به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، پنجاه‌وهفتمین دوره نمایشگاه بین‌المللی کتاب قاهره از 21 ژانویه تا سوم فوریه در مرکز نمایشگاه‌های ‌بین‌المللی مصر در قاهره برپاست. نمایشگاه‌ کتاب مصر که به‌عنوان بزرگترین رویداد فرهنگی در مصر و جهان عرب مطرح است، امسال نیز با استقبال خوبی همراه بوده است؛ به‌طوری که به‌گفته وزارت فرهنگ این کشور، این نمایشگاه همچنان در جذب مخاطب موفق عمل می‌کند و تنها در روز سوم، 480 هزار و 371 نفر بازدیدکننده داشته است. رسانه‌ها گزارش کرده‌اند که همزمانی برگزاری نمایشگاه با آغاز تعطیلات میان‌ترم مدارس و دانشگاه‌ها، سبب شده است صف طولانی در ساعات اولیه برگزاری پشت گیشه‌ها ایجاد شود.

استقبالی متفاوت از نمایشگاه کتاب مصر 2026

در دوره امسال، یک‌هزار و 457 انتشارات از 83 کشور با مجموعه شش هزار و 637 غرفه آثار خود را عرضه کرده‌اند و رومانی در این دوره به‌عنوان میهمان ویژه حضور دارد. استقبال ناشران خارجی برای حضور در این رویداد فرهنگی، نشان‌دهنده جایگاه بین‌المللی مستحکم این نمایشگاه است.

از سوی دیگر، حضور چهره‌های مطرح، نویسندگان و متفکران جهان عرب در نمایشگاه امسال، جذابیت دیگری بر این رویداد بخشیده است و بر اهمیت برگزاری آن در جهان عرب تأکید دارد؛ شخصیت‌هایی چون آدونیس، شوقی بازیغ، حسن نجنی، ابراهیم نصرالله، واسینی لارج و انعام کاچاچی.
قرار است برنامه‌های فرهنگی این نمایشگاه، شامل 400 رویداد فرهنگی، 100 مراسم امضای کتاب و 120 فعالیت هنری با حضور 170 مهمان عرب و بین‌المللی برگزار شود،
علاوه بر این، نمایشگاه این دوره در قیاس با ادوار گذشته، گستردگی بیشتری دارد؛ به‌طوری که حمد فؤاد حنو، وزیر فرهنگ مصر، پنجاه‌وهفتمین دوره نمایشگاه کتاب مصر را نقطه عطفی در تاریخ این رویداد فرهنگی خواند و آن را بزرگترین دوره از زمان تأسیس توصیف و تأکید کرد که مخاطبان، یک تجربه فرهنگی استثنایی الهام‌گرفته از روح خلاقیت مصری از این رویداد خواهند داشت.

دریچه‌ای به‌سمت ادبیات جهان

همزمانی برگزاری این دوره نمایشگاه کتاب مصر با افتتاح موزه بزرگ این کشور، توجه‌ها را به‌سمت تمدن باستانی و میراث غنی مصر جلب کرده است. نمایشگاه این دوره با شعار "هر که یک ساعت مطالعه را متوقف کند، قرن‌ها عقب می‌ماند" برپا شده است؛ جمله‌ای از نویسنده شهیر مصری، نجیب محفوظ، اما نمایشگاه کتاب امسال مصر تنها به انتخاب شعار از میان گفته‌ها و آثار نجیب محفوظ اکتفا نکرده است و تلاش دارد با انتخاب او به‌عنوان شخصیت محوری این رویداد، در نشست‌ها و برنامه‌های جانبی به معرفی او به‌عنوان تنها دارنده جایزه نوبل ادبیات در مصر و جهان عرب و نقش تحول‌آفرین او در شکل‌گیری رمان مدرن عربی بپردازد،

بر این اساس، برنامه جامعی شامل میزگردهای فکری، نمایش فیلم و فعالیت‌های هنری متنوع برای معرفی محفوظ در نظر گرفته شده است. نمایشگاه "نجیب محفوظ از دریچه نگاه جهان" از جمله این رویدادهاست که 40 اثر هنری از هنرمندان کشورهای مختلف را با همکاری انجمن کاریکاتور مصر به نمایش می‌گذارد.

میراث نجیب محفوظ برای ادبیات عرب

نجیب محفوظ سرشناس‌ترین نویسنده مصری در جهان است که موفق به کسب جایزه نوبل ادبیات در سال 1988 شد؛ جایزه‌ای که نام او را در جهان غرب مطرح کرد و سبب شد برخی از آثار او از فهرست کتاب‌های ممنوعه جهان عرب خارج شود. با برگزیده شدن او، داستان‌نویسی در مصر و به‌تبع جهان عرب، وارد فضای جدیدی شود. ادبیات داستانی در مصر هم به‌لحاظ کمّیت و هم از منظر کیفیت و ورود به حوزه‌های جدید، از سرآمدان داستان‌نویسی جهان عرب است.‌

تحولات فرهنگی و همچنین تبادلات فرهنگی میان شرق و غرب، اثرات غیر قابل انکاری بر حوزه‌های مختلف فرهنگی از جمله صنعت نشر، داستان‌نویسی و رسانه مصر گذاشت؛ به‌طوری که نام این کشور را کنار لبنان و تونس، در زمره پرچمداران این نهضت قرار داد.

هرچند این تحولات پیش از نجیب محفوظ آغاز شد، اما برگزیده شدن و خوانش مجدد آثار او این جریان را تقویت و خودباوری بیشتری بر رگ‌های فرهنگ و هنر جهان عرب تزریق کرد. او در مدت فعالیت طولانی و مستمرش، 70 سال، به‌عنوان یک نویسنده؛ رمان، داستان کوتاه، فیلم‌نامه و نمایشنامه‌های متعددی را از خود به‌یادگار گذاشته است: 35 عنوان رمان، بیش از 350 داستان کوتاه، 26 فیلم‌نامه و هفت نمایشنامه، از آثار او اقتباس‌های سینمایی بسیاری نیز وجود دارد؛ شاید بیش از سایر نویسنده‌های جهان عرب. برخی از آثار او به‌دلیل طرح مسائل ساختارشکنانه تا مدت‌ها در جهان عرب بایکوت بود، اما پس از کسب جایزه، تمایل به خواندن آثار او هر سال افزایش یافت.

کارهای محفوظ از این جهت که توانست از محدودیت‌های زبانی و فرهنگی عبور کند و به مسائل جهانی بپردازد، توانسته است طیف وسیعی از مخاطبان را به خود جلب کند، از سوی دیگر، نوع زبان و روایت او در داستان‌ها که تلفیقی از سبک‌های غربی با شیوه روایت داستان‌های عربی است، نظر منتقدان را به خود جلب کرده است، با توجه به این نقش است که نمایشگاه امسال جایزه نجیب محفوظ را با ارزش 500 هزار پوند مصری برگزار می‌کند.

جایگاه مصر در صنعت نشر جهان عرب و خاورمیانه

تلاش مصر برای تقویت بخش فرهنگ پس از دوران استعمار این کشور و مشخصاً از دوره حکومت محمدعلی پاشا با نگاهی به میراث تمدنی مصر آغاز شد. توسعه صنعت نشر از جمله این اقدامات بود که همزمان با به قدرت رسیدن پاشا وارد فضای جدیدی شد.

به قدرت رسیدن محمدعلی پاشا در مصر نویددهنده آغاز دوران جدیدی در جهان عرب بود: خروج از دوران تاریکی و سیاهی. محمدعلی پاشا در سال 1821 در قاهره و در همان مکان چاپخانه فرانسوی، چاپخانه جدیدی بنیان نهاد. این چاپخانه بعدها به بولاق منتقل و به مَطْبَعه بولاق، مشهور شد. این چاپخانه در منطقه عربی چاپخانه‌ای پیشرو دانسته می‌شد که امروزه نیز چاپخانه رسمی دولت مصر است. این چاپخانه در واقع در منطقه عربی «انقلاب اطلاعات» را به‌ارمغان آورد و در شش سال نخست فعالیتش بیش از نیم میلیون اثر چاپ کرد.

در دوران حکومت محمدعلی پاشا بر مصر چاپ و نشر در انحصار دولت بود و هدف او این بود که کشور را مدرنیزه کند. این چاپخانه عمدتاً دستورالعمل‌های دولتی، متون و کتاب‌های پزشکی، علمی، موسیقی، هنر و کتاب‌های آموزشی چاپ می‌کرد، البته انتشار این کتاب‌ها تغییرات موردنظر را ایجاد نکرد؛ به‌دلیل اینکه تعداد اندکی از مصری‌ها باسواد بودند، بیشتر این کتاب‌ها در انبارها باقی ماندند، حتی میان همان تعداد اندک باسوادان، افراد معدودی بودند که پذیرای اصلاحات باشند یا علاقه‌ای به کتاب‌های چاپ‌شده داشته باشند.

در اواخر قرن نوزدهم مصر و لبنان به مراکز اصلی چاپ و نشر در جهان عرب تبدیل شده بودند. قاهره در نیمه نخست قرن بیستم به مهمترین مرکز روشنفکری در جهان عرب تبدیل شد؛ البته به‌دلیل تغییرات ژئوپولیتیک در منطقه عربی و تغییر نظام سیاسی مصر در دهه 1950 جایگاه نخست مصر در عرصه چاپ و نشر به لبنان واگذار شد.

تلاش جهان عرب برای توسعه حوزه‌های فرهنگی

صنعت چاپ و نشر مدرن در مصر و لبنان عمدتاً به‌وسیله بخش خصوصی توسعه یافت. چاپ و نشر در این دو کشور به عامل اصلی معرفی اندیشه‌های مدرن و نیروی برانگیزاننده جنبش‌های اصلاحی در جهان عرب تبدیل شد. این دو کشور حوزه چاپ و نشر عربی را در طول قرن بیستم در سلطه خود داشتند. عراق به‌اندازه این دو کشور در عرصه چاپ و نشر پیشرفت نداشت؛ ولی تا اوایل دهه 1990 بزرگترین مصرف‌کننده رسانه‌های چاپی عربی بود. معمولاً گفته می‌شد؛ «قاهره می‌نویسد، بیروت منتشر می‌کند و عراق آن را می‌خواند».

تلاش برای توسعه و رونق بخشیدن به بخش‌های مختلف فرهنگ مانند نمایشگاه کتاب قاهره، را می‌توان در راستای فعالیت‌های دیگر کشورهای عربی مانند عربستان و امارات برای تقویت بخش فرهنگ عرب در نظر گرفت؛ با این تفاوت که مصر در این حوزه از فضل تقدم برخوردار است.

انتهای پیام/+