خبرگزاری تسنیم؛ گروه اقتصادی ــ گرجستان کشوری خزری-قفقازی در جنوب قفقاز است که از شمال با روسیه، از جنوب با ارمنستان و ترکیه، و از شرق با جمهوری آذربایجان همسایه است. این کشور دارای سواحلی حدود 310 کیلومتری بر دریای سیاه است که اهمیت استراتژیک آن را افزایش می‌دهد. مساحت گرجستان 70هزار کیلومتر مربع است.[1] جمعیت آن در سال 2025 حدود 3٫7 میلیون نفر تخمین زده شده[2] — که با کاهشی چشمگیر نسبت به 5 میلیون در دهه 1990 به‌دلیل مهاجرت گسترده پس از فروپاشی شوروی مواجه است.[3] بیش از 86٪ جمعیت را گرجی‌ها تشکیل می‌دهند؛ سایر گروه‌های قومی شامل آذربایجانی‌ها (6٫5٪)، ارمنی‌ها (3٫8٪)، و جوامع کوچکی از اسکتی‌ها، ابخازها (در منطقه جداشده ابخازیا) و اوستی‌ها (در منطقه جداشده اوستیای جنوبی) هستند. زبان رسمی گرجی است (زبانی غیرهندواروپایی با الفبای منحصربه‌فرد)، و دین غالب، مسیحیت ارتدوکس گرجی است (بیش از 83٪)، درحالی‌که مسلمانان (عمدتاً آذربایجانی‌ها و ادیان محلی در مناطق کوهستانی) حدود 11٪ را شامل می‌شوند. گرجستان از نظر جغرافیایی به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود: غرب مرطوب (سامگرلو، گوریا)، مرکز (کارتلی، کاخیتی) و شرق که خشک‌تر است؛ البته همگی با تنوع آب‌وهوایی گسترده، از نیمه‌خشک تا زیرکوهی مرطوب هستند.

بیشتر بخوانید

• ظرفیت‌های گسترده همکاری اقتصادی ایران و قطر
• ظرفیت فنی و اقتصادی کشورها | عمان
• همسایه کوچک سرزمین شمالی؛ معرفی ظرفیت‌های همکاری ایران و ارمنستان
• گنج اقتصادی 250 میلیون نفری، بیخ گوش ایران/ ظرفیت همکاری اقتصادی با پاکستان را دریابیم
• ظرفیت‌ بی‌نظیر همکاری با رقیب شمالی/ اقتصاد ایران و ترکیه بهم گره خوردند
• نگاه ایران به اقتصاد همسایه شمالی؛ چگونه با «ترکمنستان» کار کنیم؟
• «قزاقستان» کشوری باظرفیت برای تعاملات اقتصادی متنوع با ایران
• ظرفیت‌های بزرگ اقتصادی «بحرین کوچک» برای ایران
• ظرفیت‌های بی‌نظیر مبادلات اقتصادی ایران و عراق

تاریخ گرجستان

تاریخ تا زمان استقلال (تا 1991)

سکونتگاه‌های انسانی در گرجستان به بیش از 1٫8 میلیون سال پیش (کشفیات در دما نیسی) بازمی‌گردد. پادشاهی ایبریا (شرق گرجستان) و کلخیس (غرب) از اولین ساختارهای سیاسی منطقه بودند. در قرن چهارم میلادی، گرجستان به مسیحیت رسمی گروید. در قرون وسطی، تحت فرمانروایی دودمان بانی‌سلوک (به‌ویژه در عصر ملکه تامار، 1184–1213)، گرجستان به اوج قدرت خود رسید و یکی از بزرگ‌ترین قدرت‌های منطقه شد. پس از حمله مغول‌ها و سپس امپراتوری عثمانی و ایران صفوی-قاجار، گرجستان به دو بخش تقسیم شد: شرق (تحت نفوذ ایران) و غرب (تحت نفوذ عثمانی). در سال 1801، امپراتوری روسیه پادشاهی کارتلی-کاخِتی را ضمیمه کرد و تا دهه 1870، کل سرزمین گرجستان را تحت سلطه خود آورد. پس از انقلاب 1917 روسیه، گرجستان در 26 می 1918 به‌صورت کوتاه‌مدت استقلال یافت و جمهوری دموکراتیک گرجستان تأسیس شد. اما در فوریه 1921، ارتش سرخ شوروی آن را اشغال نمود و به بخشی از اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی تبدیل کرد. در دوران شوروی، گرجستان به‌عنوان یک جمهوری شوروی با خودمختاری فرهنگی نسبی، در زمینه‌های کشاورزی (توت، شراب، مرکبات)، صنعت سبک و توریسم توسعه یافت، اما با محدودیت‌های سیاسی و نظارت امنیتی شدید مواجه بود.

اتفاقات منجر به استقلال

استقلال مدرن گرجستان در 9 آوریل 1991 — به‌دنبال فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی — تحقق یافت. زمینه‌های این استقلال را می‌توان در سه جریان دانست:
1. جنبش ملی‌گرایانه دهه 1980 تحت رهبری زویاد گامساخوردیا، که با تأکید بر زبان، تاریخ و هویت گرجی، در چارچوب گلاسنوست گورباچف فعال شد.
2. تظاهرات 9 آوریل 1989 در تفلیس که توسط نیروهای شوروی سرکوب شد و بیش از 20 نفر کشته شدند — رویدادی که تبدیل به نقطه عطفی در جنبش استقلال شد.
3. هم‌زمانی با فروپاشی اتحاد شوروی در 1991. پس از یک همه‌پرسی ملی در 31 مارس 1991 که بیش از 99٪ رأی‌دهندگان به استقلال رأی دادند، شورای عالی گرجستان در 9 آوریل 1991 به‌صورت رسمی استقلال را اعلام کرد. این تصمیم به‌سرعت توسط جامعه بین‌المللی، از جمله ایران (در 25 دسامبر 1991)، به‌رسمیت شناخته شد.

رویدادهای سیاسی مهم 50 سال اخیر

• دهه 1980–1991: ظهور جنبش ملی، اعتراضات 9 آوریل 1989، و فعالیت‌های حزب رستومه‌گزوری (آزادی‌بخش ملی گرجستان).
• جنگ داخلی (1991–1993): پس از استقلال، درگیری میان دولت گامساخوردیا و گروه‌های نظامی تحت رهبری ادوارد شِواردنادزه منجر به سرنگونی گامساخوردیا، جنگ داخلی و بحران اقتصادی شد.
• جنگ‌های جداشدنگری (1992–1993 و 2008): اختلافات قومی در ابخازیا و اوستیای جنوبی به جنگ‌هایی انجامید که با مداخله روسیه، منجر به استقلال واقعی این مناطق و ایجاد مناطق جداشده تحت حمایت مسکو شد. در جنگ 2008، گرجستان در پی حمله به تسخینوالی، با واکنش شدید روسیه مواجه و شکست خورد؛ پس از آن، روسیه استقلال ابخازیا و اوستیا را به‌رسمیت شناخت.
• انقلاب گل (2003): اعتراضات گسترده علیه تقلب در انتخابات پارلمانی، منجر به استعفای شِواردنادزه و روی کار آمدن میخائیل ساکاشفیلی شد. دوره او با اصلاحات گسترده (منازعه فساد، نوسازی پلیس، جذب سرمایه‌گذاری خارجی) و هم‌زمان تشدید تقابل با روسیه همراه بود.
• تحول به سمت دموکراسی پارلمانی (2012–اکنون): پیروزی ائتلاف «رویا» به‌ریاست بیژینا ایوانیشویلی در انتخابات 2012، آغاز دوره‌ای از ثبات نسبی و تعادل بین‌المللی شد. گرجستان سیاست «تعادل هوشمندانه» را دنبال می‌کند: عضویت در برنامه صلح برای شراکت ناتو، همکاری با اتحادیه اروپا (توافقنامه همکاری جامع و گسترده از 2014)، و در عین حال، حفظ روابط اقتصادی با روسیه (صادرات شراب، گردشگری).
• درخواست عضویت در اتحادیه اروپا (2022): پس از تهاجم روسیه به اوکراین، گرجستان در مارس 2022 درخواست عضویت در اتحادیه اروپا را ثبت کرد و در دسامبر 2023، وضعیت نامزدی را دریافت نمود — اگرچه پیشرفت آن به‌دلیل جنجال‌های داخلی درباره قانون «عاملان خارجی» (مشابه قانون روسیه علیه سازمان‌های غیردولتی) کند شده است.

گرایش سیاسی بین‌المللی

گرجستان رسمأً سیاست خارجی متعادل را دنبال می‌کند، اما تمایل آشکاری به غرب دارد: عضو سازمان ملل، شورای اروپا، سازمان همکاری اقتصادی دریای سیاه (BSEC)، و شریک پیشرفته اتحادیه اروپا است. روابط با روسیه به‌ویژه پس از جنگ 2008 و حمایت روسیه از جمهوری‌های جداشده، تحت تنش دائمی است. گرجستان به‌طور رسمی از جمهوری‌های خودخوانده ابخازیا و اوستیا به‌عنوان بخشی از سرزمین خود یاد می‌کند. روابط با ایران دوستانه و بدون تنش است.

گرایش اقتصادی بین‌المللی

گرجستان یکی از آزادترین اقتصادهای منطقه است؛ در رتبه‌بندی بانک جهانی، همواره در گروه 20 کشور برتر از نظر سهولت انجام کسب‌وکار قرار داشته است. عضو سازمان تجارت جهانی (WTO) است و با اتحادیه اروپا، ترکیه، چین و سیستم افتخاری ترجیحات تجاری (GSP+) اتحادیه اروپا توافقنامه‌های ترجیحی دارد. ارز ملی، لاری، شناور است. تحریم‌های آمریکا و اتحادیه اروپا بر گرجستان تأثیری ندارد. این ویژگی، آن را به مقصدی مطلوب برای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم (از جمله ایرانی‌ها) تبدیل کرده است.

نقاط قوت و ضعف زندگی و زیست در گرجستان

نقاط قوت:

• آزادی‌های مدنی: گرجستان از آزادترین کشورهای منطقه از نظر بیان، رسانه و جنبش‌های اجتماعی است. جامعه LGBTQ+ در مقایسه با همسایگان، فضای نسبتاً بازتری دارد.
• زیبایی‌های طبیعی: طبیعت بکر، کوه‌های قفقاز (با ارتفاع تا 5٬200 متر)، جنگل‌های گیلگیت، سواحل سیاه‌دریا و شهرهای تاریخی (متختا، سیغنایی، کوتاییسی)، گردشگری را جذاب ساخته است.
• هزینه زندگی پایین: هزینه مسکن، غذا و خدمات در مقایسه با اروپا بسیار مناسب است؛ که مزیتی برای مهاجران و بازنشستگان به شمار می‌رود.
• زیرساخت‌های دیجیتال پیشرفته: پوشش اینترنت 4G/5G در شهرهای اصلی عالی است؛ گرجستان یکی از اولین کشورهای منطقه در اجرای خدمات دولتی الکترونیک («دولت هوشمند») بود.
• امنیت نسبی: نرخ جرم و جنایت پایین، به‌ویژه در شهرهای بزرگ، احساس امنیت را افزایش می‌دهد.

نقاط ضعف:

• نابرابری منطقه‌ای: توسعه به‌شدت حول محور تفلیس متمرکز است؛ مناطق روستایی (به‌ویژه کوهستانی) با فقر، کمبود برق و آب مواجه‌اند.
• نظام سلامت ضعیف: بیمارستان‌های دولتی قدیمی و کمبود پزشکان تخصصی در شهرهای کوچک؛ بیمه‌های درمانی جامع نیستند.
• وابستگی به مهاجرت: بیش از یک میلیون گرجی در روسیه و اتحادیه اروپا کار می‌کنند و کمک‌های مالی آنها (حدود 12٪ از GDP) ستون اقتصاد خانوارهاست — این وابستگی، پایدار نیست.
• فشار سیاسی بر رسانه‌ها: علی‌رغم قانون اساسی، رسانه‌های مخالف با تبلیغات دولتی و رسانه‌های وابسته به حاکمیت مواجه‌اند.
• ضعف در حکمرانی محلی: شهرداری‌ها و مناطق خودمختار فاقد اختیارات و بودجه کافی هستند — تصمیم‌گیری به‌طور متمرکز در تفلیس انجام می‌شود.

در مجموع، گرجستان برای ایرانیان — به‌ویژه کارآفرینان، فری‌لنسرها و بازنشستگان — مقصدی جذاب با کیفیت زندگی مطلوب، هزینه پایین و فضای نسبتاً آزاد است، هرچند نیاز به اصلاحات ساختاری در حوزه‌های عدالت اجتماعی و حکمرانی محلی دارد.

اقتصاد گرجستان

شرایط اقتصادی، سرانه درآمد و رفاه

اقتصاد گرجستان در سال‌های پس از 2020 با رشدی حدود 10 درصد روبه‌رشد است.[4] سرانه درآمد اسمی حدود 9٬200 دلار[5] و سرانه درآمد تعدیل‌شده با برابری قدرت خرید (PPP) حدود 28هزار دلار[6] است. رفاه عمومی در سطح متوسطی قرار دارد: دسترسی به خدمات بهداشتی و آموزش رایگان است، اما کیفیت آنها متغیر است. نرخ بیکاری رسمی 11٪ (اما در واقعیت بالاتر)، و نرخ فقر حدود 19٪ برآورد می‌شود. تورم در سال‌های اخیر به زیر 5درصد رسیده است.[7]

تولید ناخالص داخلی و جایگاه جهانی

GDP اسمی گرجستان در سال 2024 حدود 34 میلیارد دلار[8] و GDP PPP حدود 104 میلیارد دلار[9] است. جایگاه جهانی آن در رده 115–120 قرار دارد. در سطح منطقه، از نظر میزان سرانه درآمد، پس از آذربایجان و قبل از ارمنستان قرار دارد. صادرات اصلی شامل مس، شراب، آهن، گردو، و الکتریسیته است.

نقاط قوت اقتصادی

• موقعیت ژئواستراتژیک: گرجستان در مسیر کریدورهای مهم ترانزیتی مانند راه‌آهن بختر–شرق (چین–اروپا)، راه‌آهن شمال–جنوب (روسیه–ایران–هند) و پروژه ترانز-ادریاتیک قرار دارد.
• منابع طبیعی: ذخایر قابل‌توجه مس، منگنز (دومین تولیدکننده جهان)، آهن، کرومیت و ذغال‌سنگ. همچنین، انرژی آبی پاک و ارزان (با حدود 80٪ برق داخلی) است.
• جمعیت جوان و تحصیل‌کرده: میانگین سنی 38 سال؛ سواد بالا (99٫8٪)؛ تسلط گسترده به زبان‌های روسی، انگلیسی و ترکی.
• فناوری و استارتاپ‌ها: توسعه شهرک فناوری تفلیس تک‌سیتی، جذب سرمایه‌گذاری در حوزه‌های fintech، e-governance و نرم‌افزار.
• اقلیم متنوع: امکان کشت محصولات مدیترانه‌ای (گردو، مرکبات)، معتدل (انگور، سیب) و کوهستانی (عسل، گیاهان دارویی).
• زیرساخت‌های حمل‌ونقل نسبتاً پیشرفته: جاده‌های بین‌المللی (ای2، ای5، ای6)، بندرهای پاتی و کوتسور، فرودگاه بین‌المللی تفلیس و کوتاییسی با ظرفیت بالا.
• ثبات ارزی نسبی: لاری در برابر دلار نوسان دارد، اما بانک مرکزی با دخالت هوشمندانه، از فروپاشی جلوگیری کرده است.

تحولات اقتصادی دو دهه اخیر

دهه 2000–2010 با اصلاحات رادیکال ساکاشفیلی همراه بود: کاهش مالیات (مالیات واحد 20٪، حذف مالیات بر سود سهام)، تسهیل ثبت شرکت (کمتر از 24 ساعت)، نابودی رانت‌گیری گمرکی و افزایش سرمایه‌گذاری خارجی.

از 2008، جنگ با روسیه و بحران مالی جهانی رشد را کاهش داد. از 2012، دولت ایوانیشویلی رویکردی کارآفرینی-محور و نه دولت‌گرایانه را انتخاب کرد: حمایت از کوچک‌و‌متوسط‌ها، توسعه گردشگری، و جذب مستقیم سرمایه. در این دوره، حجم تجارت با ایران به‌طور چشمگیری افزایش یافت (از 30 میلیون دلار در 2012 به بیش از 600 میلیون دلار در 2024).

از 2019، گرجستان به‌عنوان مقصدی برای «مهاجرت دیجیتال» (remote workers) شناخته شد — قانون ویزا برای اقامت بلندمدت فریلنسرها جذب بیش از 50٬000 نفر (به‌ویژه ایرانیان، روس‌ها، اروپاییان) در سه سال اخیر را ممکن ساخت.

در سال‌های اخیر، تمرکز بر اقتصاد سبز (نیروگاه‌های بادی و خورشیدی)، دیجیتالی‌سازی خدمات و توسعه صنایع دفاعی دوگانه (با همکاری ترکیه و ایران در برخی پروژه‌ها) قابل‌توجه است.

ظرفیت‌های همکاری با ایران

انرژی

گرجستان در تولید برق (به‌ویژه آبی) مازاد دارد و قابلیت صادرات به ترکیه و ارمنستان را دارد. اما در زمینه گاز طبیعی و نفت، وابسته به واردات است. ایران می‌تواند:

• در توسعه خطوط لوله گاز ایران–ارمنستان–گرجستان همکاری فنی داشته باشد (پروژه قدیمی ایران–ارمنستان می‌تواند با انشعابی به گرجستان گسترش یابد).
• تجهیزات نیروگاه‌های گازی و سیستم‌های کنترل هوشمند شبکه (SCADA) را با استانداردهای جهانی ارائه دهد.
• در توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر (خورشیدی در شرق خشک گرجستان، بادی در ساحل سیاه‌دریا) با انتقال دانش و سرمایه‌گذاری مشترک مشارکت کند.

گردشگری

گرجستان سالانه پذیرای بیش از 9 میلیون گردشگر است؛ در این میان ایرانی‌ها از سال 2022 به‌طور چشمگیری افزایش یافته‌اند (بیش از 300٬000 نفر در سال 2024). ظرفیت‌های همکاری:

• گردشگری فناورانه: توسعه مسیرهای واقعیت مجازی برای بازدید از کلیساهای تاریخی (با همکاری شرکت‌های ایرانی فعال در VR/AR).
• گردشگری روستایی: ایجاد شبکه‌ای از «خانه‌های سنتی ایرانی–گرجی» در روستاهای کوهستانی (مثل سوانِتی و توشِتی) با طراحی معماری تلفیقی.
• همکاری در آموزش راهنمایان گردشگری: طراحی دوره‌های مشترک با تأکید بر ایمنی کامل اپراتورها و مکانیک‌ها در مسیرهای کوهستانی.
• ایجاد مسیرهای زیارتی ترکیبی (مثلاً اصفهان–آخالت‌سیخه–متختا–کلیسای سویتا تسخوولی).
• توسعه توریسم سلامتی: جذب بیماران ایرانی برای درمان‌های قلب، استخوان و فیزیوتراپی با هزینه کمتر از اروپا.
• ایجاد شتاب‌دهنده‌های گردشگری دیجیتال (مثل اپلیکیشن مشترک برای رزرو، پرداخت و راهنمایی صوتی به فارسی).
• استفاده از هواپیماهای ایرانی برای ایجاد پروازهای مستقیم منظم تهران–تفلیس/کوتاییسی.

معادن

گرجستان دارای ذخایر مهمی از منگنز (در چیاتورا)، مس (در مدلی و مدنی)، و کرومیت است. ایران با تجربه در استخراج و فرآوری معادن (به‌ویژه از طریق شرکت‌هایی مانند IMIDRO)، می‌تواند:

• تجهیزات معدنی هوشمند (دریل‌های کنترل‌ازدور، سیستم‌های نظارت بر ایمنی مکانیک‌ها و اپراتورها) را با رعایت استانداردهای جهانی ایمنی تأمین کند.
• در به‌کارگیری هوش مصنوعی برای تحلیل داده‌های ژئوفیزیکی (مثلاً پردازش تصاویر هوایی و لرزه‌نگاری برای شناسایی ذخایر جدید) همکاری فنی داشته باشد.
• در تأسیس واحدهای فرآوری مشترک (مثلاً تولید فرومنگنز در گرجستان با فناوری ایرانی) مشارکت کند.

فناوری

گرجستان در حوزه‌هایی مانند بلاکچین، e-governance و سایبرسیکوریتی قوی است. ایران می‌تواند:

• در توسعه پلتفرم‌های مشترک هوش مصنوعی برای پردازش زبان‌های منطقه‌ای (گرجی، فارسی، آذربایجانی) همکاری کند.
• از تجربه گرجستان در دولت دیجیتال (مثل سیستم‌های ثبت اموال، مالیات و ویزا آنلاین) برای بهینه‌سازی خدمات الکترونیک ایران بهره ببرد.
• در آموزش نیروی متخصص (برگزاری دوره‌های مشترک در دانشگاه‌های تفلیس و شریف/امیرکبیر) همکاری داشته باشد.

کشاورزی و مواد غذایی

گرجستان در تولید گردو (سومین صادرکننده جهان)، انگور (500 رقم بومی)، چای و مرکبات تخصص دارد. ایران می‌تواند:

• در توسعه فناوری‌های آبیاری هوشمند برای مناطق خشک شرق گرجستان (با استفاده از تجربیات کشاورزی در سیستان و کرمان) کمک کند.
• در ایجاد زنجیره تأمین سرد برای صادرات محصولات فاسدشدنی (آلو، گیلاس، سبزیجات) به ایران و عراق مشارکت فنی داشته باشد.
• در تولید مواد غذایی ترکیبی (مثل رب انگور گرجی–ایرانی، مربای گیلاس–گردو) و بسته‌بندی هوشمند (با برچسب هوشمند برای ردیابی) همکاری کند.

صنعت

صنعت گرجستان شامل فولاد، تجهیزات کشاورزی و خودروهای مونتاژی است. ظرفیت‌های همکاری:

• ایجاد واحدهای تولید مشترک در منطقه آزاد پوتی برای ساخت قطعات خودرو، لوازم خانگی و تجهیزات پزشکی — با استفاده از نیروی متخصص گرجی و سرمایه/فناوری ایرانی.
• صادرات ماشین‌آلات صنعتی بازسازی‌شده و مطابق با استانداردهای ISO به گرجستان.
• همکاری در صنایع دفاعی دوگانه: توسعه پهپادهای مدنی (برای نقشه‌برداری کشاورزی، آتش‌سوزی جنگلی) با همکاری مراکز علمی-دانشگاهی دو کشور.

خدمات (پزشکی، مهندسی، مشاوره)

• پزشکی: گرجستان در جراحی‌های ارتوپدی و چشم‌پزشکی تخصص دارد؛ ایران در پیوند عضو و انکولوژی. همکاری در ایجاد مرکز درمانی مشترک در تفلیس برای بیماران ایرانی و منطقه.
• مهندسی: مهندسان گرجی در ساخت سازه‌های مقاوم در برابر زلزله (با تجربه زلزله 1991 راچا) مهارت دارند. ایران می‌تواند مدل‌های ارزیابی سازمان‌های بزرگ در حوزه زیرساخت‌های حمل‌ونقلی را به اشتراک بگذارد.
• مشاوره مدیریت: با توجه به تخصص کاربر در ارزیابی هلدینگ‌های حمل‌ونقلی، طراحی مدل‌های دوگانه (تجاری-دفاعی) برای سازمان‌های فرودگاهی و بندری گرجستان ممکن است.

کریدورهای حمل‌ونقل

گرجستان نقش کلیدی در کریدور شمال–جنوب دارد:

• راه‌آهن رشید–تفلیس–باکو–روسیه: امکان افزایش ظرفیت با همکاری ایران در نوسازی واگن‌ها و سیستم‌های کنترل ترافیک.
• بندر پوتی به‌عنوان پایانه توزیع کالاهای ایرانی برای اروپا و آسیای مرکزی.
• حمل‌ونقل هوایی باری: ایجاد خطوط باری مستقیم بین بندرعباس/مشهد و پوتی/کوتاییسی برای صادرات مواد غذایی و دریافت الکترونیک.

اقتصاد دریا

گرجستان دارای بندرها و ناوگان کوچک کشتیرانی است. ایران می‌تواند:

• در توسعه فناوری‌های نظارت دریایی (مثل سیستم‌های AIS و ردیابی ماهواره‌ای کشتی‌ها) همکاری فنی داشته باشد.
• در آموزش اپراتورهای بندری و کنترل‌کنندگان ترافیک دریایی با رعایت ایمنی کامل کمک کند.
• در طراحی شناورهای کوچک تحقیقاتی برای مطالعه اکوسیستم دریای سیاه مشارکت کند.

حکمرانی و سیاستگذاری

• الگوبرداری از سیستم e-governance گرجستان برای ایران؛ به‌ویژه در حوزه‌های ثبت شرکت، ویزا و مالیات.
• ایجاد کارگروه مشترک برای طراحی آیین‌نامه‌های عملیاتی در زیرسیستم‌های توسعه و نوآوری، با تأکید بر حفظ طول عمر تجهیزات و بهینه‌سازی عملکرد مجموعه.
• استفاده از هوش مصنوعی برای تحلیل دسته‌ای از فایل‌های PDF (مثلاً قراردادهای پروژه‌های مشترک) به‌منظور شناسایی ریسک‌های حقوقی و فنی.

جمع‌بندی و نتیجه‌گیری

گرجستان با استراتژی «تعادل هوشمندانه»، موفق شده همزمان با غرب و همسایگان شرقی همکاری کند. برای ایران، این کشور ظرفیت‌های ویژه‌ای در حوزه‌های ترانزیت، فناوری، گردشگری و کشاورزی ارائه می‌دهد. موفقیت همکاری‌ها مستلزم تمرکز بر پروژه‌های فنی-اقتصادی مشترک — نه صرفاً سیاسی — و رعایت استانداردهای جهانی و دفاعی است. در این راستا، مشارکت مشاوران بلندمرتبه، مراکز علمی و دانشگاهی، و استفاده از هوش مصنوعی برای تحلیل داده‌های سازمانی، می‌تواند فرهنگ نوآوری را در هر دو کشور تقویت کند.