به گزارش خبرنگار سیاسی خبرگزاری تسنیم، ماشاءالله شمس‌الواعظین روزنامه‌نگار و عضو شورای اطلاع‌رسانی دولت عصر امروز، چهارشنبه، در نشستی با موضوع «مسئله؛ ایران است» که در محل خانه روزنامه‌نگاران شهر برگزار شد، به تشریح پروتکل‌های حرفه‌ای رسانه‌ای در شرایط بحرانی پرداخت و با اشاره به وضعیت کنونی کشور اظهار داشت: ایران در معرض تهاجم شناختی، نظامی و تعرض به مبانی معرفتی قرار دارد و در چنین فضایی، نقش روزنامه‌نگار به‌عنوان واسطه میان افکار عمومی و حاکمیت با پرسش‌های جدی مواجه است.

وی با طرح این سؤال "وظیفه روزنامه‌نگار در قبال چنین شرایط حساسی چیست؟"، افزود: از دهه 80 میلادی پروتکلی با حضور سندیکاهای جهانی روزنامه‌نگاران به تصویب رسید که ایران نیز از امضاکنندگان آن بود. این سند که هر ده‌سال یک‌بار بازخوانی و به‌روزرسانی شده، اکنون مشتمل بر حدود 18 ماده است و حرفه‌ای‌ترین روزنامه‌نگاران جهان در تدوین آن نقش داشته‌اند.

شمس‌الواعظین با اشاره به نشست‌های برگزارشده در بروکسل، تصریح کرد: این پیمان حدود و ثغور بی‌طرفی روزنامه‌نگار را در مواجهه با رویدادهای بحرانی مشخص می‌کند؛ چه در حوادث دست‌ساز انسانی نظیر جنگ، تروریسم و مسابقات تسلیحاتی و چه در بلایای طبیعی مانند زلزله.

عضو شورای اطلاع‌رسانی دولت ادامه داد: پاسخ این پروتکل به پرسش بی‌طرفی مطلق در بحران، منفی است؛ روزنامه‌نگار نمی‌تواند جانبدارانه عمل کند اما موظف است در چارچوب اخلاق حرفه‌ای و با ملاحظات انسانی رفتار داشته باشد. همان‌گونه که خبر ناگوار در یک خانواده با ملاحظه و به‌تدریج اطلاع‌رسانی می‌شود، در سطح ملی نیز باید به تعادل روانی جامعه توجه داشت.

وی با اشاره به نحوه اعلام آمار تلفات در زلزله اخیر ترکیه، گفت: در این حادثه در اطلاع‌رسانی، آمارها به‌صورت تدریجی منتشر شد تا جامعه توان هضم خبرهای تلخ را داشته باشد، این رویکرد برای حفظ تعادل روانی افکار عمومی ضروری است.

شمس‌الواعظین همچنین به تجربه خود در جریان جنگ 12روزه اشاره کرد و گفت: سه‌ونیم ساعت پس از آغاز حملات اسرائیل، داوطلبانه با صداوسیما تماس گرفتم و تأکید کردم پروتکل دوران جنگ باید فوراً اجرا شود، از جمله پیشنهاد دادم استودیوها به‌صورت سایه‌سازی‌شده و با پیش‌بینی پخش از نقاط جایگزین فعالیت کنند.

وی خاطرنشان کرد: مهم‌تر از همه، هشدار دادم آمار تلفات و اخبار ترور فرماندهان نظامی نباید به‌صورت ناگهانی و انفجاری منتشر شود، چراکه شوک روانی می‌تواند مدیریت کشور را دچار اختلال کند.

این روزنامه‌نگار تأکید کرد: در شرایط جنگی و بحران‌های پیچیده، اخلاق حرفه‌ای رسانه نه‌تنها یک توصیه، بلکه ضرورتی برای حفظ انسجام اجتماعی و ثبات ملی است.

شمس‌الواعظین در ادامه ارائه خود با تأکید بر الزامات حرفه‌ای رسانه‌ها در شرایط جنگی اظهار داشت: در دوران جنگ‌ها، روزنامه‌نگار علاوه بر رعایت پروتکل‌های اخلاقی، موظف به همراهی با دولت مرکزی کشور خویش در برابر متجاوز است. این همراهی یک وظیفه سازمانی و حرفه‌ای محسوب می‌شود.

وی افزود: در جنگ‌های میهنی، اتحاد روزنامه‌نگار با دولت مرکزی فارغ از ماهیت آن دولت تعریف می‌شود؛ در چنین شرایطی تفاوتی ندارد که چه جریانی در قدرت قرار دارد، بلکه اصل، دفاع در برابر متجاوز و رعایت پروتکل واحد حرفه‌ای است.

شمس‌الواعظین با اشاره به تجربه رسانه‌ای رژیم صهیونیستی تصریح کرد: در آنجا نهادی برای کنترل داده‌های قابل انتشار در ارتش وجود دارد و هیچ تصویر یا گزارشی بدون هماهنگی منتشر نمی‌شود.

وی انتشار تصاویر مراکز اصابت موشک یا ساختمان‌های آسیب‌دیده را در دوران جنگ به سود دشمن دانست و تأکید کرد: انتشار چنین تصاویر و اطلاعاتی می‌تواند به تنظیم حملات بعدی کمک کند و از نظر حرفه‌ای غیرمجاز است.

عضو شورای اطلاع‌رسانی دولت خاطرنشان کرد: در دوران جنگ، اطلاع‌رسانی باید تحت کنترل نهادهای مربوطه و به‌صورت تدریجی انجام شود تا تعادل روانی جامعه حفظ شود. انتشار دفعی و انفجاری اخبار می‌تواند جامعه را دچار شوک کند و مدیریت شرایط را مختل سازد.

وی در عین حال تأکید کرد: اجرای پروتکل دوران جنگ به معنای تعطیلی دائمی اصول حرفه‌ای نیست. پس از پایان جنگ، رسانه‌ها باید به "تنظیمات کارخانه" بازگردند و همان نقدها و مطالبات پیشین را دنبال کنند.

شمس‌الواعظین با اشاره به وضعیت رسانه‌ها در شرایط عادی گفت: سرنگونی یا تثبیت حکومت‌ها وظیفه روزنامه‌نگار نیست و این امر در حوزه احزاب و افکار عمومی تعریف می‌شود.

وی با اشاره به تأثیرگذاری رسانه‌های موفق گفت: رسانه‌ای که بتواند ذهن مخاطب را اقناع کند، در عمل میدان اثرگذاری را به‌دست می‌گیرد. 

وی با ذکر مثالی از بازتاب برخی اعداد کشته‌شدگان فتنه دی‌ماه و تحلیل‌ها در رسانه‌های فارسی‌زبان خارج از کشور، افزود: وقتی مخاطب بدون دقت، عدد یا تحلیلی خاص را تکرار می‌کند، نشان می‌دهد ذهن او تحت تأثیر آن روایت قرار گرفته است.

عضو شورای اطلاع‌رسانی دولت تأکید کرد: هدف این نیست که رسانه داخلی ذهن مخاطب را «اشغال» کند، بلکه باید گفتمان رسانه‌های مستقل و حرفه‌ای در ذهن مخاطب جای گیرد. از همین رو، کشور به «روایت سوم» نیاز دارد؛ روایتی که نه صرفاً روایت رسمی حاکمیت باشد و نه روایت براندازانه.

وی ادامه داد: در جنگ‌های میهنی، اتحاد روزنامه‌نگار با دولت در برابر متجاوز ضروری است، اما این به معنای روایت‌گری صرف یا توجیه‌گری عملکرد حاکمیت نیست. در جهان مدرن با تنوع منابع معرفتی، نمی‌توان به یک منبع یا یک تریبون اکتفا کرد. حقیقت همچون آینه‌ای شکسته است که هر قطعه آن نزد بخشی از جامعه قرار دارد و رسانه باید تصویر جامع‌تری ارائه دهد.

شمس‌الواعظین با اشاره به اسناد اخلاق حرفه‌ای روزنامه‌نگاری یادآور شد: در مواد مربوط به جنگ‌های میهنی، بر حفظ آیین‌های دینی و ملی کشورها و رعایت مرزهای حرفه‌ای تأکید شده است. این پیمان به امضای 183 سندیکای روزنامه‌نگاری جهان رسیده و ایران نیز عضو آن است.

وی در رابطه با اعلام کشته‌شدگان و شهدای فتنه دی ماه و آمار اعلام‌شده از سوی دولت گفت: ماجراهایی که مطرح شد، بحث شفاف‌سازی است.

شمس‌الواعظین افزود: ایران در دو هفته ابتدایی در موضع دفاعی قرار گرفت. نکته جالبی که باید عرض کنم این است که برخی از بچه‌های ایران‌اینترنشنال شاگرد من در ایران بودند و ارتباطاتی با آن‌ها دارم. به من می‌گویند چه اتفاقی در داخل آنجا می‌افتد و مدیران‌شان ناراحت بودند. یک اتفاق مهم افتاد و من در جریان بودم و از سازندگان ایده ارائه این آمار در سایت‌ها بودم. ما برای جمع‌آوری این اسامی، منبع بیشتری نداشتیم. در کشور سیستمی کار می‌کند شامل ثبت احوال، بهشت زهرا(س) و بهشت‌های زهرای کل کشور، پزشکی قانونی و بیمارستان‌ها. منبع دیگری نداشتیم و نخواهیم داشت.

وی ادامه داد: من روزنامه‌نگار هستم و درس روزنامه‌نگاری تحقیقی در دانشکده می‌دادم، بنابراین خودم باید رعایت کنم. با منبع اول با دشواری عجیبی مواجه شدیم. این حرف را می‌زنم تا خدمت شما عرض کنم که به‌طور متوسط در کل ایران، سالانه 26 هزار نفر در اثر تصادفات جاده‌ای کشته می‌شوند. اگر این عدد را تقسیم بر 365 کنیم، آمار روزانه به‌دست می‌آید. جان‌باختگان موتورسیکلت و تفکیک آن‌ها از یکدیگر برای دوران لیست واقعی، کار دشواری است. برخی در نزاع خانوادگی کشته می‌شوند. بهشت زهرا به ثبت احوال متوسل می‌شد و ما به سختی توانستیم این آمار را به دست آوریم.

عضو شورای اطلاع‌رسانی دولت تأکید کرد: دولت ایران به لحاظ حجم دولت بزرگی است و این موضوع به جمع کردن اطلاعات و آمار شهدا کار را آسان می‌کند. من به این بچه‌های اینترنشنال گفتم شما نه توان به‌دست‌آوردن این آمار را دارید و نه سازمان‌هایی که پاسخگو باشند. ممکن است بگویید آماری که روز اول گفتید 12 هزار نفر بود، از کجا آمده است؟ یا آن‌ها شما را دست انداخته‌اند یا شما دروغ می‌گویید. منبع کسی نمی‌دانست این عدد اینقدر است. ما که در جریان تنظیم و کشف این اعداد بودیم، با مصیبت مواجه شدیم.

وی افزود: پس از اعلام آمار از سوی دولت، به این به بچه‌های اینترنشنال گفتم آنقدر عدد را بالا بردید که عدد 3 هزار کوچک شمرده می‌شود و کار غیراخلاقی کردید.

وی ادامه داد: به آن‌ها گفتم چرا دروغ گفتید؟ از پیامدهای این دروغ‌گویی‌ها و بزرگنمایی‌ها، وحشتی در افکار عمومی به‌وجود می‌آید که از رفتن به خیابان و طرح مطالبات حق خود بازمی‌مانند. از همین تریبون می‌گویم تا اطلاع ثانوی، متأسفانه در مطالبات اجتماعی اعتراضی نخواهیم داشت به دلیل ترس و وحشت. پروتکل عدم بزرگنمایی را رعایت کنیم. وقتی بزرگنمایی می‌کنیم، مردم وحشت می‌کنند و به خیابان نمی‌آیند. ایران‌اینترنشنال را باید از گردونه رسانه‌ها خارج کنیم؛ این یک بازوی تبلیغاتی جنگی است.

عضو شورای اطلاع‌رسانی دولت افزود: خودشان هم پذیرفتند. گفتم تا کی می‌خواهید این روش را ادامه دهید؟ فرض کنید ایران و عربستان سعودی وقتی روابط‌شان خوب شد، سهام شرکت سعودی رفت و اسرائیل آن را خرید و به تل‌آویو برد. واقعیت معلوم است. اسرائیل تنها نکته اشاره‌کردن دارد که خیلی قابل توجه است.

شمس‌الواعظین تأکید کرد: در سال 88 اتفاقاتی افتاد و شعار «یا حسین میرحسین» و شعار 1404 «جاوید شاه» بود. صرف‌نظر از اینکه چه کسی را صدا می‌زنند، برای من مهم است. اولین نگاه به درون است با تمام وجود. دومی مسائل داخلی معطوف به بیرون از مرزهاست.

وی ادامه داد: یک تیم کوچک ورزشی را در نظر بگیرید که در میدان مسابقه بازی می‌کند. روی نیمکت ذخیره 11 بازیکن آماده‌اند. اگر ماجرایی در میدان رخ دهد، مربی می‌تواند جابجا کند و بازی استقلال پیدا کند. سوال این است که در نیمکت ذخیره دولتمردی ایران، در بازی سیاسی ایران چند نفر هستند؟ یا تبعیدند یا محاصره‌اند یا عمل‌شان ممکن نیست. واقعیت تلخ است؛ تقسیم‌کننده و مخاطره‌آمیز است. حکومت‌هایی که سایه خود را نمی‌سازند، تردید نکنید که سایه‌شان را به‌صورت فیک برای دشمن ایجاد می‌کنند.

عضو شورای اطلاع‌رسانی دولت گفت: اتفاقی که در 18 و 19 دی افتاد، ایجاد سایه برای حکومت بود. یکی از عجایب تاریخی دارد اتفاق می‌افتد، یعنی حرکت ارتجاعی به گذشته و زنده‌کردن گذشته که تبدیل به رویای نسل کنونی شده است.

وی بیان کرد: من سه سال زندان بودم و پنج روزنامه بسته شد؛ الان هم نشسته‌ام و اصلاً مهم نیست. اما در جنگ میهنی، زبانم لال کنار حکومت و دولت و به احترام نیروهای مسلح بلند می‌شوم و به احترام‌شان سخن می‌گویم و تولید محتوا می‌کنم. چرا؟ چون روزنامه‌نگاری هستم که به پروتکل‌های امضا شده وفادارم. دست برداریم از این پروتکل‌ها؟ این وظایف حرفه‌ای ماست.

این روزنامه‌نگار افزود: متأسفانه حوزه سیاست به حوزه عوام‌زدگی تبدیل شده است. حوزه سیاست حوزه تخصصی است و مهارت‌های خاصی می‌طلبد. چرا حوزه سیاست را عمومی کردیم؟ این خطاست. در جهان امروز، حوزه سیاسی عناصر بسیار کمی از بازیگران دارد. حوزه ورزش کاملاً تخصصی است و بقیه تماشاچی هستند. اما حوزه سیاست در ایران بسیار پرترافیک است.

وی ادامه داد: سندی را اینجا اشاره می‌کنم که جایی نگفتم؛ مرکزی به‌نام مرکز مطالعات راهبردی اسرائیل وجود دارد. بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل سخنرانی کرده و حرف مهمی زده و گفته ما در هفت جبهه جنگ پیروز شدیم، اما در جبهه هشتم ناکام ماندیم. جبهه هشتم جنگ رسانه‌ای است. در جنگ با ایران و جنگ نوار غزه می‌گوید جهان علیه ما شورید و ما را قاتل کودکان خطاب کردند. می‌گوید این موازنه را باید تغییر دهیم. پس از این تغییر، همسان‌سازی آمار کشته‌های ایران و رساندن آن به عددی نزدیک یا بیشتر از شهدای اسرائیلی انجام شد. رسانه‌های اسرائیلی اعلام کردند تلفات خیابان‌های تهران بیش از ده‌ها هزار است.

شمس‌الواعظین افزود: این اتفاق اکنون هم می‌افتد. با واقعه‌ای که اخیراً اتفاق افتاد، سایتی راه افتاد و اعلام شد ایران در وضعیت تهاجمی به لحاظ مجازی است و طرف مقابل در حالت دفاعی قرار گرفته است. لوازمی که این موازنه را برقرار می‌کند، در حوزه سیاست و رسانه به روایت سوم و سازندگان روایت نیاز داریم.

وی گفت: در جریان اتفاقات سال 1388 من 124 روز در یک زندان و سلول انفرادی بودم. مرحوم رئیسی رئیس‌جمهور سابق، در رویدادهای 1388 به دیدن من آمد. در سلول پرسید اوضاع چه‌طور است؟ گفتم این دری که امروز باز شد، بعد 63 روز باز شد. گفتم با ما مثل جذامی‌ها رفتار کردند. نمی‌دانم برای چه ما را گرفتند. به آقای رئیسی گفتم این خوب است؟ دستور داد از فردا درست شد و بعد از 70 روز ما را آزاد کردند. تا الان که خدمت شما هستم، محاکمه نشدم، ولی این‌طور اذیت‌مان نکردند و فقط در بازداشت بودیم. مهم نیست، ما پوست‌کلفت این ماجراها هستیم اما یک اتفاق مهم افتاد. شما بدانید به آقای رئیسی گفتم من را برای چه گرفتید؟ من برای چه اینجا هستم؟ در تظاهرات من را گرفتید؟

وی در پایان گفت: به لحاظ حرفه‌ای، رسانه ایران‌اینترنشنال در سطح پایین متوسط است. به این گنده‌گویی‌ها توجه نکنید. کاری که اتفاق می‌افتد خیلی مهم است؛ به لحاظ محتوایی تقریباً پایین متوسط است. به لحاظ خبری هیچ رفرنسی نمی‌دهد. مثلاً روز دوم جنگ 12 روزه خبری اعلام کرد سازمان اطلاعات با روسیه گفتگو می‌کند برای پناهنده شدن آیت‌الله خامنه‌ای به این کشور. یعنی اینقدر خبر خنده‌دار تولید می‌کند که ذهن مخاطب اشغال می‌شود و مورد قبول مخاطب قرار می‌گیرد!

انتهای پیام/