به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، جمهوری آذربایجان در حال تدارک برای میزبانی از «جی. دی. ونس»، معاون رئیس‌جمهور آمریکا است؛ سفری که قرار است در روزهای 10 و 11 فوریه 2026 انجام شود و به عنوان بلندپایه‌ترین سفر یک مقام رسمی آمریکایی به این کشور در سال‌های اخیر قلمداد می‌شود. سفارت آمریکا در باکو در بیانیه‌ای با اشاره به این رویداد، آن را نشانه‌ای از استحکام روابط واشنگتن-باکو و تعهد مشترک برای گسترش همکاری‌ها در قفقاز جنوبی دانسته است.

این سفر که نخستین بازدید یک مقام آمریکایی در این سطح از سال 2008 تاکنون محسوب می‌شود، فراتر از یک دیدار دیپلماتیک معمولی است.

تحلیلگران بر این باورند که اهداف اصلی این سفر، پیشبرد ابتکارات صلح دولت «دونالد ترامپ» در منطقه و همچنین تسریع در اجرای ابرپروژه موسوم به «TRIPP» (مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بین‌المللی) است؛ طرحی که هدف آن توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و دیجیتال در منطقه، از جمله ایجاد کریدوری بحث‌برانگیز میان بدنه اصلی خاک جمهوری آذربایجان و منطقه نخجوان است.

پروژه «تریپ» و تلاش برای تغییر نقشه ژئوپلیتیک قفقاز

همراهی «جیکوب هلبرگ»، معاون وزیر امور خارجه آمریکا در امور اقتصادی با ونس، نشان‌دهنده ماهیت اقتصادی-استراتژیک این سفر است. واشنگتن این دیدار را سیگنالی دیپلماتیک برای تایید منافع راهبردی خود در جمهوری آذربایجان و حمایت از توافقات صلح اوت 2025 می‌داند.

«ایرینا زاکرمن»، کارشناس ژئوپلیتیک و سردبیر نشریه «واشنگتن اوت‌سایدر»، در گفتگو با رسانه‌های محلی تصریح کرد که جمهوری آذربایجان جایگاه ویژه‌ای در تفکر استراتژیک دولت ترامپ دارد.

به گفته وی، باکو به دلیل موقعیت جغرافیایی و رویکرد عمل‌گرایانه، شریکی است که می‌توان با آن توافقات بلندمدت بر مبنای منافع مشترک بنا کرد.

زاکرمن معتقد است: «قفقاز جنوبی در منطق دولت فعلی آمریکا، فضایی برای اتصال استراتژیک است. این منطقه به عنوان یک منطقه ترانزیتی عمل می‌کند که بازارهای اروپا را به دریای خزر، آسیای مرکزی و غرب آسیا متصل می‌کند. در این پازل، جمهوری آذربایجان به عنوان گره اصلی عمل می‌کند که پایداری مسیرهایی را که در شرایط تغییر زنجیره‌های لجستیک جهانی اهمیت یافته‌اند، تضمین می‌کند.»

از دیدگاه دولت ترامپ، توسعه چنین گره‌هایی روشی برای تثبیت حضور آمریکا بدون نیاز به مداخله مستقیم سیاسی یا نظامی است. پروژه مسیر ترامپ TRIPP به طور خاص ابزاری برای شکل‌دهی به جغرافیای اقتصادی جدید منطقه است؛ جایی که کریدور اتصال دهنده به نخجوان، قرار است قفقاز جنوبی را در زنجیره‌های تجاری غرب‌محور ادغام کند.

آذربایجان به عنوان هاب انرژی و دیجیتال در استراتژی ترامپ

بُعد انرژی همواره یکی از ارکان روابط باکو و واشنگتن بوده است. زاکرمن تأکید می‌کند که دولت ترامپ انرژی را عاملی برای ثبات اقتصاد کلان بازارهای متحد خود می‌داند. علاوه بر این، زیرساخت‌های دیجیتال نیز بخش مهمی از اهداف این سفر را تشکیل می‌دهند. آمریکا قصد دارد جمهوری آذربایجان را به پلتفرمی برای توسعه مسیرهای دیجیتال منطقه‌ای، دیتاسنترها و گره‌های مخابراتی تبدیل کند.

در حوزه امنیت نیز هدف واشنگتن تعمیق هماهنگی‌ها برای حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی و جلوگیری از تنش‌هایی است که می‌تواند پروژه‌های انرژی و ترانزیت را به خطر بیندازد.

به گفته کارشناسان آمریکایی، حضور ونس در باکو پیامی سیاسی دارد که نقش جمهوری آذربایجان را به عنوان یک بازیگر منطقه‌ای در معماری در حال شکل‌گیری اوراسیا تثبیت می‌کند.

خیز واشنگتن برای منابع کمیاب آسیای مرکزی

از سوی دیگر، «اندرو کوریبکو»، دکترای علوم سیاسی، بر اهمیت ژئواستراتژیک باکو برای دسترسی آمریکا به آسیای مرکزی تأکید دارد.

وی معتقد است که پروژه مسیر ترامپ TRIPP لجستیک لازم برای گسترش تجارت آمریکا با کشورهای محصور در خشکی آسیای مرکزی را فراهم می‌کند.

کوریبکو با اشاره به یادداشت‌های تفاهمی که آمریکا در نوامبر سال گذشته با قزاقستان و ازبکستان در زمینه مواد معدنی امضا کرده، می‌گوید: «جی. دی. ونس از این فرصت برای پیشنهاد ایجاد یک بلوک تجاری مواد معدنی حیاتی استفاده خواهد کرد. پیشرفت در پروژه TRIPP می‌تواند دسترسی پایدار آمریکا به زنجیره‌های تامین این مواد از آسیای مرکزی را تضمین کند.»

خطر تبدیل کریدورهای تجاری به مسیرهای لجستیک ناتو علیه روسیه

با این حال، ابعاد این سفر تنها به اقتصاد محدود نمی‌شود و می‌تواند پیامدهای امنیتی جدی برای منطقه، به‌ویژه برای روسیه داشته باشد. کوریبکو هشدار می‌دهد که در چشم‌انداز بلندمدت، پروژه TRIPP می‌تواند برای بهینه‌سازی لجستیک نظامی آمریکا، ترکیه و در نهایت ناتو به سمت آسیای مرکزی مورد استفاده قرار گیرد.

این تحلیلگر آمریکایی تصریح کرد: «هدف می‌تواند گسترش رزمایش‌های مشترک و ارسال تسلیحات به سه شریک روسیه در سازمان پیمان امنیت جمعی (CSTO) باشد؛ اقدامی که ممکن است به مرور زمان منجر به خروج واقعی آنها از این بلوک، مشابه الگوی ارمنستان شود.»

وی افزود: «هرگونه گام جدی در این مسیر می‌تواند یک "معمای امنیتی" کلاسیک در روابط با روسیه ایجاد کند که شبیه به سناریوی اوکراین است و خطر درگیری نظامی جدید را به شدت افزایش می‌دهد. به همین دلیل، انتظار می‌رود که آمریکا و شرکایش در استفاده از ظرفیت‌های نظامی-لجستیکی پروژه TRIPP احتیاط زیادی به خرج دهند.»

به نظر می‌رسد واشنگتن با این سفر در تلاش است تا با استفاده از ابزارهای اقتصادی و زیرساختی، نفوذ خود را در حیاط خلوت روسیه و در مرزهای شمالی ایران گسترش دهد؛ اقدامی که نیازمند هوشیاری کشورهای منطقه است.

انتهای پیام/