به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، خداوند در سوره بقره آیه 45 می‌فرماید: «وَاسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ ۚ وَإِنَّهَا لَكَبِیرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخَاشِعِینَ؛ از صبر و نماز کمک بخواهید و بی تردید این کار جز بر کسانی که در برابر حق قلبی فروتن دارند دشوار و گران است.»

در روایتی از پیامبر اکرم (ص) آمده است که صبر سه نوع است: صبر در برابر مصیبت، صبر در برابر معصیت و صبر در برابر عبادت. این تقسیم‌بندی نشان می‌دهد که صبر مفهومی فراگیر در زندگی مؤمنانه است. از همین رو، آنجا که در برخی روایات، مراد از «صبر» در آیات قرآن «روزه» دانسته شده، در حقیقت اشاره به یکی از مصادیق روشن صبر دارد؛ چون روزه، تمرینی عملی برای خویشتن‌داری، مقاومت در برابر خواهش نفس و پایداری در مسیر طاعت است.

نماز هم جایگاهی ویژه در این منظومه تربیتی دارد. برای رسول خدا (ص) و اولیای الهی، نماز «نور چشم» و مایه آرامش جان بود؛ اما برای کسانی که از خشوع بی‌بهره‌اند، عبادت گاه به باری سنگین تبدیل می‌شود.

باید توجه داشت که خشوع حالتی قلبی و درونی است، در حالی که خضوع بیشتر به رفتار و اعضای بدن مربوط می‌شود. آنچه نماز را سبک و دلنشین می‌کند، حضور قلب و فروتنی در برابر عظمت پروردگار است.

نمازِ همراه با توجه، انسان را متوجه قدرت بی‌نهایت خداوند می‌کند و در پرتو این توجه، هر قدرت دیگری در نظر او کوچک جلوه می‌کند. چنین نمازی محبت الهی را در دل می‌افزاید، روحیه توکل را تقویت می‌کند و وابستگی‌های مادی را کمرنگ می‌کند. مجموعه این آثار، روح انسان را در برابر سختی‌ها مقاوم می‌کند و به او توان ایستادگی می‌بخشد.

در حقیقت صبر و مقاومت کلید همه عبادت‌هاست. قرآن کریم نقل می‌کند که فرشتگان بهشتیان را چنین خطاب می‌کنند: «سلام علیکم بما صبرتم»؛ سلام بر شما به سبب صبری که پیشه کردید. نکته قابل تأمل آن است که ملاک این تحیت الهی، تنها انجام عبادت‌ها نیست، بلکه پایداری در مسیر بندگی است؛ چراکه اگر صبر نباشد، نماز، جهاد، حج و زکات نیز دوام نخواهد یافت. حتی دستیابی به مقام هدایت و پیشوایی الهی نیز در گرو صبر است: «جعلنا منهم ائمة یهدون بأمرنا لما صبروا».

در تاریخ نیز نمونه‌هایی وجود دارد که نشان می‌دهد اجرای حق و عدالت، گاه برای افراد سنگین است. ماجرای نجاشی، شاعر دوستدار امیرالمؤمنین (ع) که در ماه رمضان مرتکب شراب‌خواری شد و طبق حکم الهی مجازات شد، گواهی روشن بر این حقیقت است. هنگامی که برخی از اطرافیان او از اجرای حد الهی ناراحت شدند و انتظار تبعیض داشتند، امام (ع) با تلاوت آیه «و إنّها لکبیرة إلا علی الخاشعین» یادآور شد که پذیرش فرمان خدا برای کسانی که خشوع ندارند، سنگین است. عدالت الهی، میان دوست و بیگانه تفاوتی نمی‌گذارد.

از این مجموعه می‌توان چند پیام اساسی دریافت کرد:

1. اول آنکه صبر و نماز دو ابزار نیرومند برای غلبه بر مشکلات هستند: «استعینوا بالصبر و الصلاة».
2. دوم آنکه هرچه انسان در پیشگاه خداوند اظهار بندگی و نیاز بیشتری کند، امدادهای الهی را بیشتر دریافت خواهد کرد.
3. سوم آنکه استعانت از اسبابی که خداوند دستور داده، منافاتی با توحید در استعانت ندارد؛ همان‌گونه که در کنار «ایاک نستعین»، به «استعینوا بالصبر» فرمان داده شده است.
4. و سرانجام اینکه سنگین بودن نماز، گاهی نشانه‌ای از تکبر و نبود خشوع در برابر پروردگار است.

به این ترتیب، صبر نه‌تنها یک فضیلت اخلاقی، بلکه ستون استواری برای همه ساحت‌های بندگی و کلید گشایش درهای هدایت و رستگاری است.

انتهای پیام/