به گزارش خبرگزاری تسنیم از دامغان،کاروانسرای شاه‌عباسی دامغان یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی دوره صفویه است که بیش از چهار قرن قدمت دارد و جزو شبکه گسترده کاروانسراهای کشور به شمار می‌رود. این بنا در مسیر جاده‌های باستانی قرار داشته و روزگاری محل استراحت مسافران، تجار و کاروان‌های تجاری بوده است و امروزه نمادی از معماری و هویت فرهنگی ایران محسوب می‌شود.

پس از سال‌ها استفاده نامناسب و بهره‌برداری خارج از کارکرد فرهنگی، در سال‌های اخیر توجه ویژه مسئولان میراث فرهنگی استان سمنان و شهرستان دامغان به احیای این اثر جلب شده است. پیگیری‌ها برای آزادسازی بنا از کاربری‌های نامرتبط و بازگرداندن آن به چرخه مرمت و استفاده فرهنگی از مهم‌ترین اولویت‌های مدیریت شهری و میراث فرهنگی به شمار می‌رود.

کارشناسان میراث فرهنگی بر این باورند که مرمت و بازسازی کاروانسرای شاه‌عباسی نه تنها به حفظ هویت تاریخی منطقه کمک می‌کند، بلکه می‌تواند نقطه عطفی در توسعه گردشگری تاریخی دامغان و تقویت جایگاه این شهرستان در نقشه گردشگری استان سمنان باشد. این بنا در فهرست آثار ملی کشور ثبت شده و اهمیت ویژه‌ای برای پژوهشگران و علاقه‌مندان میراث فرهنگی دارد.

توجه دوباره مسئولان به احیای بنا

در سال‌های گذشته تلاش‌هایی برای مرمت اولیه این کاروانسرا آغاز شده و سرمایه‌گذاران بخش خصوصی نیز با همکاری اداره میراث فرهنگی استان، برنامه‌هایی برای تسریع روند بازسازی ارائه کرده‌اند. هدف از این همکاری‌ها، احیای بنا در چارچوب استانداردهای حفاظتی و بهره‌برداری فرهنگی و گردشگری است.

با وجود این روندها، برخی چالش‌ها در مسیر تعیین‌تکلیف نهایی پروژه مرمت وجود داشته است؛ از جمله اختلاف مالکیتی و کاربری‌های گذشته که مانع اجرای کامل برنامه‌ها شده بود. نشست اخیر مسئولان محلی و استانی با هدف بررسی موانع و تسریع در روند اجرایی، گامی مهم برای حل این مشکلات محسوب می‌شود.

مرمت کاروانسرای شاه‌عباسی در صورت پیگیری جدی، علاوه بر بازآفرینی این اثر ارزشمند، می‌تواند بستری مناسب برای برگزاری فعالیت‌های فرهنگی، نمایشگاه‌های تاریخی و جذب گردشگر فراهم کند. اهمیت این اقدام از آنجا روشن‌تر می‌شود که ایران در برنامه‌های ملی و بین‌المللی برای معرفی و ثبت کاروانسراها فعال است و این بنا می‌تواند نقشی کلیدی ایفا کند.

فعالان فرهنگی و شهروندان دامغان بر این باورند که احیای کاروانسرای شاه‌عباسی می‌تواند هویت تاریخی شهر را تقویت و دامغان را به مقصدی جذاب برای گردشگران تبدیل کند. نگاه راهبردی به مرمت این اثر، آن را فراتر از یک پروژه سازه‌ای و بخشی از توسعه پایدار شهری می‌داند.

علیرضا نوچه ناسار ،فرماندار دامغان در این رابطه اظهارداشت: در جریان سفر وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به دامغان، موضوع تعیین تکلیف این کاروانسرای تاریخی به‌عنوان یکی از مطالبات اصلی شهرستان مطرح شد و در همین راستا جلسه‌ای برای بررسی موانع موجود و تعیین مسیر ادامه کار برگزار شد.

وی با اشاره به اهمیت این بنای ارزشمند در هویت تاریخی دامغان افزود: بازدیدهای میدانی از مجموعه انجام شده و پس از بررسی وضعیت موجود، تصمیم‌های لازم برای رفع چالش‌ها و فراهم‌سازی شرایط مناسب به منظور افزایش سرعت مرمت و بازسازی اتخاذ شده است.

نوچه ناسار با تأکید بر لزوم صیانت از میراث تاریخی شهرستان اظهار داشت: کاروانسرای شاه‌عباسی یکی از شاخص‌ترین آثار تاریخی دامغان به شمار می‌رود و ساماندهی آن می‌تواند نقش مهمی در احیای بافت تاریخی و رونق گردشگری ایفا کند.

وی همچنین خاطرنشان کرد: دامغان در میان شهرستان‌های استان از ظرفیت‌های کم‌نظیر تاریخی و میراثی برخوردار است و توجه ویژه به این داشته‌ها می‌تواند زمینه‌ساز توسعه متوازن شهری و تقویت جایگاه این شهر در نقشه گردشگری کشور باشد.

فرماندار دامغان ادامه داد: با برنامه‌ریزی دقیق و همکاری دستگاه‌های مرتبط، روند مرمت این اثر تاریخی با جدیت بیشتری دنبال خواهد شد تا ضمن حفظ اصالت بنا، امکان بهره‌برداری مناسب از آن فراهم شود.

وی تصریح کرد: استفاده صحیح از ظرفیت‌های میراث فرهنگی، علاوه بر حفظ هویت تاریخی، می‌تواند به ایجاد فرصت‌های جدید اقتصادی و افزایش حضور گردشگران در دامغان منجر شود.

به گفته نوچه ناسار، پیگیری مستمر مصوبات این نشست در دستور کار قرار دارد و مسئولان شهرستان عزم جدی دارند تا با رفع موانع موجود، فرآیند احیا و بازسازی کاروانسرای شاه‌عباسی را در کوتاه‌ترین زمان ممکن به نتیجه برسانند.

کاروانسرا در پرونده جهانی میراث ایران

اهمیت تاریخی این اثر با برنامه‌های ملی حفاظت و احیای میراث فرهنگی ایران گره خورده است؛ به طوری که ایران مجموعه‌ای از کاروانسراهای تاریخی خود را در قالب پرونده‌ای مشترک برای ثبت در فهرست میراث جهانی یونسکو ارائه کرده و کاروانسراهایی مانند شاه‌عباسی نقش برجسته‌ای در این پرونده دارند.

با وجود ثبت در فهرست آثار ملی، روند مرمت کاروانسرای شاه‌عباسی در سال‌های گذشته با کندی مواجه بود و فعالان میراث فرهنگی و رسانه‌ها نسبت به وضعیت نامناسب بنا هشدار دادند. مشکلاتی مانند اختلاف مالکیتی و کاربری‌های گذشته مانع اجرای کامل برنامه‌های مرمتی شده بود و تبدیل این موضوع به مطالبه عمومی، توجه مسئولان را جلب کرد.

چالش‌ها و موانع مرمت

تجربه سایر پروژه‌های مرمت کاروانسراها در استان سمنان نشان می‌دهد که پایان یافتن مناقشات حقوقی و فراهم شدن دسترسی به بنا، گامی مؤثر در احیای این آثار تاریخی است. نمونه‌های مشابه نشان داده‌اند که پس از آزادسازی، امکان مرمت، بازسازی و بهره‌برداری فرهنگی این بناها فراهم می‌شود.

کارشناسان میراث فرهنگی تأکید دارند که مرمت این گونه آثار نباید محدود به تعمیرات سازه‌ای باشد؛ بلکه باید با راهبردی جامع، بهره‌برداری فرهنگی، اجتماعی و گردشگری آن نیز تعریف شود. کاروانسراها می‌توانند به قطب‌های فرهنگی و اقتصادی تبدیل شوند و از طریق برگزاری نمایشگاه‌های سنتی و فعالیت‌های گردشگری، به توسعه اقتصادی مناطق کمک کنند.

فرصت‌های فرهنگی و اقتصادی پس از مرمت

نقش کاروانسراها در گردشگری داخلی و بین‌المللی ایران نیز به‌تدریج پررنگ‌تر شده است. برخی کاروانسراها پس از مرمت به مراکز فرهنگی، نمایشگاه صنایع‌دستی و اقامتگاه‌های بوم‌گردی تبدیل شده‌اند که نشان‌دهنده ظرفیت بالای این آثار تاریخی برای جذب گردشگر و توسعه اقتصادی است.

تعیین‌تکلیف نهایی کاروانسرای شاه‌عباسی دامغان می‌تواند الگویی برای همکاری میان نهادهای دولتی، بخش خصوصی و جامعه محلی باشد. این همکاری‌ها می‌تواند زمینه احیای بنا و جلوگیری از فرسایش آن را فراهم کند و از سوی دیگر، فرصت‌های اقتصادی و فرهنگی جدیدی برای منطقه ایجاد نماید.

نگاه راهبردی به آینده  کاروانسرای شاه‌عباسی دامغان

در نهایت، کارشناسان و فعالان فرهنگی معتقدند که مرمت کاروانسرای شاه‌عباسی دامغان فراتر از یک پروژه حفاظتی است و به‌عنوان فرصتی برای تقویت هویت تاریخی، توسعه گردشگری پایدار و ایجاد اشتغال‌های فرهنگی در منطقه عمل می‌کند. تحقق این هدف نیازمند نگاه راهبردی، منابع مالی کافی و مشارکت گسترده در سطوح محلی و ملی است تا این میراث تاریخی جایگاه واقعی خود را در گردشگری کشور پیدا کند.

گزارش از علیرضا رحیمیان

انتهای پیام