به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، سفر شوکت میرضیایف رئیس جمهور ازبکستان به ترکیه، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌ای این کشور داشت. میرضیایف در کاخ بش تپه مورد استقبال رسمی رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه قرار گرفت و پس از دیدار و گفتگو، چند توافقنامه امضا شد. سال 2026 میلادی، سی‌امین سالگرد امضای توافقنامه دوستی و همکاری دائمی بین ترکیه و ازبکستان است.
 

اردوغان پس از دیدار با مهمانی ازبک خود اعلام کرد که همبستگی بین دو کشور به سطح یک همکاری استراتژیک جامع ارتقا یافته و همکاری در زمینه‌های سیاسی، اقتصادی، دفاعی و فرهنگی عمیق‌تر شده است.

رئیس جمهور ترکیه به این نکته نیز اشاره کرد که حجم تجارت دوجانبه دو برابر شده و رسیدن به هدف مبادلات 5 میلیارد دلاری برای طرفین، آسان است. بسیاری از ناظران، روابط رو به رشد ازبکستان با ترکیه را به عنوان یک تغییر استراتژیک به سمت دیپلماسی متنوع توصیف می‌کنند که وابستگی بیش از حد به شرکای سنتی مانند روسیه و چین را کاهش می‌دهد.

برای ترکیه، تعامل با آسیای مرکزی - به ویژه با یک شریک مهم مانند ازبکستان - حضور ژئوپلیتیکی در منطقه‌ اتصال آسیا و اروپا را بهبود می‌بخشد. ضمن این که همکاری موفقیت‌آمیز ترکیه و ازبکستان می‌تواند به عنوان الگویی برای ادغام گسترده‌تر در آسیای مرکزی، به ویژه در اتصال تجاری و توسعه زیرساخت‌ها، عمل کند.

البته چالش‌های مهمی نیز وجود دارند. به عنوان مثال، مشکل در بخش زیرساخت‌ها و موانع غیرتعرفه‌ای هنوز رشد تجارت را کُند می‌کنند. به همین خاطر، اصلاحات اقتصادی گسترده‌تر در ازبکستان و همسویی نظارتی با ترکیه برای توسعه پایدار مهم خواهد بود.

اردوغان در کنفرانس مطبوعاتی اعلام کرد: «ما نه تنها همبستگی بین کشورهای خود را توسعه داده‌ایم، بلکه آن را به طور مداوم به سطح یک همکاری استراتژیک جامع ارتقا داده‌ایم. با توافقاتی که همین الان در زمینه سیاسی امضا کردیم، نقشه راه خود را برای دوره آینده تعیین کرده‌ایم. نهادهای هر دو کشور برای تحقق تمام اهداف مشترکمان در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، انسانی و منطقه‌ای با یکدیگر همکاری می‌کنند».

به باور رئیس جمهور ترکیه، برگزاری اولین نشست مکانیسم 4+4 در آنکارا بین ترکیه و ازبکستان، گامی مهم در توسعه روابط بوده است. این همان نشستی است که چندی پیش، با حضور وزرای امور خارجه، کشور و دفاع و همچنین روسای سازمان‌های اطلاعاتی ترکیه – ازبکستان برگزار شد.

اردوغان علاوه بر تقدیر از مواضع میرضیایف در خصوص حمایت از غزه و تاسیس صندوق مالی مشترک برای کمک به مردم غزه، به این نیز اشاره کرد که ازبکستان یکی از اولین کشورهایی بود که در زلزله بزرگ ششم فوریه به کمک ترکیه آمد. ازبکستان در شهر مرزی خاتای ترکیه، در منطقه ارسوز 308 باب خانه برای زلزله زدگان احداث کرد که حالا به عنوان محله ازبک‌ها از آن یاد می‌شود. 

نکته جالب توجه اینجاست؛ میرضیایف در توصیف انگیزه‌ها و زمینه‌های همکاری بین ازبکستان و ترکیه، مداوماً به توسعه اقتصادی و همکاری‌های فرهنگی اشاره می‌کند، اما اردوغان، بحث را به سوی مباحث تباری و هویتی می‌برد.

در واقع مساله همکاری در سازمان کشورهای ترک، برای ازبکستان، جنبه اقتصادی و همکاری گسترده دارد، اما نگرش ترکیه به این موضوع، یک نگرش نژادی است و استفاده از عبارتِ «جهان ترک» به یک بسامد ثابت در سخنرانی‌های رئیس جمهور ترکیه تبدیل شده است.

کما این که دیروز هم اعلام کرد: «تا زمانی که با اذن خدا، ما و برادران ازبک در کنار هم باشیم، مطمئن هستیم که جهان ترک در این قرن اثری از خود به جا خواهد گذاشت. برادران و خواهران ازبک ما اغلب وقتی صحبت از ترکیه می‌شود، از این عبارت استفاده می‌کنند: زبان ما یکی است، قلب‌های ما یکی است».

رئیس جمهور ازبکستان نیز اعلام کرد: «دیدار امروز ما در آستانه سی‌امین سالگرد فرخنده امضای توافقنامه دوستی و همکاری ابدی بین کشورهایمان برگزار می‌شود. ترکیه در سال‌های اخیر به شریک استراتژیک جامع ما تبدیل شده و از حمایت‌های این کشور قدردانی می‌کنیم و به آن احترام می‌گذاریم. ترکیه به معنای واقعی کلمه در حال تبدیل شدن به یکی از مراکز قدرت ژئوپلیتیکی جدید جهان است».

رئیس جمهور ازبکستان خواستار آن شد که در ایام نوروز پیش رو، ازبکستان میزبان گروهی از خانواده‌های زلزله‌زده ترکیه باشد و اردوغان نیز این دعوت را پذیرفت.

همکاری اقتصادی

حجم تجارت دوجانبه ترکیه – ازبکستان، در 10 سال گذشته سه برابر شده است. علاوه بر این، شرکت‌های ترکیه‌ای در حال حاضر با سرمایه‌گذاری بیش از 5 میلیارد دلار، جزو سه سرمایه‌گذار برتر در ازبکستان هستند.

به گفته اردوغان، ترکیه - ازبکستان در چارچوب سازمان کشورهای ترک زبان همکاری نزدیکی دارند و در اعلام 15 دسامبر به عنوان روز جهانی خانواده زبان ترکی، ابتکار و پیشنهاد میرضیایف در چهل و سومین کنفرانس عمومی یونسکو در سمرقند بود. 

حجم مبادلات تجاری از حدود 1.24 میلیارد دلار در سال 2016، تا سال 2025 از 3 میلیارد دلار فراتر رفته است. در حال حاضر، طرفین به دنبال افزایش تجارت به 5 میلیارد دلار در کوتاه مدت و حتی 10 میلیارد دلار در بلندمدت هستند.

در همین حال، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی ترکیه در ازبکستان به طور قابل توجهی افزایش یافته است، به طوری که شرکت‌های ترکیه‌ای به طور گسترده در زیرساخت‌ها، صنعت، انرژی و تولید حضور دارند و سرمایه‌گذاری می‌کنند.

ولی با وجود رشد نسبی سریع، سطح مطلق تجارت در مقایسه با تجارت ترکیه با چین یا روسیه هنوز در حد متوسط است. چرا که ازبکستان محصور در خشکی است و اگرچه ترکیه از طریق هوایی و ریلی امکان صادرات دارد اما هزینه‌های لجستیک و تنگناهای زیرساختی (به عنوان مثال، ترانزیت از طریق کشورهای ثالث) رشد تجارت را محدود می‌کند.

از این گذشته، اقتصاد ازبکستان هنوز تمرکز زیادی بر مواد اولیه و کشاورزی دارد، در حالی که صادرات عمده ترکیه ماشین‌آلات، کالاهای مصرفی و محصولات صنعتی است. در شرایطی که ترکیه و ازبکستان اقتصادهای متوسطی با شرکای تجاری متنوع هستند. چین و روسیه همچنان بر بازار ازبکستان مسلط هستند و در نتیجه، سهم ترکیه رقابتی است اما مسلط نیست.

امضای توافقنامه‌ها 
روسای جمهور ترکیه و ازبکستان، در پایان دیدار خود، «بیانیه مشترک چهارمین نشست شورای عالی همکاری استراتژیک ترکیه و ازبکستان» و «تصمیم در مورد سازوکارهای همکاری روابط جامع استراتژیک بین جمهوری ترکیه و جمهوری ازبکستان» را امضا کردند.

همچنین توافق‌نامه‌های زیر امضا شدند:
توافق‌نامه همکاری در زمینه بهداشت.
یادداشت تفاهم در مورد توسعه کریدورهای حمل و نقل بین‌المللی و رویه‌های موجود.
طرح همکاری فرهنگی برای سال‌های 2026-2027 میلادی.
یادداشت تفاهم در مورد توسعه همکاری در زمینه معدن.
پروتکل تفاهم در زمینه توسعه صنایع سبک.
یادداشت تفاهم همکاری در زمینه مناطق آزاد و مناطق ویژه اقتصادی.

در دوران ریاست جمهوری اردوغان و میرضیایف، روابط دوجانبه ترکیه و ازبکستان رشد کرده و نشانه‌های ارتقای روابط را می‌توان در این موارد خلاصه کرد: گفتگوی سیاسی در سطح بالا و برگزاری جلسات منظم شورای استراتژیک و گسترش تعاملات دیپلماتیک. همکاری‌های پیشرفته در زمینه‌های سیاسی، اقتصادی، حمل و نقل، سرمایه‌گذاری، فرهنگی و بشردوستانه. افزایش نقش آفرینی پیمانکاران ترکیه به عنوان یکی از مهمترین شرکای ازبکستان در تجارت و سرمایه‌گذاری خارجی.

در عین حال، هر دو کشور به دنبال تقویت ارتباط در آسیای مرکزی و جنوبی و افزایش نفوذ مشترک در جغرافیای سیاسی اوراسیا هستند.

در پایان باید گفت: سفر رئیس جمهور ازبکستان به ترکیه نشان دهنده انگیزه‌های طرفین برای همکاری گسترده و حرکت از مسیر دوستی نمادین به سمت همکاری استراتژیک است. شواهد نشان داده که روابط اقتصادی در حال رشد است، همسویی سیاسی در حال تعمیق است و هر دو دولت اهداف نسبتاً بلندپروازانه‌ای برای تجارت و سرمایه‌گذاری دارند. با این حال، تحقق کامل پتانسیل مستلزم بهبود مستمر در توسعه روابط همسویی بازار و هماهنگی استراتژیک در عرصه‌های منطقه‌ای و جهانی است.
انتهای پیام/