به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، مصطفی عرب مدیرعامل اعتبارسنجی ارزش‌آفرین اعتماد در مراسم رونمایی از ششمین گزارش زیست‌بوم دانش بنیان اظهار کرد: مأموریت مجموعه ما از سال 97 این بود که مبتنی بر پردازش داده‌های مالی و اعتباری، سامانه‌های مدیریت ریسک اعتباری را توسعه دهیم که در حال حاضر با همین مأموریت حدود چهار تا پنج سامانه از جمله سامانه استعلام، سنجش، رسوب، ظرفیت و سلامت مالی توسعه یافته است.

وی افزود: در کنار این سامانه‌ها، اطلاعات تجمیع‌شده و پردازش کلان‌داده (Big Data) به ما کمک کرده است تا اطلاعات آماری دقیق حوزه دانش‌بنیان را استخراج و در اختیار مخاطبان قرار دهیم.

مدیرعامل اعتبارسنجی ارزش‌آفرین اعتماد با اشاره به روند تکاملی گزارش‌های سالانه گفت: در این سال‌ها تلاش کردیم تمرکز خود را بر توسعه کمی و کیفی گزارش بگذاریم؛ به این معنا که هر سال یک سرفصل جدید به موضوعات گزارش اضافه کنیم. به عنوان مثال، سال گذشته داده‌های صادرات و تجارت شرکت‌های دانش‌بنیان افزوده شد و امسال نیز فصل «زیرساخت‌های فناوری» به گزارش اضافه شده است.

عرب تصریح کرد: به لحاظ کیفی نیز تلاش شده محتوای گزارش دقیق‌تر شود و به شاخص‌هایی پرداخته شود که در سنجش اقتصاد دانش‌بنیان مؤثر هستند.

وی استمرار در تهیه این گزارش را مدیون حمایت‌های نهادهای بالادستی دانست و گفت: اگر حمایت صندوق نوآوری و شکوفایی و معاونت علمی نبود، تداوم این مسیر ممکن نمی‌شد؛ چراکه وقتی داده‌ها به صورت «روندی» بررسی می‌شوند، قطعاً در تحلیل، سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی برای اقتصاد دانش‌بنیان بسیار کارآمد خواهند بود.

این مقام مسئول با تأکید بر شفافیت این گزارش خاطرنشان کرد: این گزارش بستری شفاف و در دسترس عموم برای تصمیم‌گیری در حوزه اقتصاد دانش‌بنیان است و من کمتر سراغ دارم که گزارش‌هایی از این دست که مبتنی بر تحلیل ریزداده‌های آماری باشد، به صورت عمومی منتشر شود.

عرب ادامه داد: نگاه مثبت معاونت علمی بسیار راهگشا بوده تا بتوانیم این اطلاعات را به صورت عمومی در اختیار همه عزیزان قرار دهیم.

وی در خصوص فرآیند تهیه این گزارش توضیح داد: فرآیندی که برای تهیه این گزارش طی می‌کنیم، حدود 9 تا 10 ماه از سال ما را درگیر می‌کند؛ این فرآیند از جمع‌آوری ریزداده‌ها و پاکسازی آن‌ها (Cleaning) شروع شده، سپس وارد پایگاه داده رابطه‌ای می‌شود و پس از طراحی و مصور کردن شاخص‌های کیفی عملکرد، نهایتاً در قالب یک گزارش منتشر می‌شود.

مدیرعامل اعتبارسنجی ارزش‌آفرین اعتماد افزود: سعی کردیم شاخص‌های مورد بررسی، مبتنی بر استانداردهای بین‌المللی و نیازهای سیاست‌گذاران باشد.

وی درباره دقت داده‌های این گزارش گفت: با توجه به اینکه این اطلاعات مبتنی بر پردازش ریزداده است و نه صرفاً پرسش و پاسخ یا اظهار نظر، در بسیاری از حوزه‌ها دقتی 100 درصدی دارد و در سایر حوزه‌ها نیز دقت شاخص‌ها بالای 70 تا 80 درصد است.

عرب در بخش دیگری از سخنان خود به ارتباط آمارهای کلیدی با اهداف برنامه هفتم توسعه اشاره کرد و گفت: یکی از تکالیف معاونت علمی در برنامه هفتم توسعه، رساندن تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان به 30 هزار شرکت و افزایش سهم اقتصاد دانش‌بنیان به حدود 7 درصد است.

وی با اشاره به نرخ شکست استارتاپ‌ها اظهار کرد: چرخه عمر استارتاپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان در همه جای دنیا نرخ شکست مشخصی دارد؛ به طوری که ممکن است در 5 سال اول تا 50 درصد و در 10 سال تا 90 درصد آن‌ها شکست بخورند.

مدیرعامل اعتبارسنجی ارزش‌آفرین اعتماد توضیح داد: این شکست‌ها لزوماً به خاطر ضعف در فناوری نیست، بلکه گاهی به دلیل عدم توجیه در موضوعات تجاری‌سازی، فعالیت آن‌ها متوقف می‌شود.

عرب با ارائه آماری از وضعیت فعلی شرکت‌ها گفت: ما شاخص‌ها را به صورت تجمعی بررسی کردیم؛ تا انتهای سال 1402 تعداد شرکت‌های دانش‌بنیان به 12 هزار و 692 شرکت رسیده است، اما حدود 2500 شرکت به دلایل مختلف نتوانسته‌اند مجوز خود را تمدید کنند.

پیش‌بینی ما این است که طی سال‌های پیش رو با شرکت‌هایی مواجه خواهیم شد که بیش از 5 سال از دانش‌بنیان شدنشان گذشته، اما همچنان در مرحله نوپا باقی مانده‌اند.

سهم 18 میلیارد دلاری دانش‌بنیان‌ها در جلوگیری از خروج ارز/ 90 درصد تسهیلات بانکی در اختیار 5 درصد از شرکت‌هاست

مدیرعامل اعتبارسنجی ارزش‌آفرین اعتماد، با اشاره به پیش‌بینی افزایش شرکت‌های نوپای متوقف‌شده در سال‌های آتی، بر لزوم استفاده از شاخص‌های جایگزین مانند «جلوگیری از خروج ارز» برای سنجش واقعی اثرگذاری دانش‌بنیان‌ها تأکید کرد. 

وی همچنین از تمرکز 90 درصدی منابع بانکی در اختیار 5 درصد از شرکت‌های بزرگ دانش‌بنیان خبر داد و اصلاح ساختار مالی را ضرورتی برای شرکت‌های نوپا دانست.

 عرب در ادامه سخنان خود در مراسم رونمایی از گزارش زیست‌بوم دانش‌بنیان اظهار کرد: بسیاری از شرکت‌ها مراحل تجاری‌سازی را به درستی طی نکرده‌اند و پیش‌بینی می‌کنیم که در سال‌های آینده آمار شرکت‌هایی که با وجود سابقه بیش از 5 سال همچنان نوپا مانده‌اند، افزایش یابد.

وی با انتقاد از اکتفا به شاخص تولید ناخالص داخلی (GDP) در برنامه هفتم توسعه گفت: ما در این گزارش تلاش کردیم علاوه بر سهم GDP، شاخص‌های دیگری نظیر سهم اشتغال، سهم از تسهیلات فعال و سهم از بازار سرمایه را به تفکیک ارائه کنیم.

عرب تصریح کرد: همچنین شاخص‌های جایگزینی برای سنجش دقیق‌تر پیشنهاد شده است؛ از جمله «میزان جلوگیری از خروج ارز» و «ضریب نفوذ فناوری» در رشته‌فعالیت‌های مختلف که می‌تواند تصویر واقعی‌تری از جایگاه دانش‌بنیان‌ها ارائه دهد.

مدیرعامل اعتبارسنجی ارزش‌آفرین اعتماد در تشریح این شاخص‌ها افزود: به عنوان مثال، میزان فروش شرکت‌های دانش‌بنیان تا انتهای سال 1403 حدود 25 میلیارد دلار بوده است که با کسر 4 تا 6 میلیارد دلار ارزبری این شرکت‌ها، می‌توان گفت حدود 18 میلیارد دلار از خروج ارز جلوگیری کرده‌اند.

وی تأکید کرد: وقتی این 18 میلیارد دلار را با کل واردات سالانه کشور که حدود 100 میلیارد دلار است مقایسه می‌کنیم، جایگاه واقعی و اثرگذار شرکت‌های دانش‌بنیان در اقتصاد ملی مشخص می‌شود که در گزارش به تفصیل به آن پرداخته‌ایم.

این مقام مسئول با اشاره به اهمیت «شرکت‌های بزرگ» به عنوان پیشران اقتصاد دانش‌بنیان گفت: در تعامل با معاونت علمی و صندوق نوآوری به این نتیجه رسیدیم که تمرکز ویژه‌ای بر شرکت‌های بزرگ داشته باشیم؛ چرا که آمارهای گزارش نشان می‌دهد حدود 5 درصد از شرکت‌های دانش‌بنیان، 90 درصد از مانده تسهیلات سیستم بانکی را به خود اختصاص داده‌اند.

عرب افزود: این 5 درصد از شرکت‌ها، سهم 74 درصدی از درآمد کل دانش‌بنیان‌ها، سهم 85 درصدی از درآمد محصولات دانش‌بنیان، 84 درصد از صادرات و 66 درصد از اشتغال این حوزه را در اختیار دارند.

وی خاطرنشان کرد: همین دوگانگی آماری منجر به طراحی برنامه‌هایی مانند «اقتصاد دانش‌بنیان» برای شرکت‌های پیشران شد تا برای این موتورهای محرک اقتصاد، برنامه‌ریزی جداگانه‌ای صورت گیرد.

مدیرعامل اعتبارسنجی ارزش‌آفرین اعتماد ادامه داد: در مقابل، برای شرکت‌های نوپا که سهم کمتری از بازار دارند، برنامه‌هایی نظیر ارزش‌گذاری دارایی‌های نامشهود و اصلاح ساختار مالی در دستور کار قرار گرفت.

عرب به نقش بازار سرمایه در توسعه دانش‌بنیان‌ها نیز اشاره کرد و گفت: در این گزارش سهم بازارهای بورس، فرابورس و حتی بازار «نوآفرین» که در سال اخیر شکل گرفته، هم در پذیرش شرکت‌ها و هم در انتشار اوراق، به تفصیل بررسی شده است.

وی با بیان اینکه تأمین مالی موتور محرک اقتصاد دانش‌بنیان است، اظهار کرد: ما به یک آسیب‌شناسی رسیدیم که نشان می‌داد اگرچه سهم کلی تأمین مالی متناسب با سهم شرکت‌ها از اقتصاد است، اما توزیع آن بسیار نامتوازن بوده است؛ به طوری که درصد کمی از شرکت‌ها بخش عمده تسهیلات را دریافت کرده‌اند.

عرب یادآور شد: در سال 99 آماری به صندوق نوآوری ارائه کردیم که نشان می‌داد تنها 22 درصد از شرکت‌های دانش‌بنیان دارای تسهیلات فعال بانکی هستند. همین آمار مبنای طراحی برنامه‌هایی مانند «هزار فناور» شد تا این نقیصه برطرف شود.

وی خبر داد: خوشبختانه با اجرای این برنامه‌ها، اکنون شاخص برخورداری از تسهیلات فعال به 39 درصد رسیده است و امیدواریم این روند صعودی ادامه یابد تا شرکت‌های بیشتری بتوانند تأمین مالی شوند.

مدیرعامل اعتبارسنجی ارزش‌آفرین اعتماد در خصوص عملکرد بانک‌ها گفت: بانک‌ها کلیدی‌ترین نقش را در تأمین مالی داشته‌اند و ما شاخص‌های عملکردی (KPI) تعریف کردیم تا بانک‌هایی که به صورت تخصصی به دانش‌بنیان‌ها خدمت می‌دهند، شناسایی شوند.

عرب افزود: یکی از شاخص‌ها این بود که کدام بانک «مأموریت اصلی» خود را خدمت به دانش‌بنیان‌ها تعریف کرده است؛ در این میان، بانک کارآفرین در سه سال اخیر هر ساله بیش از 12 تا 13 درصد از کل سبد تسهیلات خود را به شرکت‌های دانش‌بنیان اختصاص داده است.

وی تصریح کرد: معمولاً در رتبه‌بندی‌های کمی، بانک‌های بزرگ بالاتر قرار می‌گیرند، اما در شاخص‌های کیفی و مأموریت‌محور ما، بانک‌های خصوصی که مأموریت خود را خدمت به این حوزه قرار داده‌اند، عملکرد بهتری داشته‌اند.

عرب در پایان به فصل جدید گزارش اشاره کرد و گفت: امسال با توجه به نیازسنجی معاونت سیاست‌گذاری، موضوع «زیرساخت‌های علم و فناوری» به گزارش اضافه شد و ما موفق شدیم 1900 زیرساخت استقرار، 499 زیرساخت تجاری‌سازی، 227 نهاد مالی و 1930 آزمایشگاه را شناسایی و بررسی کنیم.

استقرار یک‌سوم شرکت‌های دانش‌بنیان در پارک‌های فناوری/ چالش «تعدد متولیان» در زیرساخت‌ها

مدیرعامل اعتبارسنجی ارزش‌آفرین اعتماد، در پایان مراسم رونمایی از گزارش زیست‌بوم، ضمن ارائه آماری از توزیع جغرافیایی و زیرساختی شرکت‌ها، «نبود متولی واحد» را آسیب اصلی زیرساخت‌های فناوری خواند و از تلاش برای اتصال دسته‌های فناوری به کدهای استاندارد اقتصادی (HS Code و ISIC) خبر داد.

عرب در ادامه تشریح فصل زیرساخت‌های گزارش زیست‌بوم گفت: بررسی‌ها نشان می‌دهد که حدود 60 درصد از شرکت‌های دانش‌بنیان، حداقل یکی از دفاتر خود را در زیرساخت‌های شناسایی‌شده (مانند مراکز رشد، نوآوری و...) دایر کرده‌اند.

وی افزود: سهم پارک‌های علم و فناوری نیز در این میان قابل توجه است و حدود یک‌سوم (33 درصد) از کل شرکت‌های دانش‌بنیان در این پارک‌ها مستقر هستند.

مدیرعامل اعتبارسنجی ارزش‌آفرین اعتماد در آسیب‌شناسی حوزه زیرساخت‌ها تصریح کرد: آسیبی که ما در بررسی‌های خود به آن رسیدیم، «تعدد عناوین با کارکرد مشابه» و «نبود متولی واحد» در این بخش است که نیاز به ساماندهی دارد.

عرب در بخش دیگری از سخنان خود به فصل «آمایش سرزمینی» گزارش اشاره کرد و گفت: بنا به نیاز اکوسیستم، به‌ویژه نیاز صندوق نوآوری و شکوفایی در سفرهای استانی و همچنین درخواست نمایندگان مجلس برای اطلاع از وضعیت دانش‌بنیان‌ها در حوزه‌های انتخابیه، آمار و اطلاعات شرکت‌ها را به تفکیک استانی و کشوری در این فصل ارائه کردیم.

وی همچنین از توسعه شاخص‌های تخصصی خبر داد و اظهار کرد: با حمایت معاونت علمی، تحلیل فناوری‌های مختلف را در دستور کار قرار دادیم. به عنوان مثال، در تعامل با وزارت ارتباطات در حال سنجش سهم دقیق اقتصاد دانش‌بنیان در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) هستیم.

این مقام مسئول افزود: همچنین در حال پردازش اطلاعات هستیم تا دسته‌های فناوری را به کدهای استاندارد بین‌المللی مانند «HS Code» (کد تعرفه گمرکی) و «ISIC» (کد آیسیک) متصل کنیم؛ این اقدام به ما کمک می‌کند تا وضعیت اقتصاد دانش‌بنیان را به صورت بین‌بخشی و در تعامل با سایر ارکان اقتصادی بهتر رصد کنیم.

مصطفی عرب در پایان سخنان خود، ضمن قدردانی از تمامی نهادها و افرادی که با ارائه اطلاعات و بازخورد در تهیه این گزارش مشارکت داشتند، بر اهمیت حمایت بخش خصوصی تأکید کرد و گفت: این گزارش توسط یک شرکت خصوصی و به صورت مستقل تهیه می‌شود و اگر حمایت‌های مالی، به‌ویژه حمایت «بانک کارآفرین» در سه سال اخیر نبود، شاید امکان تداوم و تهیه مستمر این گزارش وجود نداشت.

وی ابراز امیدواری کرد که انتشار گزارش‌هایی از این جنس، به شفافیت و توسعه هرچه بیشتر اقتصاد دانش‌بنیان کشور کمک کند.

انتهای پیام/