به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، آتش‌سوزی گسترده بازارچه جنت در منطقه 5 تهران، بار دیگر موضوع ایمنی فضاهای عمومی و تجاری را به صدر توجه افکار عمومی و مدیریت شهری بازگرداند. حادثه‌ای که اگرچه خوشبختانه تلفات جانی نداشت، اما در آستانه شب عید، میلیاردها تومان خسارت مالی به بیش از 200 غرفه‌دار وارد کرد و معیشت صدها خانوار را با بحرانی جدی مواجه ساخت. بازارچه‌ای با حدود 300 غرفه فعال که در مدت کوتاهی به طور کامل طعمه حریق شد و تنها خاطره‌ای از سال‌ها کسب‌وکار برای فعالان آن باقی ماند.

بررسی‌های اولیه سازمان آتش‌نشانی تهران نشان می‌دهد علت اصلی این حادثه، اتصالی در سیستم برق مجموعه بوده است؛ عاملی که بارها در آتش‌سوزی‌های مشابه در بازارها و مراکز تجاری پایتخت تکرار شده و ریشه آن اغلب به فرسودگی زیرساخت‌ها، بارگذاری غیراستاندارد برق و بی‌توجهی به الزامات ایمنی بازمی‌گردد. نکته قابل تأمل اینجاست که بازار جنت پیش از وقوع حادثه، بارها بابت ناایمن بودن مورد هشدار رسمی قرار گرفته بود.

بر اساس اسناد موجود، یکی از اخطارهای رسمی سازمان آتش‌نشانی تهران درباره ناایمن بودن بازارچه جنت، در سال 1398 ابلاغ شده است؛ اخطاریه‌ای که در آن به‌صورت دقیق و جزئی، مجموعه‌ای از نواقص ایمنی و الزامات اصلاحی مورد تأکید قرار گرفته بود. با این حال، آخرین اخطار آتش‌نشانی به این بازارچه به آذرماه سال 1403 بازمی‌گردد؛ یعنی تنها یکسال پیش از وقوع آتش‌سوزی گسترده.

هشدارهای جزئی، اما حیاتی

بر اساس یکی از اخطارهای رسمی سازمان آتش‌نشانی تهران که در سال 1398 برای بازارچه جنت صادر شده، این مجموعه از منظر ایمنی با نواقص متعدد مواجه بوده است. در این اخطار، با تأکید بر ضرورت ارتقای سطح ایمنی، توصیه شده بود به‌منظور افزایش مهارت کارکنان، به‌ویژه نگهبانان، آموزش‌های لازم از طریق اخذ گواهینامه ایمنی از سازمان آتش‌نشانی تهران انجام شود؛ موضوعی که نقش مهمی در پیشگیری و کنترل حوادث اولیه دارد.

در ادامه این نامه، با اشاره به اینکه درصد بالایی از حوادث حریق ناشی از اتصالی در شبکه برق است، تأکید شده بود که سیستم برق‌رسانی بازارچه باید به‌طور کامل بازنگری و تمامی ضوابط و استانداردهای ایمنی در اجزای شبکه برق، از جمله کابل‌کشی‌ها، فیوزها، کلیدها، پریزها، سیستم روشنایی و جعبه‌های تقسیم به‌دقت رعایت شود. همچنین هشدار داده شده بود که هرگونه بارگذاری اضافی بر سیستم برق می‌تواند منجر به اتصالی و آتش‌سوزی شود و این اصل باید در تمامی واحدها بدون استثناء رعایت شود.

آتش‌نشانی در بخش دیگری از اخطاریه، به موضوع چیدمان نامناسب اجناس پرداخته و تصریح کرده بود که قرار دادن لوازم، کالا و اثاثیه در مسیرهای ورود و خروج کاملاً ممنوع است و تمامی اجناس باید از مسیرهای رفت‌وآمد جمع‌آوری شوند تا در مواقع اضطراری، امکان تخلیه سریع و ایمن فراهم باشد. همچنین تأکید شده بود که حریم تابلوهای برق باید همواره عاری از هرگونه کالا، ضایعات و مواد قابل اشتعال باقی بماند.

در این اخطار، رعایت فاصله و حریم استاندارد وسایل روشنایی و گرمایشی الکتریکی نیز به‌عنوان یک الزام ایمنی مطرح شده و استفاده از لامپ‌های التهابی یا گازی که دمای بدنه آن‌ها از 50 درجه سانتی‌گراد تجاوز می‌کند، ممنوع اعلام شده بود. آتش‌نشانی همچنین بر ضرورت تجهیز مجموعه به خاموش‌کننده‌های مناسب برای مقابله با حریق‌های موضعی تأکید کرده و خواستار آن شده بود که در راهروها، به‌گونه‌ای خاموش‌کننده نصب شود که فاصله دسترسی از هر نقطه بازارچه تا نزدیک‌ترین کپسول، بیش از 23 متر نباشد. علاوه بر این، نصب یک دستگاه خاموش‌کننده CO₂ شش کیلویی در کنار هر یک از تابلوهای اصلی برق، به‌عنوان یک ضرورت ایمنی اعلام شده بود.

در بخش دیگری از این نامه، نسبت به خطر سقوط احتمالی اجسام نصب‌شده مانند کولرها و کمپرسورهای کولر گازی در داخل یا نمای خارجی ساختمان هشدار داده شده و تأکید شده بود که تمامی این تجهیزات باید جمع‌آوری و به پشت‌بام منتقل شوند. استفاده از منابع حرارتی غیراستاندارد و هرگونه شعله عریان که احتمال ایجاد حریق یا نشت گاز منوکسیدکربن را داشته باشد نیز صراحتاً ممنوع اعلام شده بود.

آتش‌نشانی همچنین تأکید کرده بود که در تمامی فضاهای بسته و اتاق‌هایی که احتمال استراحت یا خوابیدن افراد وجود دارد، در صورت استفاده از سوخت‌های فسیلی، باید سنسور تشخیص گاز CO نصب شود تا از بروز حوادث خاموش و مرگبار جلوگیری شود. در پایان این اخطار نیز به وضعیت ایمنی فیزیکی مجموعه اشاره شده و آمده بود که کلیه پرتگاه‌های فاقد حفاظ استاندارد و نقاط پرخطر که احتمال سقوط افراد در آن‌ها وجود دارد، باید هرچه سریع‌تر به جان‌پناه و حفاظ ایمن مجهز شوند.

شکاف میان «دانستن» و «اقدام کردن»

پس از حادثه پلاسکو، توجه رسانه‌ها، شورای شهر و دستگاه‌های مسئول به موضوع ایمنی ساختمان‌ها افزایش یافت؛ اما این توجه، به‌ویژه در سال‌های ابتدایی، بیشتر جنبه واکنشی داشت. آنچه امروز در تهران مشاهده می‌شود، وجود شکافی جدی میان «دانستن» و «اقدام کردن» است. مدیریت شهری اکنون تصویر نسبتاً دقیقی از وضعیت ایمنی ساختمان‌ها و مراکز پرخطر در اختیار دارد، اما تبدیل این آگاهی به اقدام مؤثر، همچنان با موانع اجرایی، حقوقی و اقتصادی مواجه است.

تا زمانی که ایمنی از یک توصیه فنی به یک الزام اجرایی تبدیل نشود، هزینه ناایمنی از هزینه ایمن‌سازی کمتر باشد و سازوکارهای تشویقی و تنبیهی به‌طور هم‌زمان به کار گرفته نشوند، روند کاهش ساختمان‌های ناایمن با همین سرعت محدود ادامه خواهد یافت. آتش‌سوزی بازار جنت، نمونه‌ای روشن از پیامدهای این تعلل است؛ حادثه‌ای که بار دیگر نشان داد بی‌توجهی به اخطارها، دیر یا زود هزینه‌ای به‌مراتب سنگین‌تر از پیشگیری بر جامعه تحمیل خواهد کرد.

انتهای پیام/