به گزارش خبرگزاری تسنیم از بجنورد، با گذشت نیمی از سال آبی، زنگ‌های هشدار در خراسان شمالی به صدا درآمده است، استانی که تا چند سال پیش به عنوان یکی از مناطق مستعد کشاورزی و دارای منابع آبی نسبی شناخته می‌شد، اکنون با یکی از عمیق‌ترین بحران‌های آب خود در دهه‌های اخیر دست و پنجه نرم می‌کند. آمارها از خشکیدن تدریجی سرچشمه‌ها و خالی شدن 85 درصد از مخازن سدها حکایت دارد. 

آخرین آمارهای به دست آمده از وضعیت منابع آبی استان خراسان شمالی حاکی از رکوردی نگران‌کننده است. در حالی که استان باید برای روزهای گرم پیش رو ذخایر خود را انباشته کند، تنها 13 تا 15 درصد از ظرفیت مخازن سدهای استان پر است و عملاً 87 درصد این منابع حیاتی خالی مانده است. 

ارقام مربوط به سدهای شاخص استان وضعیت را بحرانی‌تر نشان می‌دهد. به گفته سید عقیل مرتضوی، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای خراسان شمالی، سد بارزوی شیروان با گنجایش 86 میلیون مترمکعب، اکنون تنها 5 درصد آب دارد. وضعیت در سد بیدواز اسفراین حتی از این هم بدتر است و موجودی آب آن به یک درصد رسیده است. 

اما بحران تنها به سدها محدود نمی‌شود. بررسی آمار 26 ایستگاه هیدرومتری رودخانه‌های استان نشان می‌دهد که بیش از 50 درصد دبی رودخانه‌ها کاهش یافته است. در حوزه آبریز اترک، سرشاخه رودخانه قلجق شیروان با 85 درصد کاهش، رودخانه قتلیش در بالادست سد شیرین‌دره با 82 درصد کاهش و رودخانه آغ‌مزار در خروجی استان با 93 درصد کاهش نسبت به دوره بلندمدت مواجه شده‌اند. این ارقام به معنای خشکیدن تدریجی شریان‌های حیاتی آب استان است. 

زندگی روستایی در محاصره بی‌آبی 

تأثیر این بحران پیش از هر جا در سکونتگاه‌های روستایی استان نمایان شده است. جایی که معیشت و زندگی به طور مستقیم به آب وابسته است. بر اساس گزارش‌های رسمی، حدود 300 روستا در خراسان شمالی با درجات مختلفی از تنش آبی مواجه هستند و این وضعیت در پاییز و زمستان امسال نیز نه تنها بهبود نیافته، بلکه در برخی مناطق حادتر شده است . 

محمدرضا موفق، فرماندار بجنورد وضعیت مرکز استان را بسیار شکننده توصیف می‌کند. به گفته وی، 67 روستای مرکز استان با تنش آبی دست و پنجه نرم می‌کنند که از این تعداد، شرایط در 11 روستا از تنش گذشته و به مرحله بی‌آبی کامل رسیده است. در این روستاها، آبرسانی صرفاً از طریق تانکرهای سیار انجام می‌شود و ساکنان برای تامین آب شرب روزمره خود در صف‌های طولانی و با دشواری‌های فراوان روبرو هستند.

تشدید تنش آبی پیامدهای اجتماعی سنگینی نیز به دنبال داشته است. خشکسالی و کم‌آبی که زمانی یک تهدید طبیعی بود، اکنون به عاملی برای از هم پاشیدن ساختار جمعیتی روستاها تبدیل شده است. گزارش‌های میدانی از مهاجرت گسترده جوانان به شهرهای بزرگ مانند مشهد و تهران حکایت دارد.

کشاورزی در سراشیبی سقوط 

90 درصد آب مصرفی استان در بخش کشاورزی مصرف می‌شود و این بخش بیش از همه از بحران آسیب دیده است.

اسماعیل محمودآبادی، سرپرست سازمان جهاد کشاورزی استان، با ابراز نگرانی از وضعیت موجود، اعلام کرده است که سهم آب تخصیص‌یافته به بخش کشاورزی از 1.2 میلیارد مترمکعب در سال‌های گذشته، ابتدا به 800 میلیون و اکنون به 400 میلیون مترمکعب کاهش یافته است. این یعنی سهم آب کشاورزی استان به یک‌سوم رسیده است.

یکی از باغداران  شیروان هم می گوید: کاشت خیار در ملاباقر به دلیل خشکی چشمه‌ها ممنوع شده است و امسال تابستان به شدت برای آبیاری باغ و محصولات درگیر بودیم و بین ساعت 11شب تا 4صبح روز بعد طی هفته 2 یا 3نوبت به ما آب می‌رسید. در برخی روستاها به دلیل قطعی‌های مکرر آب و برق و خشکی چشمه‌ها، مردم برای استحمام از حمام عمومی استفاده می‌کردند.

این کاهش چشمگیر به معنای تعطیلی گسترده زمین‌های زراعی و باغات است. به گفته وی، بیش از نیمی از زمین‌های کشاورزی آبی استان در سال گذشته با تنش آبی مواجه بودند. در چنین شرایطی، مسئولان استانی بر تغییر الگوی کشت به عنوان تنها راهکار باقی‌مانده تأکید می‌کنند. کشت گیاهان کم‌آب‌بری مانند کلزا، کاملینا، انواع حبوبات از جمله پیشنهاداتی است که برای بقای کشاورزی استان مطرح می‌شود. 

سیدمجتبی علوی‌مقدم، معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار، نیز با تأکید بر اینکه تأمین آب در سال زراعی پیش رو با اولویت باغ‌ها و گیاهان دارویی خواهد بود، از کشاورزان خواسته است تا با روش‌های کم‌آبیاری و استفاده از ارقام مقاوم به خشکی، خود را با شرایط جدید تطبیق دهند. 

تلاش‌های مسئولان؛ از بودجه‌های میلیاردی تا پروژه‌های ملی

در واکنش به این بحران عمیق، دستگاه‌های اجرایی و نمایندگان مجلس وعده‌های متعددی داده‌اند. سیدمحمد پاکمهر، نماینده مردم بجنورد در مجلس شورای اسلامی، این بحران را یک «دغدغه جدی و ملی» خوانده و بر ضرورت تأمین پایدار آب برای روستاها تأکید کرده است. 

در سطح استانی، فرمانداری بجنورد از افزایش اعتبارات آبرسانی از 92 میلیارد به 209 میلیارد تومان خبر داده و اعلام کرده است که 330 میلیارد تومان نیز از محل ردیف ملی مدیریت بحران به استان اختصاص یافته است . با این حال، محمدرضا موفق تأکید می‌کند که «اگر فرهنگ مصرف اصلاح نشود، حتی این اعتبارات نیز نمی‌تواند پاسخگوی شرایط سخت تغییر اقلیم باشد.» . 

از بحران تا فرصت بازتعریف 

خراسان شمالی در آستانه بهار و تابستانی بسیار دشوار قرار دارد. کارشناسان معتقدند که عبور از این بحران نیازمند نگاه بلندمدت و جامع است.

صرفاً حفر چاه یا لایروبی قنوات کافی نیست؛ بلکه باید بازتعریفی بنیادین از رابطه میان آب، کشاورزی و معیشت روستایی صورت گیرد.

تغییر اقلیم واقعیتی انکارناپذیر است و تنها راه نجات، سازگاری با این شرایط جدید از طریق مدیریت هوشمندانه مصرف، استفاده از فناوری‌های نوین و مشارکت مستقیم جوامع محلی در تصمیم‌گیری‌ها است. آینده روستاهای خراسان شمالی به تصمیم‌هایی بستگی دارد که امروز در مواجهه با این بحران گرفته می‌شود.

انتهای پیام/311/