به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، «شوکت میرضیایف»، رئیس‌جمهور ازبکستان، با امضای فرمانی رسمی، توافقنامه بین‌دولتی مبنی بر توسعه مشترک مطالعات امکان‌سنجی برای احداث ابرپروژه ریلی «ترانس-افغان» را تصویب کرد. این خط آهن استراتژیک قرار است سه کشور ازبکستان، افغانستان و پاکستان را به یکدیگر متصل کرده و رویای دیرینه کشورهای محصور در خشکی آسیای مرکزی برای دسترسی مستقیم به آب‌های آزاد را محقق سازد.

بر اساس متن قطعنامه ریاست‌جمهوری که در رسانه‌های رسمی این کشور بازتاب یافته است، این توافقنامه که میان وزارت حمل‌ونقل جمهوری ازبکستان، وزارت فواید عامه افغانستان و وزارت راه‌آهن پاکستان منعقد شده، چارچوب قانونی لازم را برای تهیه اسناد فنی و اقتصادی خط آهن جدید در مسیر «نایب‌آباد» به «خرلاچی» فراهم می‌کند. این سند همکاری، گامی حیاتی در جهت عملیاتی‌سازی مرحله بعدی این کریدور حمل‌ونقل منطقه‌ای است که سال‌هاست به عنوان یکی از محورهای اصلی مذاکرات دیپلماتیک در منطقه مطرح بوده است.

جزئیات فنی و مسیر جدید ریلی

طبق دستورالعمل صادر شده از سوی رئیس‌جمهور، وزارت امور خارجه ازبکستان موظف شده است تا به طرف‌های افغانستانی و پاکستانی رسماً اطلاع دهد که تاشکند تمامی رویه‌های داخلی لازم برای لازم‌الاجرا شدن این توافقنامه را تکمیل کرده است. این اقدام نشان‌دهنده عزم جدی تاشکند برای تسریع در روند اجرایی این پروژه است.

پروژه راه‌آهن «ترانس-افغان» نخستین بار در دسامبر 2018 از سوی تاشکند به عنوان یک ابتکار استراتژیک پیشنهاد شد. هدف اصلی این طرح، ایجاد مسیری کوتاه و اقتصادی برای دسترسی کشورهای آسیای مرکزی به بنادر دریایی پاکستان بود. در طرح اولیه، پیش‌بینی شده بود که شبکه ریلی افغانستان از مزارشریف به کابل و سپس ولایت لوگر امتداد یافته و پیش از ورود به خاک پاکستان، از ولایت ننگرهار و گذرگاه مرزی تورخم عبور کرده و به پیشاور برسد.

با این حال، در ژوئیه 2023، سه کشور ازبکستان، پاکستان و افغانستان پس از بررسی‌های فنی و امنیتی، بر سر یک مسیر اصلاح‌شده به توافق رسیدند. در مسیر به‌روزرسانی شده، خط آهن از ترمذ (در مرز ازبکستان) آغاز شده و به نایب‌آباد می‌رسد؛ سپس با عبور از میدان‌شهر و ولایت لوگر، به جای گذرگاه تورخم که پیش‌تر مورد بحث بود، به گذرگاه مرزی «خرلاچی» منتهی می‌شود. این تغییر مسیر با هدف بهینه‌سازی فنی و کاهش چالش‌های جغرافیایی و امنیتی صورت گرفته است. پس از اتصال این خط به شبکه ریلی پاکستان، محموله‌های تجاری قادر خواهند بود مستقیماً به بنادر استراتژیک کراچی، قاسم و به ویژه بندر عمیق گوادر دسترسی پیدا کنند.

ابعاد مالی و سرمایه‌گذاری 6.9 میلیارد دلاری

برآوردهای فنی حاکی از آن است که طول این خط آهن تقریباً 647 کیلومتر خواهد بود. اگرچه در ارزیابی‌های اولیه هزینه ساخت این پروژه بین 4.6 تا 7 میلیارد دلار تخمین زده می‌شد، اما مقامات ازبکستانی در اظهارات اخیر خود هزینه نهایی ساخت را حدود 6.9 میلیارد دلار اعلام کرده‌اند. این حجم از سرمایه‌گذاری نشان‌دهنده اهمیت و مقیاس عظیم این پروژه زیرساختی است که می‌تواند چهره اقتصادی منطقه را دگرگون کند.

تأمین مالی این پروژه یکی از چالش‌های اصلی پیش رو بوده است، اما کشورهای ذینفع امیدوارند با تکمیل مطالعات امکان‌سنجی دقیق که اکنون با فرمان میرضیایف رسمیت یافته است، بتوانند نظر نهادهای مالی بین‌المللی و سرمایه‌گذاران خارجی را برای مشارکت در این طرح جلب کنند. این خط آهن نه تنها هزینه‌های ترانزیت کالا را به شدت کاهش می‌دهد، بلکه زمان انتقال محموله‌ها از آسیای مرکزی به اقیانوس هند را از هفته‌ها به چند روز تقلیل خواهد داد.

اهمیت ژئوپلیتیک و همگرایی منطقه‌ای

این پروژه از سوی کشورهای مشارکت‌کننده به عنوان یکی از مولفه‌های کلیدی در تلاش‌های منطقه‌ای برای تقویت همگرایی و گسترش مسیرهای تجاری میان آسیای مرکزی و جنوبی تلقی می‌شود. برای ازبکستان که کشوری محصور در خشکی مضاعف است (برای رسیدن به دریا باید از دو کشور عبور کند)، این راه‌آهن حکم یک شریان حیاتی را دارد که وابستگی این کشور به مسیرهای سنتی شمالی و شرقی را کاهش داده و تنوع‌بخشی به مسیرهای ترانزیتی را ممکن می‌سازد.

برای افغانستان نیز که در کانون این اتصال قرار دارد، اجرای این پروژه به معنای احیای نقش تاریخی این کشور به عنوان چهارراه ترانزیت منطقه و منبعی پایدار برای درآمدزایی ارزی از طریق حق ترانزیت خواهد بود. پاکستان نیز با اتصال به بازارهای آسیای مرکزی، می‌تواند ظرفیت بنادر جنوبی خود را تکمیل کرده و نفوذ اقتصادی خود را در شمال گسترش دهد.

در نهایت، ابلاغ این مصوبه از سوی شوکت میرضیایف، سیگنالی روشن به بازارهای منطقه‌ای و شرکای بین‌المللی است که اراده سیاسی برای تحقق این کریدور شمال-جنوب وجود دارد و با تکمیل مطالعات فنی، منطقه آسیای مرکزی در آستانه تحولی بزرگ در عرصه لجستیک و حمل‌ونقل قرار خواهد گرفت.

انتهای پیام/