به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، علم‌النفس مسأله‌ای عمیق، کاربردی و شورانگیزی است که حلقۀ مفقوده در سیر تحصیلی فلسفۀ اسلامی است. متأسفانه آن‌چنان که شایسته است به آن بها داده نشده است.

طلاب در مسیر تحصیلی خودشان بدایة و نهایة را می‌آموزند ولی خبری از علم‌النفس نیست، چراکه علامه طباطبایی به این بحث در بدایه و نهایه نپرداختند و همۀ طلاب هم به سراغ تعلیم نفس در حکمت متعالیه نمی‌روند و اگر هم اسفار را می‌آموزند اهتمام به جلدهای 1 و 3 و 6 دارند؛ لذا این بحث مهم از سبد تحصیلی حکمت‌آموزان حذف شده است.

علم‌النفس نقش کلیدی دارد نسبت به: نیازهای دانشی انقلاب اسلامی، فلسفۀ ذهن در غرب، علوم انسانی، حکمت عملی و امتداد سیاسی_اجتماعی فلسفه؛ لذا فلسفه اسلامی بدون پرداختن به علم النفس عقیم می‌ماند و مسیر امتداد را به راحتی طی نمی‌کند. طلاب نیز در مسیر فلسفه آموزی بُریده از علم النفس، راه نرفته‌ دارند و پروژه علمی‌شان تکمیل نخواهد شد. 

در حقیقت علم‌النفس، نقطۀ عطف میان هستی‌شناسی و امتداد است. تمام ظرفیت های هستی شناسانه فلسفۀ صدرایی در علم النفس سرریز می کند. بروز امتدادی فلسفه در حوزه حکمت عملی از منطقۀ علم‌النفس عبور می‌کند به این صورت که هستی شناسی در معرفت‌النفس سرریز شده و از این ساحت وارد حکمت عملی می‌شود و امتداد آغاز می گردد یعنی علم‌النفس واسطۀ میان حکمت نظری و حکمت عملی است.

علم‌النفس از چنان اهمیتی برخوردار است که فیلسوفانی مانند #شیخ_اشراق پیشنهاد آغاز و تعلیم فلسفه از این بحث را داده‌اند. صدرا هم با اینکه فلسفه را از نقطۀ دیگری شروع کرده است اما همین پیشنهاد را  داده است. 
    
یکی از اساتید فلسفه و عرفان نقل کردند: وقتی رفقای ما برای ورود به مباحث عرفانی در قم خدمت امام(ره) رسیدند، فرموده بودند: از جلد 8 و 9 اسفار شروع کنید.

استاد آیت الله سیدیدالله یزدان‌پناه می‌فرمودند: بحث نفس زمینه بنیادهای اندیشه دقیق عقلانی از سلوک است. مثلاً صدرا تحلیل فنی از فنا ارائه داده است. یکی از نتایج این کار صدرا این بود که فیلسوفان صدرایی سوق به عرفان  عملی پیدا کردند مانند ملاعلی نوری، حاجی سبزواری و ... .

 تأثیرات دیگر علم‌النفس:

▪️فهم شفاف از تطابق کونین (تطابق عالَم و آدم)، عوالم هستی و تعداد آن، ارتباط عوالم با یکدیگر و ... .

▪️تصور صحیح از رابطۀ میان حق و خلق.

▪️رخ نمودن مثال‌های عینیت صفات با همدیگر و با ذات.

▪️روشن شدن حقیقتِ فعل، ایجاد و خلقت براساس فعل انسانی.

▪️معاد؛ صدرا سنگ بنای مسئله معاد را علم النفس می‌داند. علت مطالب ناصواب در خصوص معاد، به خاطر ضعف در مباحث نفس است. کلید حل مباحث معاد، بازکردن معمای نفس است. 

▪️تبیین حقیقت معرفت‌شناسی، حقیقتِ دانش و اینکه انسان چگونه معرفت پیدا می‌کند. شیخ اشراق با مطالعۀ نفس، مسألۀ علم و معرفت را حل کرده است.

▪️علوم انسانی؛ حد فاصل فلسفه با علوم انسانی، معرفة النفس است. علم النفس صدرایی با اوجی که دارد در تبیین علوم اجتماعی، علوم تربیتی، اقتصاد، سیاست و ... بر اساس ساختار انسانی، بسیار کمک کننده است.

یادداشت از: حجت‌الاسلام محمدرضا سعادتی، پژوهشگر و نویسنده کتاب‌های آزادی یعنی آزادی (آزادی در منظومه فکری استاد سیدعلی خامنه‌ای)

انتهای پیام/