به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، ترکیه برای استفاده از منابع انرژی تجدیدپذیر و به ویژه استفاده گسترده از انرژی هسته‌ای، اشتیاق بالا و اهداف بلندمت دارد. اما با این وجود، پروژه اولین نیروگاه هسته‌ای این کشور هنوز هم تکمیل نشده است. 

برخی از رسانه‌های ترکیه از قول آلپ ارسلان بایراکتار وزیر انرژی و منابع طبیعی این کشور نوشتند که 99 درصد از پروژه نیروگاه هسته‌ای آک کویو تکمیل شده است. اما خبرگزاری آناتولی و روزنامه حریت، در گزارش تفصیلی اعلام کردند که این 99 درصد، فقط مربوط به یکی از 4 رآکتور نیروگاه مزبور است و میزان پیشرفت برای بهره برداری از 3 رآکتور دیگر نیروگاه بین 25 تا 45 درصد است.

به عبارتی روشن، در خوشبینانه‌ترین شرایط ممکن، در سال 2026 میلادی هم، ترکیه برای حرکت در مسیر هسته‌ای شدن، نهایتاً می‌تواند شاهد آغاز فعالیت یکی از 4 رآکتور نیروگاه آک کویو باشد و تکمیل کل نیروگاه، شاید تا چند سال دیگر طول بکشد. این در حالی است که هیاتی از مقامات و متخصصین انرژی هسته‌ای روسیه در سفر به ترکیه از نیروگاه بازدید کرده و می‌خواهند در سال جاری، برق اولین رآکتور نیروگاه وارد مدار شود. 

لیخاچف، از مدیران روس اتم و از اعضای این هیات گفته است: «برای ما، ساخت یک نیروگاه هسته‌ای در یک کشور جدید، با استفاده از تجهیزاتی که تا حدی با ادوات تولید داخل جایگزین شده‌اند، همیشه چالش‌های بیشتری را به همراه دارد. با این وجود، من مطمئن هستم که هم پیمانکاران ترکیه‌ای و هم تمام واحدهای روس‌اتم همه کارها را انجام خواهند داد».

نگاهی به چالش‌های انرژی هسته‌ای در ترکیه

به باور اغلب تحلیلگران حوزه انرژی، موانع مالی و اثرگذاری تحریم‌های مالی علیه روسیه، یکی از مهمترین دلایل تاخیر در بهره برداری از نیروگاه آک کویوی ترکیه است. شرکت روس‌اتم، توسعه‌دهنده روسی این پروژه، در حال حاضر برای تأمین مالی حدود 7 تا 9 میلیارد دلار مورد نیاز برای تکمیل راکتورها فراتر از راکتور اول، با مشکل مواجه شده و پیشرفت در واحدهای 2 تا 4 را کند کرده است. چرا که تحریم‌های مالی غرب و محدودیت‌های بانکی علیه نهادهای روسی، انتقال پول از طریق بانک‌های بین‌المللی را دشوار می‌کند و باعث می‌شود جریان‌های کلیدی سرمایه مسدود شوند. به همین خاطر، روسیه و ترکیه حتی در حال بحث در مورد مکانیسم‌های پرداخت جایگزین، مانند استفاده از تحویل گاز برای جبران هزینه‌های ساخت و ساز، برای دور زدن محدودیت‌های بانکی مرتبط با تحریم‌ها هستند.

یکی دیگر از موانع جدی برای تکمیل پروژه نخستین نیروگاه هسته‌ای بزرگ ترکیه به دست روس‌ها، مشکلات مربوط به زنجیره تأمین است. تامین قطعات حیاتی هسته‌ای (مانند توربین‌ها و سیستم‌های الکتریکی) به ویژه به دلیل مشکلات مجوز صادرات برای تأمین‌کنندگان غربی مانند زیمنسِ آلمان با تأخیر مواجه شده‌اند. در نتیجه روس‌اتم باید برای ادامه ساخت و ساز به تأمین‌کنندگان جایگزین، از جمله شرکت‌های چینی، روی آورد.

روسیه امیدوار بود که مشارکت سه هلدینگ عظیم ترکیه و شراکت آنان در نیروگاه هسته‌ای آک کویو، بخش قابل توجهی از مشکلات مالی را حل کند. اما با توجه به عمیق شدن بحران اقتصادی در ترکیه و پویایی بازارهای واردات و صادرات، سه شریک بزرگ ساختمانی ترکیه عدم توافق بر سر شرایط تجاری را بهانه کرده و از خرید سهام در این پروژه انصراف دادند و روس‌اتم را به عنوان مالک انحصاری باقی گذاشتند.

آن هم در شرایطی که این پروژه تحت مدل ساخت-مالکیت-بهره‌برداری (BOO) عمل می‌کند و روس‌اتم مسئول تأمین مالی، ساخت و بهره‌برداری از نیروگاه برای دهه‌ها است و ترکیه موظف است سهم بزرگی از تولید آن را با قیمت ثابت به مدت 15 سال خریداری کند.

روس‌اتم به عنوان یک شرکت دولتی، نمی‌تواند به راحتی مبالغ هنگفتی را از طریق سیستم‌های بانکی غربی بدون خطر جریمه جابجا کند، بنابراین انتقال وجوه حیاتی به تأخیر می‌افتند یا گیر می‌کنند و به جریان نقدی ساخت و ساز آسیب می‌رسانند.

به دلیل این مشکلات، روس‌اتم برای فروش تا 49 درصد از پروژه آک کویو به سرمایه‌گذاران خارجی (ترکیه، چین، هند، خاورمیانه) مذاکره کرده است، که نشان می‌دهد ظرفیت تأمین مالی فقط در داخل روسیه محدود است.

وزارت انرژی و منابع طبیعی ترکیه اعلام کرد که نیروگاه آک کویو، پس از تکمیل هر چهار راکتور برنامه‌ریزی‌شده، با ظرفیت نصب‌شده‌ کلی 4800 مگاوات (4 × 1200 مگاوات) تقریباً 10 درصد از کل تقاضای برق ترکیه را تأمین خواهد کرد. طبق برآوردهای رسمی و کارشناسی، پس از بهره‌برداری کامل، حدود 35 تراوات ساعت (TWh) در سال، برق در این نیروگاه تولید خواهد شد.

نیروگاه  برق یا روایت حزبی؟

حزب عدالت و توسعه یا آکپارتی، در سالیان گذشته، مانور تبلیغاتی و رسانه‌ای گسترده‌ای برای معرفی نیروگاه آک کویو به عنوان پروژه نمادین و شاخص، به راه انداخته است. چرا که این نیروگاه، از منظر سردمداران حزب اردوغان نمادی از غرور ملی و پیشرفت فناوری است و در کنار زیرساخت‌های عظیم مانند پل‌ها یا بزرگراه‌ها و فرودگاه‌ها، به عنوان ابزار جذب رای قلمداد می‌شود.

اردوغان، بارها در سخنرانی‌های عمومی خود، به این مساله اشاره کرده که تامین استقلال کامل ترکیه موضوعی حساس است و بی‌نیاز شدن از واردات نفت و گاز در میان مدت، دستاوردی طلایی برای ترکیه خواهد بود. در نتیجه کل پروژه‌های انرژی هسته‌ای و خورشیدی، به عنوان قطعاتی از پازل اقتصاد و قدرت ملی به نمایش گذاشته می‌شوند.

با این حال، تعداد مخالفین و منتقدین هسته‌ای شدن ترکیه در داخل کم شمار نیست. منتقدین دولت می‌گویند: این پروژه یک سرمایه‌گذاری سیاسی نمادین برای حزب حاکم است و نه مزیت اقتصادی فوری.

آنان همچنین می‌گویند: رآکتورهای آک کویو از فناوری رآکتور روسی و سوخت تأمین‌شده از طریق شرکت تابعه روس‌اتم استفاده خواهند کرد. بنابراین، ترکیه ممکن است توانایی محدودی برای تنوع‌بخشی به منابع سوخت بدون تأیید مسکو داشته باشد و این نشان‌دهنده عمق وابستگی است. هم پروژه‌های هسته‌ای در مقیاس بزرگ و هم راکتورهای مدولار کوچک (SMR) نیاز به سرمایه‌گذاری اولیه عظیم دارند و تضمین تامین مالی رقابتی و انتقال فناوری، عملاً دور از ذهن است.

تحلیلگران بر این باورند که علاقه ترکیه به ظرفیت هسته‌ای جدید ناشی از هدف گسترده‌تر استقلال انرژی آن است که شامل کاهش وابستگی به گاز وارداتی (به ویژه گاز روسیه) و گسترش ظرفیت استفاده از منابع تجدیدپذیر است.

البته با توجه به چالش‌های نیروگاهی که به دست روسیه ساخته شده، ترکیه به طور فزاینده‌ای در حال بررسی رآکتورهای کوچک مدولار (SMR) با شرکای آمریکایی، کانادایی و فرانسوی است.

این اقدام نشان‌دهنده‌ احتیاط استراتژیک آنکارا در مسیر هسته‌ای و تلاشی برای جلوگیری از تکرار مدل وابستگی تک شریکی است. در همین راستا، تلاش ترکیه برای ارتباط با کره جنوبی، آمریکا و دیگران فقط برای ایجاد ظرفیت بیشتر نیست، بلکه برای اصلاح الگوی وابستگی است. 

در پایان باید گفت: طبق گزارش چشم‌انداز جهانی هسته‌ای، ظرفیت انرژی هسته‌ای جهانی تا سال 2050 از 1400 گیگاوات فراتر خواهد رفت و به مقداری بیش از سه برابر ظرفیت فعلی خواهد رسید. چین، آمریکا، فرانسه، روسیه و هند در این مسیر، پیشروتر از دیگران خواهند بود.

با این حال، حتی اگر کل ظرفیت هسته‌ای پیش‌بینی‌شده تا سال 2050 به بهره‌برداری برسد، این منبع انرژی، صرفاً 10 درصد از تولید برق جهان را تشکیل خواهد داد. ولی باز هم به عنوان یک منبع تجدیدپذیر، ارزشمند است و جای سرمایه گذاری دارد.

کارشناسان می‌گویند: عقب نشینی آلمان از این رقابت بزرگ، یک خطای آشکار بوده و اخیراً فردریش مرتس صدراعظم آلمان، آشکارا گفته «حذف تدریجی انرژی هسته‌ای یک اشتباه استراتژیک بود».
انتهای پیام/