خیز بلند ارمنستان برای تبدیل شدن به هاب منطقهای هوش مصنوعی
- اخبار بین الملل
- اخبار ترکیه و اوراسیا
- 14 بهمن 1404 - 17:46
به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، جمهوری ارمنستان در یک اقدام راهبردی و با هدفگذاری دقیق، در حال توسعه زیرساختهای حوزه هوش مصنوعی است و قصد دارد خود را به عنوان قطب نوآوری و فناوری در منطقه قفقاز جنوبی تثبیت کند.
بر اساس برنامهریزیهای انجام شده، دولت ایروان در تابستان سال 2025 از طرح احداث یک کارخانه عظیم و پیشرفته هوش مصنوعی خبر داد؛ پروژهای کلان که سرمایهگذاری سنگین 500 میلیون دلاری را میطلبد و قرار است مرکز دادههای آن در سال جاری میلادی (2026) بهطور کامل راهاندازی و عملیاتی شود.
این پروژه جاهطلبانه که از آن به عنوان نقطه عطفی در تاریخ فناوری ارمنستان یاد میشود، قرار است بستری جامع برای نوآوری، آموزش، توسعه علمی و کارآفرینی فراهم آورد.
کارشناسان پیشبینی میکنند که با عملیاتی شدن این طرح، نه تنها اکوسیستم استارتاپی محلی جهشی قابل توجه را تجربه خواهد کرد، بلکه با ایجاد پیوند عمیق میان علم و فناوری، ارمنستان به یک مرکز ثقل تکنولوژیک در منطقه تبدیل خواهد شد.
ائتلاف استراتژیک با غولهای فناوری آمریکایی
این پروژه سرمایهگذاری عظیم، حاصل یک همکاری چندجانبه میان بازیگران کلیدی دولتی و بخش خصوصی بینالمللی است. در این کنسرسیوم، علاوه بر دولت جمهوری ارمنستان، نامهای بزرگی همچون شرکت آمریکایی «انویدیا» (NVIDIA) به چشم میخورد؛ غول فناوری جهان که رهبری بلامنازع تولید پردازندههای گرافیکی (GPU) و پلتفرمهای هوش مصنوعی را در دست دارد.
همچنین شرکت «فایربرد ایآی» (Firebird.ai)، یک کمپانی فعال در حوزه هوش مصنوعی ابری که دفاتر آن در سانفرانسیسکو و ایروان مستقر است، به همراه «تیم گروپ» (Team Group) از دیگر ارکان این پروژه محسوب میشوند.
مخیتار هایراپتیان، وزیر صنعت فناوریهای پیشرفته ارمنستان، در تشریح اهمیت این پروژه اظهار داشت: «ارمنستان دیگر تنها یک ناظر در تحولات جهانی نیست، بلکه با پیوستن به جنبش جهانی هوش مصنوعی، به عنوان خالق فرصتهای جدید ایفای نقش میکند. پس از ماهها تلاش بیوقفه و آمادهسازیهای فنی، شرکت فایربرد، دولت ارمنستان و کمپانی انویدیا پروژهای مشترک را کلید زدهاند که نقشه فناوری منطقه ما را بهطور ریشهای دگرگون خواهد کرد.»
وی افزود: «در گام نخست، شرکت فایربرد نسل جدید پردازندههای گرافیکی مجهز به پیشرفتهترین تراشهها را از انویدیا خریداری خواهد کرد. این اقدام راهبردی امکان ارائه خدمات ابری (Cloud) مبتنی بر منابع محاسباتی هوش مصنوعی را نه تنها برای اقتصاد ارمنستان، بلکه برای طیف وسیعی از شرکتهای فناوری در سراسر جهان که بر نوآوری تمرکز دارند، فراهم میسازد.»
سایه سنگین واشنگتن بر تعاملات فناوری
نکته قابل تامل در این همکاری، حساسیت بالای تجهیزات مورد مبادله است. مجوز صادرات این تراشههای پیشرفته مستقیماً تحت نظارت و کنترل شدید واشنگتن قرار دارد و اکنون این مجوزها صادر و محمولهها دریافت شدهاند.
تحلیلگران این رویداد را با توجه به ماهیت استراتژیک و امنیتی تکنولوژی مذکور، یک دستاورد دیپلماتیک و فنی قابل توجه برای ایروان قلمداد میکنند. این همکاریها ریشه در تفاهمنامهای دارد که در اوت 2025 میان ارمنستان و آمریکا در زمینه شراکت در حوزه هوش مصنوعی و نیمههادیها به امضا رسید.
این جهش فناورانه، توجه محافل بینالمللی را نیز به خود جلب کرده است. به طوری که نام مخیتار هایراپتیان، وزیر مربوطه، در فهرست معتبر «Government AI 100» برای سال 2026 قرار گرفته است؛ لیستی که شامل 100 رهبر جهانی است که موفق به پیادهسازی موثر هوش مصنوعی در سیستم حکمرانی شدهاند. حضور وزیر ارمنی در کنار چهرههایی همچون مایکل کراتسیوس، مشاور علم و فناوری رئیسجمهور آمریکا و عمر بن سلطان العلماء، وزیر هوش مصنوعی امارات متحده عربی، نشاندهنده جایگاه جدید این کشور در عرصه فناوری است.
تلاش برای جا نماندن از قطار جهانی تکنولوژی
ساموئل مارتیروسیان، کارشناس برجسته امنیت اطلاعات، در تحلیلی پیرامون این تحولات به ابعاد پنهان و آشکار این همکاریها پرداخته است.
وی معتقد است: «اگرچه پارامترهای دقیق همکاری تکنولوژیک ارمنستان و آمریکا همچنان در هالهای از ابهام قرار دارد، اما یک سابقه بسیار مهم ایجاد شده است. دولت آمریکا مجوز صادرات تراشههای انویدیا به ارمنستان را صادر کرده است؛ محصولی استراتژیک که فروش آن خط قرمز واشنگتن محسوب میشود.»
مارتیروسیان تصریح کرد: «با توجه به کمبود جهانی نیمههادیها در شرایط رونق بیسابقه هوش مصنوعی، این مجوز یک پیروزی بزرگ است. صادرات چنین فناوریهایی تنها با اراده سیاسی کاخ سفید و وجود روابط مبتنی بر اعتماد ممکن میشود. به عبارت دیگر، صرفاً تمایل به تأسیس دیتاسنتر کافی نیست، بلکه اراده سیاسی آمریکا شرط لازم است. هرچند چگونگی تبدیل این مجوز به یک شراکت تمامعیار هنوز روشن نیست، اما جاهطلبیهای ایروان برای تبدیل شدن به هاب منطقهای کاملاً مشهود است. در مسابقه جهانی رهبری دیجیتال، قانون سادهای حاکم است: هرکس نرسید، دیر کرده است؛ و ارمنستان در تلاش است که دیر نرسد.»
کاربرد هوش مصنوعی در لایههای حکمرانی
بررسیها نشان میدهد که هنوز استقرار سیستماتیک و یکپارچه هوش مصنوعی در بخش دولتی ارمنستان محقق نشده است، اما جزایر نوآوری در وزارتخانههای مختلف شکل گرفته است.
به عنوان مثال، وزارت اقتصاد از هوش مصنوعی برای تحلیل تصاویر ماهوارهای و نقشهبرداری دقیق کشاورزی بهره میبرد. کمیته درآمدهای دولتی نیز برای شناسایی ریسکهای مالیاتی و ناهنجاریها در گزارشهای مؤدیان، به الگوریتمهای هوشمند متوسل شده است. همچنین وزارت کار و امور اجتماعی از پروژهای آزمایشی برای شناسایی گروههای آسیبپذیر اجتماعی خبر داده است.
در همین راستا، وزارت صنعت فناوریهای پیشرفته علاوه بر انویدیا، در حال برقراری روابط با بازیگران اروپایی نظیر شرکت فرانسوی «Mistral AI» است و پلتفرمهای مجازی هوش مصنوعی را برای حمایت از برنامهنویسان بومی راهاندازی کرده است.
چالشها: از عدم شفافیت تا خطر «آتروفی مغزی»
با وجود این پیشرفتها، کارشناسان نسبت به چالشهای موجود هشدار میدهند. ساموئل مارتیروسیان در بخش دیگری از تحلیل خود به فقدان شفافیت اشاره کرده و میگوید: «مشخص نیست وزارتخانهها دقیقاً چگونه از هوش مصنوعی استفاده میکنند و چه دادههایی پردازش میشود. هنوز استراتژی نهادی واحدی وجود ندارد و بازسازی گسترده سیستم دولتی و مهاجرت به سیستمهای ابری، ارزیابی دقیق وضعیت را دشوار کرده است.»
وی همچنین با اشاره به خطرات امنیتی افزود: «ریسک نشت اطلاعات همواره وجود دارد و مسئله امنیت اطلاعات در نهادهای دولتی همچنان یک چالش جدی است. نکته کلیدی این است که وقتی از هوش مصنوعی در دولت صحبت میکنیم، منظور استفاده کارمندان از ChatGPT نیست، بلکه اجرای مدلهای بومی با زیرساختهای کنترلشده است که ارمنستان هنوز در مراحل اولیه آن قرار دارد.»
این کارشناس امنیت سایبری در پایان نسبت به یک تهدید فلسفی و شناختی هشدار داد: «اگر هدف مشخص و متخصصان کاربلد نباشند، هوش مصنوعی تنها به هدررفت بودجه و منبع خطر تبدیل میشود. تصمیمات اشتباه الگوریتمی و آسیبپذیریهای سایبری تهدیدات جدی هستند. اما خطر اصلی که هماکنون نیز مشهود است، واگذاری "تفکر" به ماشینهاست. از دانشآموزان تا مقامات بلندپایه، همگی در حال استفاده از هوش مصنوعی برای تصمیمگیری هستند. پارادوکس تلخ ماجرا اینجاست: فناوری که برای توسعه تواناییهای بشر طراحی شده، ممکن است به "آتروفی" یا زوال تفکر انتقادی و اختلال در عملکرد مغز طبیعی انسان منجر شود.»
انتهای پیام/