پشتیبانی معیشتی‌اند، عمده مسئولان وقتی می‌خواهند به مردم آرامش بدهند، می‌گویند خیالتان راحت باشد ما به اندازه کافی مواد غذایی تأمین کرده‌ایم؛ در حالی‌که مردم می‌دانند کالا هست اما توان اعمال تقاضای مؤثر ندارند و این نوع حرف زدن حتی با حسن نیت، نمک‌پاشیدن روی زخم‌های عمیق است. این اقتصاددان با هشدار نسبت به پیامدهای تداوم سیاست‌های موجود اظهار داشت: اگر روند سیاست‌های نابخردانه‌ای که از دل آن فقر و فلاکت فزاینده، نابرابری‌های ناموجه و وابستگی‌های ذلت‌آور به خارج بیرون آمده، ادامه یابد به سمت شرایط آنومی مطلق می‌رویم؛ وضعیتی که در آن بی‌هنجاری حاکم می‌شود و دیگر سنگ روی سنگ بند نخواهد شد و فاصله زیادی تا آن نقطه نداریم.

 عدل اخلاقی؛ زیربنای دیگر عدالت‌ها

مؤمنی در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر اینکه هیچ عنصری به اندازه محوریت یافتن عدالت در نظر و عمل، قدرت بسیج در شرایط کنونی ایران ندارد گفت: آشفتگی فکری در نظام تصمیم‌گیری‌های اساسی کشور باعث شده جلوه‌های بدلی، منحط و مشکوکی از عدالت عرضه شود و همین مسئله بحث نظری درباره عدالت را به یک ضرورت حیاتی تبدیل کرده است. وی با اشاره به کتاب «عدالت اجتماعی، آزادی و توسعه در ایران امروز» و تبیین پنج متغیر کنترلی عدالت افزود:بر اساس ذخایر معرفت اسلامی و اندیشه توسعه، من روی پنج کارکرد تمرکز کرده‌ام؛ عدل اخلاقی، کارایی و بهره‌وری، خلاقیت و تولیدمحوری، مشارکت سیاسی و اقتصادی مردم در سرنوشت خود و ملاحظات معطوف به پایداری. مؤمنی با استناد به اندیشه شهید آیت‌الله دکتر بهشتی تصریح کرد:به تعبیر شهید بهشتی، عدل اخلاقی زیربنای همه انواع دیگر عدل است؛ یعنی تا وقتی دروغ، ظلم و فساد در سطح ساختار توجیه می‌شود، سخن گفتن از عدالت اقتصادی و سیاسی، یک ادعای توخالی است.

وی افزود: امروز در ایران شاهدیم برخی حتی با قصد قربت دروغ می‌گویند، ظلم می‌کنند و دست به ویژه‌خواری و تضییع حقوق مردم می‌زنند؛ این دقیقاً همان چیزی است که شهید بهشتی هشدار داده بود که اگر اخلاق قربانی شود، عدالت تنها در حد شعار باقی می‌ماند.

 عدالت، مشارکت و شفافیت

این استاد دانشگاه در تبیین نسبت عدالت با مشارکت و شفافیت خاطرنشان کرد:در همه تجربه‌های جدی توسعه عادلانه به جای بحث‌های صرفاً ماهوی درباره عدالت، تمرکز روی کارکردها گذاشته شده و در بُعد عملی، همه متفکران عدالت بر اولویت از میان برداشتن جلوه‌های عریان فقر، عقب‌ماندگی و وابستگی‌های ذلت‌آور به بیرون اتفاق نظر دارند. وی با انتقاد از پنهان‌کاری در ساختار حکمرانی گفت: در شرایطی که تهدیدهای بیرونی در عریان‌ترین و تحقیرآمیزترین شکل خودنمایی می‌کند و ظرفیت‌های اندیشه‌ای و اداری برای اداره کشور به‌طرز فاجعه‌آمیزی ضعیف است، هرکس تحت هر عنوانی پنهان‌کاری را تجویز می‌کند، حتی اگر پیوند تشکیلاتی با بیرونی‌ها نداشته باشد، در عمل مسیر آن‌ها را صاف می‌کند؛ در این کشور با هیچ توجیهی نباید زیر بار پنهان‌کاری رفت. مؤمنی با استناد به آموزه‌های عدالت‌محور اسلامی یادآور شد:بدون شفافیت و عدل اخلاقی، عدالت محقق نمی‌شود و هر فردی که خودمطلق‌انگاری را ترویج کند از مرزهای اسلام عدول کرده است؛ اگر عزت و کرامت مردم خدشه‌دار شود حاملان حق و عدل نیستیم.

 نقد سیاست‌های تورم‌زا و شوک ارزی

عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به تجربه نزدیک به چهار دهه تعدیل ساختاری گفت: برنامه تعدیل ساختاری در طی نزدیک به چهار دهه گذشته، هولناک‌ترین ضربه‌ها را به معیشت خانوارها، توان تولید ملی و توان مالی حکومت وارد کرده و کانون اصلی بسیاری از آسیب‌پذیری‌های فعلی همین جاست؛ این‌ها باید در هر برنامه پیشنهادی اصلاح در مرکز توجه قرار گیرد. وی منطق استمرار سیاست‌های تورم‌زا را هولناک توصیف کرد و افزود:استدلال‌ها عمدتاً معطوف به اظهار عجز از تنبیه خلافکارها و قانون‌گریزان است؛ بعد نتیجه می‌گیرند چون عاجزیم، باید چوب همه بی‌کفایتی‌ها و بی‌صلاحیتی‌ها را بر سر مردم بزنیم.

مؤمنی با انتقاد از این منطق اظهار داشت: کار به جایی رسیده که می‌گویند ما سیاست تورم‌زا را ایجاد می‌کنیم تا به عدالت برسیم؛ این یک تعبیر سخیف و بی‌مایه در اندیشه اقتصادی است و تصور برقراری عدالت با سیاست‌های تورم‌زا، مضحک است. به گفته وی، پژوهش‌ها و تجربه‌های متعدد نشان می‌دهد هیچ عنصری در دامن زدن به التهاب تورمی در ایران به اندازه شوک نرخ ارز مؤثر نیست و اقتصاددانانی مانند جلالی نائینی و هاشم پسران نیز بر این موضوع تأکید کرده‌اند.

تسخیر ساختار قدرت توسط مافیاها

این اقتصاددان در ادامه سخنانش، بخشی از مشکلات موجود را ناشی از نفوذ شبکه‌های رانتی دانست و گفت: ملاحظات مشکوکی وجود دارد که نشان می‌دهد بخش قابل اعتنایی از ساختار قدرت و نظام تصمیم‌گیری‌های اساسی به تسخیر منافع مافیاها درآمده است؛ اگر هم قرار است به نام بازارگرایی سیاست‌گذاری شود، چرا سراغ بی‌سوادترین، نفهم‌ترین و مشکوک‌ترین نسخه‌های آن می‌روند و از همان‌ها توصیه می‌پذیرند؟ 

مؤمنی با اشاره به برخی داده‌های رسمی افزود: در ساختار رانتی کنونی، بی‌عدالتی در قلب سیاست پولی نهادینه شده است؛ بر اساس همین آمارها، حدود 74 درصد سپرده‌های بلندمدت به یک درصد سپرده‌گذاران اختصاص دارد و در سه دهه گذشته بیش از 90 درصد اعتبارات بانکی نصیب شش درصد سپرده‌گذاران شده است؛ یکی از ام‌الفسادهای اصلی در این میان، عملکرد بانک‌های خصوصی است که تبه‌کاری‌شان در تراز جنایت جنگی است، اما با نهایت شفقت و همراهی با آن‌ها برخورد می‌شود. او با انتقاد از برخورد دوگانه حاکمیت تأکید کرد: وقتی گوش ساختار قدرت برای شنیدن صدای مافیاها، رباخوارها و دلال‌ها بسیار حساس‌تر از شنیدن صدای تولیدکنندگان، فرودستان و توسعه‌خواهان است، و در عوض، خشونت متوجه معلمان، بازنشستگان و کارگران می‌شود، این یعنی ناتوانی در شنیدن به‌موقع صدای آن‌ها و تلاش برای جبران عجز خود با تنبیه قربانیان؛ این رفتار ظالمانه، ضدتوسعه‌ای و بحران‌ساز است.

 توازن دوگانه و توزیع عادلانه صدا

مؤمنی یکی از نیازهای خطیر شرایط کنونی را توازن دوگانه و توزیع عادلانه صدا دانست و گفت: تصور اینکه بتوانیم اصلاح اقتصادی انجام دهیم قبل از آنکه توزیع قدرت را عادلانه کرده باشیم، پوچ و بی‌مایه است؛ در ساختاری که سفله‌ها، بی‌مایه‌ها، فاسدها و چاپلوس‌ها بر دانایان ترجیح داده می‌شوند، امکان اصلاح واقعی اقتصاد وجود ندارد. وی افزود: یکی از نیازهای اصلی امروز ما توزیع عادلانه صداست؛ وقتی به‌جای شنیدن صدای معلمان، کارگران و بازنشستگان، با آن‌ها با خشونت برخورد می‌شود، به این معناست که ساختار قدرت صدای این گروه‌ها را به‌موقع نشنیده و حالا می‌خواهد عجز خود را با تنبیه آن‌ها جبران کند.

شرط نخست اصلاح؛ توقف روندهای مخرب

استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی در بخش پایانی سخنان خود با تأکید بر اینکه بدون توقف روندهای مخرب، هیچ گونه اصلاحی امکان‌پذیر نیست گفت: اینکه بودجه و برنامه می‌نویسند اما می‌گویند با فساد گسترده موجود کاری نداریم و فقط دنبال این هستند که به هر قیمتی شده ارز و ریال جور کنند، در چارچوبی بشدت فاسد انجام می‌شود که تخصیص‌ها به نام کسانی و به کام کسانی دیگر خواهد بود؛ تا در سطوحی مشخص این فساد متوقف نشود، تا تبه‌کاری بانک‌های خصوصی و شوک‌درمانی ارزی که ام‌الفساد امروز ایران است متوقف نشود و تا زمانی که رفتارهای آنومیک ساختار قدرت ادامه دارد، امکان اصلاح و بهبود وجود نخواهد داشت.

مؤمنی همچنین توانمندسازی دولت را از مهم‌ترین اولویت‌های کنونی دانست و تصریح کرد: آنچه امروز از برآیند توان ذهنی و اجرایی دولت می‌بینیم، به‌طرز فاجعه‌آمیزی منعکس‌کننده ضعف و تسخیرشدگی به دست مافیاست؛ ما به یک خانه‌تکانی جدی در بنیان‌های اندیشه‌ای و ساختاری خود نیاز داریم تا بتوانیم بر مبنای عدالت، شفافیت، مشارکت مردم و توزیع عادلانه قدرت، مسیر توسعه عادلانه و پایدار را باز کنیم.

انتهای پیام/