به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، حجت‌الاسلام والمسلمین علیرضا پناهیان در نشست علمی «روضه خانگی؛ هسته مقاومت فرهنگی» که با حضور اساتید و نخبگان در تالار شهید بهشتی دانشگاه باقرالعلوم (ع) برگزار شد، به کالبدشکافی راهبردی پدیده روضه خانگی پرداخت. وی در ابتدای سخنان خود، ضمن اشاره به ریشه‌های تاریخی این نهاد که از بیوت ائمه هدی (ع) آغاز شده و امروز به اقیانوس اربعین پیوسته است، نسبت به یک «خطای محاسباتی» در میان برخی متدینین و فعالان فرهنگی هشدار داد. پناهیان تصریح کرد: بزرگ‌ترین خطای راهبردی این است که بپنداریم چون امروز صاحب نظام، جبهه مقاومت و تمدن حسینی هستیم و اربعین منطقه‌ را تسخیر کرده است، دیگر دوران روضه‌های خانگی به سر آمده و باید از این سرچشمه‌ها به نفع رودخانه‌های بزرگ عبور کرد.

وی با بازخوانی یک تجربه تاریخی در صدر انقلاب اسلامی، افزود: پس از پیروزی انقلاب، جریانی به راه افتاد که می‌گفت دیگر نیازی به دسته‌های عزاداری نیست و باید تظاهرات سیاسی را جایگزین کرد؛ اما حضرت امام (ره) با هوشمندی تمام در برابر این نگاه ایستادند و تأکید کردند که عزاداری‌های سنتی و دسته‌ها باید به قوت خود باقی بمانند. امروز نیز باید «تنقیح مناط» کرد؛ روضه خانگی همان ریشه و سرچشمه‌ای است که اگر خشک شود، دریای اربعین و هیئت‌های بزرگ ملی نیز در بلندمدت از اصالت و تغذیه معنوی تهی خواهند شد. هیئت‌های بزرگ شهری، غایت و میوه هستند، اما ریشه در خاک خانه‌ها دارند.

پناهیان در تبیین روان‌شناختی و تربیتی این موضوع، به آیه شریفه «و من یعظم شعائر الله فانها من تقوا القلوب» استناد کرد و روضه خانگی را «محک صدق» در دینداری خواند. وی خاطرنشان ساخت: زمانی که ما فرزندان خود را تنها به مراسم‌های بزرگ و میلیونی می‌بریم، نوجوان ممکن است این عظمت را یک آیین تشریفاتی یا یک رسم اجتماعی صرف برداشت کند که با عمیق‌ترین لایه‌های عاطفی زندگی شخصی پیوند ندارد. اما وقتی فرزند در خانه، مادرش را می‌بیند که با صدق دل و به دور از هیاهو، مستقیم به روضه خدمت می‌کند، عطر تقوا را استشمام می‌کند. در روضه خانگی، «نمایش» رنگ می‌بازد و «دریافت صادقانه» جایگزین می‌شود؛ اینجا جایی است که عزم پدر برای شعائر اجتماعی با اشکِ بی‌ریای مادر در حریم خانه پیوند می‌خورد و ایمان را در جانِ نسل نو تثبیت می‌کند.

این استاد حوزه و دانشگاه، یکی از خلأهای بزرگ جامعه امروز را نبود «تربیت اجتماعی متعالی» دانست و راهکار آن را در بازگشت به الگوی «زندگی مواساتی» جست‌وجو کرد. وی با استناد به کلام امام باقر (ع) که شرط ظهور را رسیدن اصحاب به مقام مواسات دانستند، تأکید کرد: «هیچ ساختار اداری، آموزشی یا حتی مسجدی به اندازه روضه خانگی نمی‌تواند انسان را برای زندگی مواساتی تربیت کند. مادری که روضه‌دار است، در مدیریت روابط با انواع تیپ‌های اجتماعی، از همسایه و غریبه تا رفیق و فامیل، به بلوغی می‌رسد که در هیچ سازمان امر به معروفی یافت نمی‌شود. در فضای عاطفی روضه، روابط انسانی تعالی می‌یابد؛ چرا که عواطف و اشک بر سیدالشهدا (ع)، سخت‌ترین گره‌های ارتباطی را می‌گشاید و صمیمیت را جایگزین تکلف‌های اجتماعی می‌کند.

پناهیان با ذکر تجربیات شخصی از روضه‌های خانگی دوران کودکی خود، به آثار شگرف این محافل در رشد خلاقیت و شخصیت فرزندان اشاره کرد و گفت: «تحقیقات روان‌شناسی نشان می‌دهد که «زندگی همدلانه» در یک محیط، می‌تواند خلاقیت علمی را از 11 درصد به 78 درصد برساند. روضه خانگی دقیقاً همین بستر همدلی است. کودکی که در روضه چای جابه‌جا می‌کند یا تدارکاتچی مجلس است، در واقع در حال تمرین «جامعه‌پذیری مسئولانه» در سایه عترت است. او می‌بیند که در راه امام حسین (ع)، کثیف شدن فرش یا شکستن ظرف برای مادر اهمیت ندارد و این «ایثار» را در متن زندگی لمس می‌کند. ما به اشتباه فکر می‌کنیم مدارس یا ادارات ما را اجتماعی می‌کنند، در حالی که ساختارهای مدرن فعلی اغلب «ضد برادری» و «ضد مواسات» هستند و تنها پناهگاه ما برای تمرین تمدن برادری، همین روضه‌های خانگی است.

وی در بخش دیگری از سخنانش، به تفاوت تیپ‌های شخصیتی افراد اشاره کرد و افزود: نباید انتظار داشت همه مردم با هیئت‌های بزرگ و پرجمعیت ارتباط برقرار کنند. برخی افراد به دلیل ویژگی‌های قلبی و روحی، تنها در صمیمیت و سادگی یک روضه خانگی مقرب می‌شوند. روضه خانگی «تور اجتماعی تشیع» است که کسانِ بسیاری را که از محافل عمومی گریزانند، به آستان اهل‌بیت (ع) پیوند می‌زند. متأسفانه امروز بسیاری از مذهبی‌ها به شرکت در نماز جمعه و هیئت‌های بزرگ قانع شده‌اند و روضه خانگی را رها کرده‌اند؛ این شبیه آن است که کسی بگوید من عضو هیئت‌امنای مسجدم اما در خانه نماز نمی‌خوانم! روضه خانگی برای کسی که اهتمام اجتماعی به شعائر دارد، یک ضرورت حتمی و مکمل است.

حجت‌الاسلام والمسلمین پناهیان در پایان، با تأکید بر لزوم تئوریزه کردن این مباحث، خاطرنشان کرد: «امام سجاد (ع) و پیامبر اکرم (ع) سنت اطعام و تکریم عزاداران را پایه‌گذاری کردند تا پیوندهای اجتماعی بر محور محبتِ عترت شکل بگیرد. اگر می‌خواهیم تمدن اسلامی از شعار به واقعیت تبدیل شود، باید «تربیت مواساتی» را از بیوت آغاز کنیم. روضه خانگی محل تجلی محبتی است که حتی برای زنی که دانش عمیق دینی ندارد، توسط معصوم (ع) به عنوان مسیر اصلی تربیت فرزند توصیه شده است. امیدوارم این نشست، آغازی برای یک تحول در پدیدارشناسی روضه و بازگشت به این سنگر تمدن‌ساز باشد.

انتهای پیام/