به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، دولت قزاقستان برنامه‌ای فوری برای تسریع در فاز دوم پروژه احیای «آرال شمالی» را در دستور کار قرار داده است. «اولژاس بکتنوف»، نخست‌وزیر این کشور، به وزارت منابع آب و آبیاری دستور داده تا پایان سال 2026 منابع مالی لازم برای این فاز را تأمین کند. هدف اصلی این طرح، افزایش حجم آب در بخش شمالی دریاچه آرال به میزان 10 تا 11 میلیارد مترمکعب طی چهار تا پنج سال آینده است.

تاریخچه یک فاجعه و استراتژی «نجات بخشی»

دریاچه آرال که در مرز میان قزاقستان و ازبکستان واقع شده، از دهه 1960 به دلیل پروژه‌های عظیم آبیاری شوروی و انحراف مسیر رودخانه‌های آمودریا و سیردریا برای کشت پنبه، شروع به خشک شدن کرد. در پی این تخریب زیست‌محیطی، در سال 1987 بخش شمالی دریاچه آرال از بخش جنوبی جدا شد و از آن زمان تاکنون عمدتاً از طریق احداث سد «کوک‌آرال» حفظ شده است.

رویکرد قزاقستان از اواسط دهه 2000 بر خلاف تلاش‌های اولیه برای نجات کل دریاچه، بر پایه‌ای محدودتر و عمل‌گرایانه‌تر شکل گرفت: «احیای جزئی از نظر زیست‌محیطی و سیاسی امکان‌پذیر است، اما تلاش برای احیای کل حوضه خیر.»

ساخت سد کوک‌آرال نقطه عطفی بود که نشان داد مداخلات هدفمند هیدرولیکی می‌تواند سطح آب را تثبیت کرده، شوری را کاهش دهد و شیلات را در حوضه شمالی احیا کند؛ مشروط بر اینکه انتظارات در حد واقع‌بینانه باقی بماند. این استراتژی بازتابی از پذیرش عمدی این واقعیت بود که احیای آرال شمالی به قیمت از دست رفتن حوضه جنوبی تمام می‌شود و پایداری اکولوژیکی بلندمدت بر جاه‌طلبی‌های نمادین اولویت دارد.

طی سال‌های اخیر، حدود 5 میلیارد مترمکعب آب به حوضه آرال شمالی هدایت شده و حجم کل آن را به بیش از 23 میلیارد مترمکعب رسانده است؛ رقمی که فراتر از اهداف تعیین‌شده در «مفهوم مدیریت منابع آب قزاقستان» برای سال 2025 است.

جزئیات فاز دوم؛ افزایش ارتفاع سد و حمایت بانک جهانی

با حمایت بانک جهانی، قزاقستان در حال بررسی افزایش ارتفاع سد کوک‌آرال تا دو متر و ساخت تأسیسات هیدرولیکی جدید است. هدف این ارتقا، افزایش حجم و کیفیت آب، احیای دلتای رود سیردریا و کاهش پراکندگی نمک از بستر خشک دریاست.

«نورژان نورژیگیتوف»، وزیر منابع آب و آبیاری قزاقستان، جزئیات فاز دوم را تشریح کرد:

- افزایش حجم آب دریاچه شمالی از 23 به 34 میلیارد مترمکعب.

- بالا بردن سطح آب تا تراز 44 متر.

- گسترش مساحت سطح آب از 3065 به 3913 کیلومتر مربع.

نخست‌وزیر قزاقستان دستور داده تا مقدمات فنی تا اواسط 2026 نهایی شده و تأمین مالی تا پایان سال، از جمله از طریق مشارکت‌های بین‌المللی، تضمین شود. ناظران معتقدند طراحی اولیه سد کوک‌آرال عمداً محافظه‌کارانه بود تا امکان توسعه در صورت موفقیت‌آمیز بودن احیای اکولوژیک باقی بماند؛ بنابراین تصمیم فعلی نه یک تغییر مسیر، بلکه ادامه دیرهنگام یک استراتژی موفق است.

دیپلماسی آب و نوسازی کشاورزی

وزیر آب قزاقستان همچنین تأکید کرد که بهبود دیپلماسی آب و هماهنگی با ازبکستان به حفظ جریان ورودی پایدار به دریای آرال، حتی در دوره‌های کم‌آبی کمک کرده است. به موازات این اقدامات، دولت قزاقستان در حال اجرای 167 پروژه در مناطق ترکستان و قیزیل‌اوردا برای بهبود بهره‌وری آب است. معرفی فناوری‌های صرفه‌جویی در مصرف آب در سطح 143 هزار هکتار، تاکنون منجر به صرفه‌جویی حدود 500 میلیون مترمکعب آب شده که بخشی از آن برای حفظ اکوسیستم آرال شمالی استفاده می‌شود.

مقامات آستانه، تسریع در احیای آرال شمالی را سنگ بنای استراتژی امنیت آبی بلندمدت قزاقستان و الگویی بالقوه برای همکاری‌های منطقه‌ای در آسیای مرکزی می‌دانند. پیش‌تر نیز «قاسم جومارت توکایف»، رئیس‌جمهور قزاقستان، پیشنهاد ایجاد یک نهاد اختصاصی سازمان ملل برای رسیدگی به چالش‌های مدیریت آب را مطرح کرده بود.

انتهای پیام/