علائم هشدار در اقتصاد دانشبنیان
- اخبار رسانه ها
- اخبار خواندنی
- 13 بهمن 1404 - 09:28
به گزارش گروه رسانه های خبرگزاری تسنیم، هدایت حرکت دانشبنیانها و فناوران بهجز آیندهنگری، فهم کامل از توانمندیها و تأمین مالی مناسب نیازمند درک درستی از جایگاه کنونی حرکتی است که دو دهه قبل در کشور آغاز و به شکلگیری اکوسیستم فناوری و نوآوری با بیش از 10 هزار شرکت در وسعتی به اندازه سراسر ایران منجر شده است. داشتن اطلاعات منسجم در ابعاد گوناگون پیشنیاز چنین درکی محسوب میشود؛ موضوعی که به همت شرکت اعتبارسنجی ارزشآفرین اعتماد چندسالی است در قالب «گزارش سالانه زیستبوم دانشبنیان» آماده و ارائه میشود تا سیاستگذاران و مدیران ارشد حوزه فناوری، مدیران شرکتهای دانشبنیان، سرمایهگذاران و فعالان اقتصادی، پژوهشگران و تحلیلگران اقتصاد دانشبنیان و بانکها و نهادهای مالی ارائهدهنده خدمات به شرکتها بتوانند برنامهریزی بهتر و دقیقتری داشته باشند.
این گزارش منحصربهفرد با بررسی صورتهای مالی شرکتهای دانشبنیان، اطلاعات اعتباری صندوق نوآوری و شکوفایی، اطلاعات اعتباری صندوقهای پژوهش و فناوری، اطلاعات استقرار شرکتهای دانشبنیان، گزارشهای بانک مرکزی، دادههای استقرار شرکتهای دانشبنیان، اطلاعات زیرساختهای علموفناوری، دادههای اعتباری بانکها، گزارشهای مرکز آمار و گزارش شاخص جهانی نوآوری در تلاش است کلانتحلیل مبتنی بر واقعیت زیستبوم فناوری را بسازد، به ایجاد درک بهتر شرکتهای دانشبنیان از جایگاه واقعی خود در زیستبوم فناوری کمک کند و شرایط لازم را برای تدوین شاخصهایی برای ارزیابی جایگاه اقتصاد دانشبنیان مهیا کند. در ششمین و آخرین نسخه این گزارش 9 فصلی وضعیت زیرساختهای استقرار، زیرساختهای تجاریسازی و نهادی مالی در حوزه فناوری به 13 حوزه اطلاعاتی دیگر اضافه شده است.
در ادامه بخشهایی از آمار و ارقام این گزارش را مورد بررسی قرار داده که در ادامه ازنظر میگذرانید.
سهم شرکتها از GDP 2.8؛ سهم محصولات 0.5 درصد
بررسی میزان تأثیرگذاری اکوسیستم علموفناوری بر وضعیت اقتصادی کشور یکی از شاخصهای سنجش اثربخشی این مجموعه به شمار میرود که در سالهای اخیر هم بیشتر موردتوجه قرار گرفته است. دادههای گزارش نشان میدهد تولید ناخالص داخلی در سال 1403 با احتساب نفت 20 هزار و 803 میلیارد تومان بوده است. با در نظر گرفتن سهم 33 درصدی ارزش افزوده از درآمد شرکتها، سهم ارزش افزوده درآمد شرکتهای دانشبنیان حدود 2.8 درصد و سهم فروش محصولات دانشبنیان حدود 0.55 درصد از تولید ناخالص داخلی برآورد شده است. نویسندگان این گزارش تأکید کردند که به علت تغییر در مبنای محاسبه تولید ناخالص داخلی کشور در گزارش شاخصهای اقتصادی بانک مرکزی، مقایسه این آمار با سال گذشته صحیح نیست؛ البته با این وجود به نظر میرسد این شاخص تفاوت چندانی نداشته است. این در حالی است که برنامه هفتم توسعه هدفگذاری سهم 7 درصدی محصولات فناوری بالا از تولید ناخالص داخلی را مدنظر قرار داده است و به نظر میرسد رسیدن به چنین عددی تا زمانی که سهم فناوری در حوزههای اصلی اقتصادی کشور نظیر استخراج نفت و پالایش و پتروشیمی یا کشاورزی و صنایع غذایی تغییری نداشته باشد، چندان منطقی نیست.
زنگ خطر رشد دانشبنیانها
یکی از مهمترین برداشتها از شرایط دانشبنیانها در سال 1403 وضعیت قرمز دانشبنیانشدن شرکتهاست. در سال 1403 با تأیید 789 شرکت مجموع دانشبنیان به 10 هزار و 108 مورد رسیده است؛ اما این تعداد پایینترین میزان تأیید صلاحیت در 10 سال گذشته بهشمار میرود. 399 شرکت هم در ارزیابی مجدد تأیید نشدند تا در نهایت تعداد شرکتهای پیادهشده از این قطار به 2 هزار و 515 مورد برسد.
تا پایان سال 1403 در مجموع 12 هزار و 692 شرکت حداقل یکبار تأییدیه دانشبنیان دریافت کردهاند. پایینترین میزان نرخ رشد هم مربوط به سال گذشته (7 درصد) میشود. با فرض تداوم همین نرخ تا پایان اجرای برنامه هفتم تعداد شرکتها به حدود 16 هزار و 600 مورد خواهد رسید؛ عددی معادل 55 درصد هدفگذاری برنامه. نگاهی به سال تأسیس دانش بنیانها نشان میدهد 0.7 درصد شرکتها در همان سال 1403 تأسیس شدند.
بهطورکلی 15 درصد شرکتها از سال 1400 تاکنون ثبت شدهاند. بیشترین میزان تأسیس برای سالهای 98 و 99 با درصدی برابر با 8.3 بوده است. 58 درصد شرکتهای دانشبنیان در دهه 90 شکل گرفتند و مابقی (27 درصد) در حال حاضر بیش از 14 سال دارند.
دانشبنیانها 420 هزار شغل ایجاد کردند
نگاهی به روند ایجاد اشتغال (تماموقت) که توسط شرکتهای دانشبنیان ایجاد شده حکایت از 420 هزار فرصت شغلی است که نسبت به سال 1402 رشدی حدود 7 درصد داشته؛ عددی برابر با نرخ رشد دانشبنیانها. بررسیها نشان میدهد رشد تعداد دانشبنیانها عامل اصلی رشد اشتغال این حوزه بوده است. این درحالی است که از میزان اشتغال پارهوقت در این مجموعهها آمار روشنی وجود ندارد. بهطورکلی سرانه کارکنان تمام شرکتها در سال گذشته 42 نفر به ازای هر شرکت بوده؛ اما طبیعی است پراکندگی نیروی انسانی در همه شرکتها یکسان نیست. نیمی از دانشبنیانها (5 هزار و 211 مورد) کمتر از 10 نفر نیرو دارند و کمتر از 5 درصد شاغلان را میزبانی میکنند، در طرف مقابل 66 درصد از کارکنان شرکتهای دانشبنیان در 812 شرکت (8 درصد) مشغول به کارند.
7 مورد از این شرکتها بیش از هزار نفر نیروی انسانی دارند. نگاهی متفاوت به ترکیب هیئتمدیرهها نشان میدهد 4 هزار نفر یعنی حدود 21 درصد اعضای هیئتمدیره شرکتها را خانم تشکیل میدهند و 13 درصد مدیرعاملهای شرکتها هم از بانوان هستند که بیشترین تراکم را در دو حوزه دارو (سهم 26 درصدی) و فناوریهای زیستی (سهم 27 درصدی) دارند.
13 درصد بورس تهران دانشبنیان هستند
از مجموع 909 شرکت حاضر در بازار سرمایه 117 مورد دانشبنیان هستند، به بیان دیگر حدود 13 درصد از شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار را شرکتهای دانشبنیان تشکیل میدهند. البته ارزش بازار این شرکتها کمتر از این میزان و حدود 5 درصد از ارزش کل این بازار است؛ رقمی برابر 559 میلیارد تومان. در انتهای سال 1403تعداد شرکتهای بورسی دانشبنیان به 117شرکت رسیده که نشان از رشد 7 درصدی دارد. نیمی از این شرکتها در بازار بورسند و 9 شرکت نیز در بازار نوآفرین فرابورس حضور دارند.
89 شرکت حاضر در بورس نوآورند، 27 موردشان فناور و تنها یکی از شرکتهای نوپا تاکنون موفق به ورود در بازار سرمایه شده است. مجموع درآمد عملیاتی دانشبنیانهای حاضر در بورس 360 همت بوده؛ البته صرفاً 13 درصد فروش آنها از محصولات دانشبنیان بوده است. از حیث دستههای فناوری بیشترین تعداد شرکتهای دانشبنیان بورسی در دسته موارد شیمیایی و پلیمری پیشرفته (33 مورد) و نرمافزار و فناوری اطلاعات (23 مورد) فعالند. بالاترین میزان درآمد مربوط به دسته مواد شیمیایی است؛ اما بالاترین میزان درآمد دانشبنیان در حوزه برق و الکترونیک ثبت شده است.
1.7 همت درآمد دانشبنیانها در 1403
بررسی اظهارنامههای مالیاتی شرکتهای دانشبنیان نشان میدهد درآمد این شرکتها در سال 1403 حدوداً یک هزار و 761 هزار میلیارد تومان بوده است. این عدد نشانگر رشد 42 درصدی درآمد شرکتهاست که در سال 1402 حدود 1.2 همت ثبت شده بود؛ البته با درنظرگرفتن تورم دیگر خبری از این سیر صعودی نیست و صرفاً یک درصدی افزایش را نشان میدهد. با درنظرگرفتن روند درآمد عملیاتی شرکتها، پیشبینی شده تا پایان امسال این رقم به حدود 2.5 همت برسد. برای درک بهتر از روند درآمدها باید رشد تعداد دانشبنیانها را مدنظر قرار داد. با درنظرگرفتن این متغیر میانگین درآمد دانشبنیان از 81 میلیارد تومان در سال 1401 به 134 میلیارد تومان در سال 1402 رسیده است. این رقم با رشد 37 درصدی سال گذشته به 184 میلیارد تومان رسید؛ به این معنا که به صورت میانگین به ازای هر شرکت دانشبنیان 184 میلیارد تومان درآمد ثبت شده؛ البته این رقم با تعدیل تورم به 15 میلیارد کاهش یافته و در نگاهی بلندتر عملاً در 4 سال اخیر تغییر چندانی نداشته است.
سهم 65 درصدی شرکتهای فناور در فروش دانشبنیان
طبق آمار پایان سال 1403 حدود 66 درصد از شرکتها در گروه نوپا قرار داشتهاند؛ البته بزرگترین بلوک و بهنوعی جوانترین آنها را دانشبنیانهای با کمترین سهم در درآمد، صادرات و وامها دارند. در طرف دیگر دانشبنیانهای نوآور با سهم 23 درصدی از مجموع شرکتها، بیشترین میزان درآمد (79 درصد)، سود خالص (68 درصد)، صادرات (87 درصد) و البته وامها (72 درصد) را دارند. با این وجود بیشترین میزان سهم درآمد دانشبنیان از مجموع درآمد شرکتها (65 درصد) مربوط به طبقه فناور میشود. 11 درصد شرکتها در این طبقه حضور دارند. در میان حوزههای مختلف فناوری، سه بخش برق و الکترونیک، نرمافزار و فناوری اطلاعات و ماشینآلات و تجهیزات پیشرفته به ترتیب بیشترین تعداد شرکتهای دانشبنیان را به خود اختصاص دادهاند. حوزههای نرمافزار و فناوری اطلاعات، ماشینآلات و تجهیزات پیشرفته و صنایع خلاق درصد رشد بیشتری نسبت به سال گذشته داشتهاند. مقایسه نوع دانشبنیانی شرکتها نشان میدهد نوپاها در حوزههای صنایع خلاق و تجاریسازی و شرکتهای فناور در حوزههای ماشینآلات و مواد شیمیایی بیشترین سهم را دارند.
62 درصد شرکتها درآمدی از محصولات دانشبنیان ندارند
از مجموع درآمد 1.7 همتی دانشبنیانها بخش اعظمی از آن یعنی حدود یک هزار 419هزار میلیارد تومان از محصولات غیردانشبنیان شرکتها حاصل شده است. به بیان دیگر سهم سبد محصولات دانشبنیان از درآمد شرکتها حداکثر 20 درصد بوده است و بخش عمده درآمد ماحصل فروش دیگر محصولات آنهاست. در کنار این عدد باید بدون درآمدها را هم لحاظ کرد؛ شرکتهایی که عملاً هیچ درآمدی از محصولات دانشبنیان خود نداشتند! دادهها نشان میدهد 62 درصد شرکتها فروش قابلتوجهی از محصولات دانشبنیان خود ندارند هرچند آمار بالای شرکتهای بدون درآمد دانشبنیان ممکن است بهخاطر نبود اطلاعات میزان فروش دانشبنیان شرکتهای نوپا هم باشد. نکته مهم دیگر از بررسی وضعیت اقتصادی شرکتها، بدون درآمدها هستند. بررسی درآمدهای عملیاتی سال 1403 نشان میدهد یک هزار و 383 شرکت عملاً بدون درآمد بودند. تقریباً به همین تعداد (1372 شرکت) هم کاهش درآمد را تجربه کردند. در طرف مقابل یک هزار و 691 شرکت رشد دوبرابری درآمد را سال گذشته تجربه کردند و از این تعداد یک هزار و 274 مورد هم دو برابر بیش از تورم رشد درآمد داشتند.
منبع: فرهیختگان
انتهای پیام/