به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، آنکارا پس از توافق ماه اوت 2025 میان ارمنستان و جمهوری آذربایجان که با میانجی‌گری آمریکا حاصل شد و بازگشایی مسیرهای مواصلاتی میان باکو و برون‌بوم نخجوان را پیش‌بینی می‌کند، عملیات ساخت خط آهن جدید 224 کیلومتری از «قارص» تا مرز نخجوان را آغاز کرده است. این پروژه قرار است تا پیش از سال 2030 تکمیل شود.

این مسیر ریلی پتانسیل آن را دارد که جایگزین خط آهن «باکو-تفلیس-قارص» به عنوان خط اصلی شرقی-غربی در قفقاز جنوبی شود. چنین تحولی با گسترش چشمگیر اتصالات ترکیه با جمهوری آذربایجان، ارمنستان، گرجستان و ایران، چالشی ژئوپلیتیک برای روسیه ایجاد خواهد کرد.

پیشرفت ترکیه در ساخت این خط آهن، همراه با اقداماتی که باکو در خاک اصلی جمهوری آذربایجان و نخجوان انجام داده، نگرانی‌های روسیه را به مرحله هشدار رسانده است. مسکو نگران از دست دادن نفوذ خود است، در حالی که ایروان و تفلیس دغدغه چگونگی بهره‌برداری از این وضعیت جدید را دارند.

رویای «جاده ابریشم ریلی» و حمایت چین

ترکیه مدت‌هاست تمایل خود را برای گسترش ارتباطات با نخجوان به منظور تقویت اتحاد با باکو و تحکیم روابط با کشورهای تُرک‌زبان آسیای مرکزی و چین نشان داده است. در سال 2021، رجب طیب اردوغان و الهام علی‌اف متعهد به ساخت خط آهنی میان پایتخت‌های خود شدند؛ طرحی که مفسران تُرک آن را «جاده ابریشم ریلی» نامیدند. در اوایل سال 2025، مقامات ترکیه اعلام کردند که نقشه‌های ساخت راه‌آهن جدید قارص-نخجوان را نهایی کرده‌اند که شامل احداث پنج ایستگاه جدید است.

جمهوری آذربایجان و چین از این اقدامات استقبال کردند، اما این تحرکات موجب نگرانی روسیه شده است. با این حال، ترکیه متعهد به دستیابی به اهداف خود است و ساخت این خط آهن را برای پیشبرد دستور کار «جهان تُرک» ضروری می‌داند. پکن نیز که از کاهش زمان ترانزیت کالا از طریق این منطقه سود می‌برد، از این طرح حمایت می‌کند.

اقدامات باکو در مرز سیونیک

جمهوری آذربایجان بیش از پنج سال است که برای بازسازی و نوسازی خط آهن خود از باکو تا مرز استان «سیونیک» ارمنستان (بخش شرقی مسیر نخجوان) تلاش می‌کند. در اوت 2025، علی‌اف اعلام کرد که باکو مطالعات امکان‌سنجی نوسازی راه‌آهن در داخل نخجوان (از مرز شرقی این منطقه تا مرز غربی با ترکیه) را تکمیل کرده است. هرگونه تاخیر از سوی ترکیه در تکمیل این کریدور، اکنون که توافق واشنگتن آن را ممکن ساخته، می‌تواند باکو را آزرده خاطر کند.

نگرانی‌های منطقه‌ای؛ از تفلیس تا ایروان

تمامی کشورهای ذینفع در منطقه واکنش به ساخت خط آهن جدید ترکیه را آغاز کرده‌اند:

گرجستان: به عنوان معبر مسیر فعلی باکو-تفلیس-قارص، نگران از دست دادن درآمد ترانزیتی است.

ارمنستان: بیم آن دارد که این خط آهن گامی دیگر به سوی تصرف کریدور زنگه‌زور توسط باکو باشد؛ هرچند برخی در ایروان به دنبال بهره‌برداری از این کریدور برای فاصله گرفتن از روسیه هستند.

هراس روسیه از نفوذ آمریکا

مسکو بیش از همه نسبت به تلاش‌های ترکیه نگران است. کرملین این کریدور را نماد گسترش نفوذ آمریکا در قفقاز جنوبی و کاهش توانایی روسیه در باز نگه داشتن خطوط ریلی به سمت ایران می‌داند. روس‌ها معتقدند این مسیر یکی از آخرین اهرم‌های فشار مسکو در ارمنستان (کنترل راه‌آهن ارمنستان توسط شرکت راه‌آهن روسیه) را از بین می‌برد. اگر مسکو کنترل بر مسیرهای تجاری را از دست بدهد، بازگرداندن نفوذش در قفقاز جنوبی دشوار خواهد بود، مگر با توسل به زور.

مفسران روس تأکید می‌کنند که گسترش نفوذ ترکیه در قفقاز جنوبی علیه منافع ارمنستان، ایران و دکترین «جهان روسی» پوتین عمل خواهد کرد. این نگرانی‌ها با پیشرفت پروژه ریلی ترکیه و حمایت چین افزایش خواهد یافت و ممکن است منجر به اقداماتی از سوی روسیه برای جلوگیری از تحقق توافق اوت 2025 و سد کردن نفوذ بیشتر آمریکا و ترکیه در منطقه شود.

انتهای پیام/