به گزارش خبرگزاری تسنیم از کرج، سید محمدعلی ابراهیم‌زاده موسوی، رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران امروز در نشست با نماینده رئیس‌جمهور در هماهنگی اجرای سیاست‌های کلی توسعه دریا‌محور که در این دانشکده برگزار شد، گفت: امید است بتوانیم به‌عنوان نخستین نهاد دانشی کشاورزی و منابع طبیعی کشور، با پیشینه‌ای بیش از 126 سال در حوزه امنیت غذایی همکاری کنیم.

وی مطرح کرد: تأسیس این دانشکدگان، همان‌گونه که در تاریخچه آن ثبت شده، به دوران مظفرالدین‌شاه قاجار بازمی‌گردد؛ زمانی که هدف، تأسیس یک مجموعه علمی برای انتقال دانش پیشرفته کشاورزی به کشور بود و فلسفه شکل‌گیری این نهاد نیز بر همین اساس، 126 سال پیش بنیان‌گذاری شد. امروز این مفهوم توسعه یافته و مفاهیم نوینی در سطح جهانی تحت عنوان امنیت غذایی مطرح شده است.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به اینکه این مفهوم به‌ویژه در دهه اخیر و پس از جنگ اوکراین برجسته‌تر شد و به اقتدار غذایی ارتقا یافت، افزود: در همین راستا، بسیاری از کشورهای جهان که پیش‌ازاین تأمین و تولید مواد غذایی خود را خارج از مرزهایشان دنبال می‌کردند، به این جمع‌بندی رسیده‌اند که تأمین مواد اولیه غذایی باید در داخل مرزهای ملی انجام شود.

ابراهیم‌زاده موسوی اذعان کرد: رهبر معظم انقلاب، مفهوم «امنیت غذایی» را با تعبیر «اقتدار غذایی» تبیین می‌کنند و در این چارچوب، نقش برجسته و بی‌بدیل دانشگاه‌ها، نقشی ملی و راهبردی است. اگر بخواهیم در حوزه امنیت غذایی به توفیق دست یابیم، شاید مهم‌ترین مؤلفه آن، دانش و توسعه دانش و فناوری در این حوزه باشد. امنیت غذایی در ایران، در حال حاضر بیشتر در سطح یک گفتمان مطرح است.

وی افزود: هنوز استراتژی روشن، جامع و گسترده‌ای برای آن در کشور تدوین نشده، اما همین که این موضوع به یک گفتمان تبدیل شده، مراکز علمی و تخصصی به آن می‌اندیشند و در ادبیات سیاست‌گذاران کشور جای گرفته، امری قابل قدردانی و فرصتی مغتنم به شمار می‌رود. امنیت غذایی در کشور به شکلی که بایسته و شایسته بوده محقق نشده زیرا نگاه به کشاورزی به‌عنوان محور توسعه کشور نبوده است.

کشاورزی؛ قربانی نگاه تنظیم‌بازاری

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران ادامه داد: در طول 6 دهه گذشته، کشاورزی صرفاً به‌عنوان بخشی تلقی شده که وظیفه تأمین نیازهای غذایی و تنظیم بازار را بر عهده دارد، نه به‌عنوان پیشران توسعه اقتصادی. برنامه‌های توسعه کشور، حتی پیش از انقلاب، کشاورزی‌محور بودند و اقتصاد بر پایه توسعه کشاورزی تعریف می‌شد که تجربه کشورهای توسعه‌یافته نیز مؤید همین رویکرد است.

ابراهیم‌زاده موسوی افزود: به‌عنوان نمونه، کشوری مانند ایالات متحده آمریکا که به‌عنوان یکی از فناورانه‌ترین کشورهای جهان شناخته می‌شود، برنامه‌های توسعه خود را همچنان بر محور کشاورزی و ارتقای بهره‌وری این بخش بنا نهاده و این نگاه، مبنای سیاست‌گذاری توسعه‌ای آن کشور را تشکیل می‌دهد اما در کشور ما، پس از شکل‌گیری رونق نفتی، این رویکرد به‌تدریج به فراموشی سپرده شد.

وی مطرح کرد: همین‌گونه بود که نقش کشاورزی از جایگاه محور توسعه کشور در تمامی ابعاد به ابزاری برای تنظیم بازار تقلیل یافت و این نوع نگاه همچنان تداوم دارد و در تمامی برنامه‌های توسعه کشور نیز قابل‌مشاهده است. در این برنامه‌ها، مأموریتی که برای حوزه امنیت غذایی تعریف شده، عمدتاً به تنظیم بازار محدود بوده اما در سال‌های اخیر صرفاً رویکرد تولید داخل نیز به آن افزوده شده است.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به اینکه در این چارچوب، حلقه‌های مختلف زنجیره ارزش کشاورزی موردتوجه قرار نگرفته‌اند، عنوان کرد: در حال حاضر، سالانه حدود 125 تا 130 میلیون تن غذا در کشور تولید می‌شود و مجموع ثروتی که کشور از این زنجیره کسب می‌کند حدود 120 میلیارد دلار بوده که از این میزان، حدود 80 میلیارد دلار مربوط به محصولات کشاورزی است.

ابراهیم‌زاده موسوی با اشاره به اینکه حدود 40 میلیارد دلار آن نیز مربوط به صنایع فرآوری و تبدیلی است، بیان کرد: میانگین میزان ثروت حاصل از محصولات کشاورزی، در صورت تحقق زنجیره کامل شامل تولید، نهاده‌ها، فرآوری، تجارت و اقتصاد کشاورزی، حدود دو هزار دلار به‌ازای هر تن برآورد می‌شود اما در حال حاضر، کشور از حوزه نهاده‌ها، کسب‌وکار و اقتصاد کشاورزی تقریباً بی‌بهره است.

نبود نگاه زنجیره‌ای، گره اصلی کشاورزی کشور

وی خاطرنشان کرد: حتی در بخش تولید و فرآوری نیز همچنان فناورانه عمل نمی‌شود و بهره‌وری پایین است، به همین دلیل، با وجود حجم بالای فعالیت و صرف منابع عظیم در کشور، مجموع درآمد حاصل از این زنجیره حدود 110 تا 120 میلیارد دلار است؛ رقمی که تقریباً معادل نیمی از درآمد کشورهای دیگر در این حوزه بوده و این وضعیت ناشی از آن است که نگاه زنجیره‌ای به کشاورزی وجود ندارد.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به این حوزه تصریح کرد: آمادگی خود را برای همکاری و کمک اعلام کرده‌ایم؛ هرچند تاکنون نیز این امر در زمره وظایف ما بوده و چنین رویکردی داشته‌ایم. با نگاهی به پیشینه تاریخی آن نیز روشن است که نخستین فارغ‌التحصیلان این دانشکده مؤسسه سرم‌سازی رازی را راه‌اندازی کرده‌اند.

ابراهیم‌زاده موسوی اظهار کرد: گفتمان موجود در این حوزه، نیازمند تغییر بوده و این تغییر، وظیفه ماست. در برخی موارد، دانشگاه نیز موردنقد قرار می‌گیرد زیرا اگرچه تولید علم در کشور پیش رفته اما خروجی آن باید در صحنه اقتصاد کشور، معیشت مردم، تولید ثروت و رونق اقتصادی ظهور و بروز پیدا کند. بر همین اساس، رویکرد دانشکدگان به این سمت بازگشته که ورود جدی به مرحله الگوسازی داشته باشد.

وی با اشاره به اینکه هدف الگوسازی‌هایی است که در عمل کارآمد بوده و قابلیت تکرار و تعمیم در عرصه‌های مختلف کشور را داشته باشند، گفت: یکی از مناطقی که می‌تواند در امنیت غذایی کشور نقش کلیدی ایفا کند، سواحل مکران بوده اما این نقش کمرنگ است، درحالی‌که «دریای ثروت» در این منطقه است. در بخش تولید سبزی و صیفی در کشور حدود هفت میلیارد مترمکعب آب مصرف می‌شود.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با اشاره به مصرف حدود 40 میلیارد مترمکعب در حوزه زراعت و حدود 20 میلیارد مترمکعب در حوزه تولید محصولات باغی، این ارقام را با اتکا به دانش، فناوری و الگوسازی قابل کاهش دانست و خاطرنشان کرد: الگوهای عملیاتی در این زمینه اجرا شده‌اند و قابل‌مشاهده بوده و کشاورزان نیز در حال استفاده و بهره‌برداری از آن‌ها هستند.

خودکفایی روغن؛ وعده‌ای که محقق نشد

ابراهیم‌زاده موسوی بیان کرد: بر اساس این الگوها، می‌توان به‌سادگی میزان آب مصرفی در تولید محصولات سبزی و صیفی را به کمتر از یک میلیارد مترمکعب کاهش داد و همچنین مصرف آب در حوزه باغبانی و تولید محصولات باغی را به کمتر از 10 میلیارد مترمکعب رساند. بر این اساس، نگرانی از بابت منابع آبی کشور، در صورت ورود جدی دانش و فناوری، موضوعیت نخواهد داشت.

وی با بیان اینکه سواحل مکران می‌تواند الگوی امنیت غذایی کشور با رویکرد زنجیره‌ای و مبتنی بر تولید ثروت باشد، افزود: دغدغه بسیاری از دولتمردان این است که چگونه می‌توان در بخش کشاورزی سرمایه‌گذاری کرد؛ درحالی‌که مسئله اصلی آن است که چگونه از خروج ثروت از بخش کشاورزی جلوگیری شود. نگرانی اصلی باید معطوف به حفظ و تکمیل زنجیره ارزش و جلوگیری از نشت ثروت باشد.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با بیان اینکه در این میان، ظرفیت‌هایی که در البرز و سواحل کشور وجود دارد، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، «روغن» را یکی از مسائل مهم کشور دانست و عنوان کرد: بیش از 60 سال است که صنعت روغن نباتی در کشور فعال بوده و توسعه دانه‌های روغنی همواره در دستور کار دولت‌ها قرار داشته است.

ابراهیم‌زاده موسوی با اشاره به اینکه پس از انقلاب نیز اقدامات گسترده‌ای برای افزایش تولید روغن انجام و طرح محوری کلزا به‌طور مستمر پیگیری شد، مطرح کرد: در حال حاضر سالانه چندین میلیارد دلار روغن خام و دانه‌های روغنی وارد کشور می‌شود. درحالی‌که قرار بوده که کشور در برنامه سوم توسعه به خودکفایی برسد، سهم خودکفایی عملاً در بازه هفت تا 10 درصد باقی مانده و تغییری نکرده است.

وی با اشاره به اینکه از سال 1345 تاکنون، این شاخص تقریباً به‌صورت یک خط ثابت در همین بازه حفظ شده است، اظهار کرد: این وضعیت دارای معناست و نشان می‌دهد که برنامه‌ها و روش‌های اجراشده موفق نبوده‌اند و از نظر علمی پاسخ‌گوی نیاز کشور نیستند. تمرکز صرف بر زراعت برای تولید روغن، با وجود هزینه‌های گسترده، منجر شده که تولید روغن داخلی نهایتاً به حدود 150 هزار تن برسد.

خروج ثروت از کشاورزی؛ پیامد غفلت از زنجیره ارزش

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران با بیان اینکه افزایش این میزان بیش از این، مگر با استفاده از منابع دیگر که از نظر اقتصادی توجیه ندارند، امکان‌پذیر نیست، اذعان کرد: یکی از حوزه‌هایی که می‌تواند به‌طور هم‌زمان خودکفایی در تولید روغن، توسعه صادرات و درآمدزایی و بهبود معیشت منطقه را محقق کند، حوزه‌ای مبتنی بر پیوند یکپارچه کشاورزی، صنعت وابسته و دانش است.

ابراهیم‌زاده موسوی با بیان اینکه این مأموریت می‌تواند در سواحل مکران تعریف شود و در حل یکی از مسائل کلیدی کشور نقش اساسی ایفا کند، گفت: در این راستا، آمادگی لازم برای تأسیس یک دانشکده در سواحل مکران اعلام شده است. تربیت نیروی انسانی متخصص و آشنا با حوزه‌های نوین دانشی از الزامات تحقق این هدف به شمار می‌رود که این مجموعه می‌تواند در این زمینه نقش مؤثری را ایفا کند.

رئیس دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: همچنین، سواحل مکران در بخش‌های مختلف ظرفیت ایجاد تحول را دارد؛ از جمله در حوزه کشت محصولات جالیزی که در حال حاضر منبع اصلی اشتغال بسیاری از روستاییان این منطقه محسوب می‌شود، اما به دلیل فقدان الگوهای مناسب و مسیر مشخص، فعالان این بخش با ابهام و سردرگمی در نحوه ادامه فعالیت مواجه هستند.

وی با اشاره به حمایت این دانشکده از توسعه دامپروری و کشاورزی به‌ویژه در حوزه محصولات باغی افزود: در این چارچوب، ورود به حوزه تولید نهاده‌های موردنیاز این بخش انجام شده و بر این باور هستیم که هر فعالیتی که منجر به تولید دانش می‌شود، باید با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی همراه شود. اکنون این رویکرد در عرصه‌های مختلف، از جمله حوزه تولید نهاده‌هایی مانند نشای پیوندی، در حال اجراست.

ابراهیم‌زاده موسوی بیان کرد: وظیفه ما تأمین امنیت غذایی بوده که یک مأموریت ملی است و با رویکرد زنجیره‌ای دنبال می‌شود. در این راستا آمادگی داریم برای توسعه معیشت مردم، تقویت اقتصاد محلی و تولید ثروت برای کشور همکاری کنیم. تمرکز اصلی این رویکرد در حوزه‌های مختلف بر تکمیل زنجیره ارزش است؛ حلقه‌ای که مورد غفلت قرار گرفته و موجب خروج ثروت از کشور شده است.

انتهای پیام/