به گزارش خبرنگار سیاست خارجی خبرگزاری تسنیم، روز سه شنبه 28 بهمن‌ماه قرار است دور دوم مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا در سفارت عمان در ژنو سوئیس برگزار شود. این دور از مذاکرات همانند دورهای قبلی به صورت غیرمستقیم و با میانجی‌گری وزیر امور خارجه عمان برگزار خواهد شد.

دستورکار این دور از مذاکرات نیز موضوع هسته‌ای و رفع تحریم‌های آمریکا علیه ایران است و باقی موضوعات در این روند دیپلماتیک و مذاکرات، اصلا مطرح نیستند.

در تیم ایرانی سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه کشورمان به عنوان مسئول مذاکرات حضور دارد و آقایان مجید تخت روانچی، اسماعیل بقائی، کاظم غریب آبادی، حمید قنبری و برخی از کارشناسان اقتصادی و فنی وی را همراهی می‌کنند. در تیم آمریکایی نیز استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ و جرد کوشنر، داماد رئیس جمهوری آمریکا حضور دارند.

نکته حائز اهمیت در مذاکرات فعلی ایران و آمریکا، این است که چه شد جمهوری اسلامی ایران بعد از تجاوزات 12 روزه آمریکا و رژیم صهیونیستی به خاک ایران، تهدیدات روزافزون آمریکا و اقدام مخرب اروپا علیه ایران در فعال سازی مکانیسم موسوم به ماشه بار دیگر وارد روند مذاکرات شد و چرا همچنان در مذاکرات باقی مانده است و چه چیزی مانع ادامه این حضور می‌شود؟

در خلال مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا در خرداد ماه سال جاری، طرف آمریکایی با دادن چراغ سبز به رژیم صهیونیستی به منظور حمله به ایران و در ادامه همراهی این کشور در تجاوز به تأسیسات صلح‌آمیز هسته‌ای ایران عملا باعث ضربه سنگین به دیپلماسی و منفجر کردن میز مذاکره شد و در ادامه نیز با اتخاذ اقدامات ضد ایرانی سعی در تشدید فشارها بر ایران داشت.

آمریکایی‌ها از طریق فعال‌سازی مکانیسم ماشه (اسنپ‌بک)، به راه‌انداختن فتنه و شبه‌کودتای اخیر و همچنین تهدیدات نظامی مکرر و حتی جابجایی‌های سنگین ادوات و ابزارهای نظامی به منطقه، در تلاش بودند که یا نظام ایران را تغییر دهند و یا همین نظام مستقر را تسلیم کنند. با این حال، ناکامی کامل در این اقدامات، منجر به آن شد که آمریکا از بازگشت به مسیر مذاکره سخن بگوید.

چه شد که ایران وارد مذاکرات مجدد با آمریکا شد؟

ایران بازگشت به مسیر دیپلماسی با آمریکا را در چارچوب تلاش‌های منطقه‌ای برای کاهش تنش‌ها بررسی کرد. این تصمیم پس از تماس و رایزنی چند کشور منطقه‌ با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران و تاکید آن‌ها بر نقش گفت‌وگو به عنوان تنها مسیر مدیریت اختلافات اتخاذ شد.

ورود ایران به روند دیپلماتیک، به معنای تمرکز صرف بر موضوع هسته‌ای است. ایران زمانی حاضر به ورود به این روند شد که از طرف مقابل این پیام را گرفت که فقط موضوع هسته‌ای، موضوع مذاکره خواهد بود. ایران برای برگزاری مذاکرات جدید با آمریکا از طریق رابط‌های منطقه‌ای دو شرط را بیان کرد که هر دو از سوی طرف آمریکایی پذیرفته شد: 1. پذیرش اصل غنی‌سازی 2. مذاکرات صرفا هسته‌ای باشد.

پذیرفتن این شروط از سوی آمریکا برای از سرگیری روند دیپلماتیک نشان از عدم رسیدن واشنگتن به خواسته‌های خود در اقدامات قبلی است. آنچه در واقع رخ داده، اجبار آمریکا برای بازگشت به میز مذاکرات بود.استدلال موجود برای این جمع‌بندی آن است که ایران پیش از جنگ 12 روزه نیز در مذاکرات حضور داشت؛ آمریکا با این تصور که می‌تواند از طریق نظامی و فتنه، به چیزی بالاتر از امتیازات میز مذاکره دست یابد، دوران پرتلاطمی را آغاز کرد؛ امّا بازگشت او به نقطه صفر، چه معنایی می‌تواند داشته باشد؟ جز اینکه، شکست در سایر پروژه‌ها، آنان را مجبور به بازگشت به مذاکره کرد.

این خطوط قرمز به قدری برای ایران مهم است که به صورت علنی بارها توسط مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران بیان شده است.

علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران اخیرا در گفتگو با شبکه ملی عمان در این خصوص اظهار داشت: اگر مذاکرات در چارچوبی معقول پیش برود، به نظر من موفق خواهد بود. اما اگر خواسته‌های دیگری مطرح شود که به شکست مذاکرات بینجامد ــ مانند برخی اظهارات آقای ترامپ مبنی بر اینکه ایران نباید به سمت سلاح برود ــ آن‌وقت مسیر دشوار خواهد شد.

وی افزود: به نظر من، مسئله قابل حل است. اگر نگرانی آمریکایی‌ها این باشد که ایران به سمت سلاح هسته‌ای نرود، این موضوع قابل حل است. اما اگر مسائل دیگری غیر از این وارد مذاکرات شود، ممکن است روند گفت‌وگوها با مشکل مواجه شود.

ایران چه می‌خواهد و چرا در مذاکرات باقی مانده است؟

بنا بر این، با توجه به اصول مطرح شده از سوی ایران، انتظار می‌رود که در ادامه مذاکرات هسته‌ای میان ایران و آمریکا، مسئله غنی سازی و سطوح آن و همچنین موضوع رفع تحریم‌ها و انتفاع اقتصادی ایران مورد بررسی قرار بگیرد.

طبق گفته مقامات مذاکره کننده ایرانی رفع تحریم‌ها جزو لاینفک هر روند دیپلماتیک است و ایران انتظار دارد در برابر اعتمادسازی نسبت به صلح آمیز بودن برنامه هسته‌ای خود، تحریم‌های ظالمانه و یکجانبه آمریکا نیز رفع شود تا ملت ایران از حقوق خود منتفع شوند.

شرکت در مذاکرات از سوی ایران، با نگاهی نتیجه محور و در راستای تلاش برای حفظ حقوق هسته‌ای و همزمان رفع تحریم‌های ظالمانه صورت می‌گیرد.

ایران همچنان مذاکرات را ابزار اصلی برای مدیریت تنش‌ها و پیشبرد منافع ملی خود می‌داند. وزیر امور خارجه کشورمان در مصاحبه‌های اخیر خود تاکید کرده‌ که ایران دیپلماسی را ترجیح داده و آماده مذاکرات واقعی با آمریکا است، مشروط بر این‌که طرف مقابل هم نیاز به پیامدهای ملموس و جدیت در گفتگوها را نشان دهد و افزوده که ایران دیپلماسی را به جنگ ترجیح می‌دهد و مذاکرات باید بدون تهدید یا اعمال فشار ادامه یابد.

تاکید عراقچی بر متوازن و منصفانه بودن مذاکرات و توافق بر همین نکته اشاره دارد که باید در کنار اقدامات اعتمادساز از سوی ایران برای نشان دادن صلح آمیز بودن برنامه هسته ای ایران و قبول تعهداتی به همین منظور، باید تحریم‌های ایران به منظور انتفاع اقتصادی رفع شود.

این در حالی است که ایران طبق معاهده ان‌پی‌تی و به عنوان عضوی از این پیمان حق استفاده از انرژی صلح آمیز هسته‌ای و غنی سازی را دارد و این حق ایران باید در هر توافقی مورد احترام واقع شود.

عراقچی در مصاحبه با شبکه راشاتودی گفته بود: سطح غنی‌سازی به نیازهای ما در داخل ایران بستگی دارد. ما در ایران راکتورهایی داریم که به سوخت هسته‌ای و اورانیوم غنی‌شده نیاز دارند. موضع اصولی ما این است که مواد غنی‌شده از ایران خارج نمی‌شود. ما می‌توانیم این مواد را در داخل کشور رقیق‌تر کنیم.

وی افزود: ما برای دستیابی به توافقی عادلانه و منصفانه کاملاً آماده‌ایم و قصد خریدن زمان یا اتلاف وقت را نداریم. ما آمادگی داریم مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای را با سرعت پیش ببریم و به توافق برسیم.

آمریکا به عنوان طرف متجاوز و قانون شکن، نمی‌تواند مدعی دیپلماسی و صلح باشد. شرکت جمهوری اسلامی ایران در مذاکرات به منظور رسیدن به نتیجه در حداقل زمان ممکن است و همچنین با هدف خنثی سازی هرگونه شبهه و فضاسازی روانی علیه ایران صورت می‌گیرد که ایران را متهم به عدم انعطاف می‌کنند یا اعلام می‌کنند که ایران آماده راه حل دیپلماتیک نیست.

ایران نشان داده که یک بازیگر مسئول و مقتدر است. مسئول از این جهت که خواهان حفظ و ارتقای صلح و امنیت در منطقه است و همیشه امنیت منطقه را در اولویت قرار می‌دهد و از طرف دیگر مقتدر است و با تکیه بر توانمندی‌ها و ظرفیت‌های خود با جدیت در هر روندی شرکت می‌کند.

چه مواردی باعث عدم نتیجه و خروج ایران از مذاکره می‌شود؟

جمهوری اسلامی ایران بارها نشان داده که با جدیت و تاکید بر منافع خود وارد روندهای دیپلماتیک خواهد شد و پایبندی بر دستور کار مذاکراتی تعریف شده جزو خطوط قرمز قرار دارد. تاکید ایران بر دو شرط یعنی ادامه غنی سازی و مذاکره صرفا هسته‌ای، نشان می‌دهد که جدیت در این امر و در نظر گرفتن نظر ایران می‌تواند باعث توافق شود. اما همان اندازه که ایران برای رسیدن توافق منصفانه جدی است و در برابر تهدیدها و فشارها ایستادگی می‌کند، عدم توجه به این مسئله و سومحاسبه طرف آمریکایی باعث اخلال در روند مذاکراتی می‌شود.

رفتار و گفتار متناقض مقامات آمریکا در رابطه با مذاکرات، یکی از موانع اصلی شکل‌گیری یک روند دیپلماتیک موفق است. مذاکرات هسته‌ای ایران در طول تاریخ در بستری از بی‌اعتمادی تاریخی صورت گرفته است؛ بی‌اعتمادی‌ که نه محصول یک رویداد مقطعی اما نتیجه انباشت تجربه‌های پیشین است. خروج یکجانبه آمریکا از برجام و ناتوانی طرف‌های باقی‌مانده در جبران آثار آن، نقطه عطفی بود که نگاه ایران به ضمانت‌های سیاسی و تعهدات طرف مقابل را به‌طور بنیادین تغییر داد.

در ادامه نیز تجاوز رژیم صهیونیستی و آمریکا در وسط مذاکرات خرداد ماه بر این نگرانی افزود. اما ایران در برابر همه فشارها ایستاد و بر منافع ملی خود تاکید کرد. 

در این میان نیز اظهارات ضد و نقیض دونالد ترامپ در مورد موضوعات مورد بحث در مذاکرات، نقش قابل توجهی در بی‌اعتمادی ایران دارد. مسئله‌ای که می‌تواند باعث عدم ادامه یافتن مذاکرات شود.

برخلاف برخی روایت سازی‌های طرف‌های غربی، جمهوری اسلامی ایران هیچوقت از مذاکره گریزان نبوده و همواره سعی کرده در جهت تامین منافع مشروع خود و پافشاری بر آن و همچنین دوری از هرگونه تنشی میز مذاکره را ترک نکند. اما آنچه که دیپلماسی را دچار خلل کرده و عملا به بن‌بست کشاند، نه خواست تهران، بلکه بدعهدی مستمر آمریکا و پس از آن کشورهای اروپایی و نقض تعهدات آنها و اصرار بر زیاده‌خواهی‌های فراتر از قواعد حقوق بین‌الملل بوده است.

به عبارت دقیق‌تر، عدم توجه به خواسته‌های اساسی ایران و رفتارهای متناقض می‌تواند باعث اخلال شود. اگر شروط اصلی ایران برای مذاکره؛ یعنی مذاکره صرفا هسته‌ای به شمول غنی‌سازی مورد توجه طرف مقابل قرار نگیرد، می‌تواند روند مذاکرات را متوقف کند.

عراقچی در همین خصوص در نشست خبری خود با اصحاب رسانه در تهران گفت: مهم ترین محوری که در مذاکرات گذشته بود، اصرار طرف مقابل بر غنی سازی صفر بود که از طرف ما هیچگاه پذیرفته نبود. ما مواضع کشور را در گذشته و در این جلسه قاطعانه بیان کردیم. برخورداری از تکنولوژی پیچیده غنی‌سازی محصول دانش بومی و فداکاری دانشمندان کشور است و به عنوان یک دستاورد علمی و غرور ملی، در چارچوب حق بهره‌مندی صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای، قابل صرفنظر کردن نیست؛ موفقیت هر مذاکره‌ای منوط به به‌رسمیت شناختن این اصل است.

همچنین ادامه فشارها و تهدیدات و ارسال تجهیزات نظامی به منطقه با روح مذاکره و گفتگو در تضاد است و هر کنش حساب نشده‌ای از سوی آمریکا می‌تواند با واکنش قاطع نیروهای مسلح ایران روبه رو شده و موجب رسیدن به این درک شود که آمریکا جدیت در مذاکره ندارد.

وزیر امور خارجه ایران در مصاحبه با شبکه راشاتودی تاکید کرد: ما همان‌قدر که برای دفاع از خود در برابر هرگونه تجاوز جدید آماده‌ایم، برای یک راه‌حل دیپلماتیک نیز آماده‌ایم. دفعه گذشته، در ماه ژوئن سال گذشته، در حال مذاکره بودیم که ابتدا اسرائیلی‌ها و سپس آمریکایی‌ها به ما حمله کردند؛ در حالی که ما در حال مذاکره بودیم. اکنون از نظر نظامی، چه از لحاظ کمّی و چه کیفی، نسبت به پیش از جنگ دوازده‌روزه آمادگی بیشتری برای دفاع از خود داریم و برای دیپلماسی نیز آماده‌تریم. ما از آنچه در دوازده ماه گذشته و در جریان جنگ دوازده‌روزه رخ داد، درس‌های زیادی گرفته‌ایم. در زمینه جنگ و دیپلماسی، درس‌های خود را آموخته‌ایم و اکنون برای هر دو آماده‌ایم.

فرجام سخن

ایران برای دور دوم مذاکرات هسته‌ای با آمریکا ایده‌های مشخصی درباره برنامه هسته‌ای از جمله غنی‌سازی و رفع تحریم‌های یکجانبه آمریکا دارد و با جدیت و با توجه به تهدیدات و سابقه بد آمریکا وارد روند دیپلماتیک شده است. اکنون توپ در زمین آمریکا است که نسبت به جدیت خود به روندهای دیپلماتیک اعتمادسازی کنند.

عراقچی روز دوشنبه در حساب رسمی خود در برنامه ایکس نوشت: با ابتکارات واقعی برای دستیابی به توافقی عادلانه و متوازن به ژنو آمده‌ام. آنچه مطلقاً در دستور کار نیست: تسلیم در برابر تهدیدهاست.

انتهای پیام/