به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، نشست نقد و بررسی کتاب «سنت‌های الهی، اجتماعی و پیشرفت» با حضور حجت‌الاسلام والمسلمین قاسم ترخان، نویسنده اثر و حجت‌الاسلام والمسلمین قاسم ابراهیمی‌پور به عنوان ناقد، به همت پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در قم برگزار شد. در ابتدای این نشست، حجت‌الاسلام ترخان با تبیین ضرورت تدوین این اثر، به خلأهای تئوریک در اسناد بالادستی پیشرفت اشاره کرد و اظهار داشت که دغدغه اصلی این پژوهش، نشان دادنِ امتداد عملیاتی سنن الهی در ساحتِ پیشرفت تمدنی است؛ چراکه اساساً بدون لحاظ این قوانین تکوینی، ترسیم الگوی اسلامی‌ایرانی پیشرفت میسر نخواهد بود.

نویسنده این اثر با الهام از تمایزات سنن در اندیشه شهید صدر، به تشریح لایه‌های اراده انسان در تحقق تقدیرات الهی پرداخت و خاطرنشان کرد که سنن الهی به سه دسته «مطلق»، «مشروط» و «مطلق رقابت‌پذیر» تقسیم می‌شوند. وی با بیان اینکه محوریت کتاب بر سنن مشروط استوار است، افزود: «حفظ دین اراده قطعی خداست، اما این اراده در بستر اراده و دفاع مؤمنان تشخص می‌یابد. در واقع، پیشرفت یا پسرفت جوامع، محصول سنت‌هایی است که بر اساس قاعده اسباب و مسببات، به مولفه‌های فرامادی همچون بینش، اخلاق و کنشِ انسانی گره خورده‌اند؛ لذا اگر این سنن به درستی تبیین شوند، شالوده نظریات پیشرفت در علوم انسانی به کلی دگرگون خواهد شد».

عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، گرانیگاه علوم انسانی را بررسی سنن الهی دانست و با نقد مهجوریت این مباحث در حوزه‌های علمیه، تأکید کرد که پیشرفت همه‌جانبه، غایت حرکت تاریخ به سمت تحقق اراده‌های الهی است. وی تصریح کرد که حتی سنن فردی در این کتاب ذیل «سنت تمدنی» بازخوانی شده‌اند تا نشان داده شود که تکامل آحاد جامعه چگونه در بستر یک حرکت کلان تمدنی معنا پیدا می‌کند.

در ادامه این نشست، حجت‌الاسلام ابراهیمی‌پور در مقام ناقد، ضمن تمجید از تتبع گسترده نویسنده و بهره‌گیری از 290 منبع معتبر، نظم منطقی و زحمات روش‌شناسانه اثر را از وجوه مثبت آن برشمرد، اما در عین حال به نقد ساختاری کتاب پرداخت. وی با بیان اینکه عنوان کتاب بیش از آنکه «مسئله‌مند» باشد، صبغه‌ای ژورنالیستی دارد، اظهار داشت: «عناوینی نظیر سنت‌های الهی و پیشرفت به دلیل کلیت بیش از حد، فاقد تمرکز بر یک مسئله منقح پژوهشی هستند و بهتر بود عنوان اثر به سمتی هدایت می‌شد که نسبت دقیق سنن با چالش‌های انضمامی پیشرفت را عیان کند».

این ناقد و پژوهشگر حوزه علوم اجتماعی، اطناب در تعاریف مفاهیم پایه را از دیگر نقدها برشمرد و خاطرنشان ساخت که اختصاص 50 صفحه به تعریف مفاهیمی چون سنت، جامعه و پیشرفت، بدون رسیدن به تعریفی جامع، مانع و «پژوهشی»، از وضوحِ مدعای اصلی کتاب کاسته است. ابراهیمی‌پور در پایان تأکید کرد که اگرچه کتاب در ساحت گردآوری و دسته‌بندیِ سنن (مانند سنت خلف و جعل اقامت) بسیار موفق عمل کرده است، اما برای اثرگذاری بر کرسی‌های نظریه‌پردازی، نیازمند تدقیق بیشتر در مؤلفه‌های مفهومی و پرهیز از اطاله در مبانی بدیهی است.

انتهای پیام/