به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، روسیه در اواخر سال 2025 با راه‌اندازی یک شبکه تلویزیونی جدید روسی‌زبان در قرقیزستان، تلاش کرد تا دامنه پیام‌رسانی همسو با کرملین را در آسیای مرکزی گسترش دهد. این ابتکار برجسته‌کننده اهمیت پایدار «زبان» به عنوان ابزار نفوذ برای مسکو است؛ آن هم در شرایطی که این کشور برای حفظ برتری ژئوپلیتیک خود در منطقه تلاش می‌کند.

روسیه به طور سنتی بازیگر مسلط در آسیای مرکزی بوده است، اما از سال 2022 و پس از آغاز جنگ اوکراین، سیطره مسکو بر منطقه به طور قابل‌توجهی کاهش یافته است. در سال 2024، چین با پیشی گرفتن از روسیه، به شریک تجاری اول منطقه تبدیل شد و طی سال گذشته، آمریکا و اتحادیه اروپا نیز نفوذ اقتصادی خود را گسترش داده‌اند.

اگرچه تسلط منطقه‌ای روسیه سست شده، اما اهمیت استراتژیک آسیای مرکزی برای مسکو افزایش یافته است. این منطقه اکنون به عنوان یک شریان حیاتی تجاری برای کرملین عمل می‌کند و به روسیه اجازه می‌دهد تا با دور زدن تحریم‌های بین‌المللی، کالاهای مورد نیاز برای ادامه جنگ در اوکراین را تأمین کند.

با این حال، فشارهای مالی ناشی از جنگ، توانایی روسیه برای اعمال فشار اقتصادی یا سیاسی بر کشورهای آسیای مرکزی جهت همراهی با خط مشی کرملین را محدود کرده است. در این شرایط، زبان روسی همچنان یک ابزار مقرون‌به‌صرفه برای مقامات روس جهت تأثیرگذاری بر افکار عمومی منطقه باقی مانده است.

پروژه «Nomad TV» و تیم رسانه‌ای کرملین

راه‌اندازی شبکه «Nomad TV» در قرقیزستان در ماه نوامبر با هدف تقویت توانایی مسکو برای پمپاژ تبلیغات در سراسر آسیای مرکزی صورت گرفت. این شبکه برای فعالیت 24 ساعته در تمام 365 روز سال طراحی شده است. تیم تحریریه این ایستگاه شامل «آنا آباکومووا»، روزنامه‌نگاری است که پیش‌تر در شبکه «RT» (راشا تودی) و تحت نظر «مارگاریتا سیمونیان»، از مبلغان برجسته کرملین، فعالیت می‌کرد.

در آسیای مرکزی، زبان روسی همچنان زبان مشترک برای تجارت، آموزش عالی، ارتباطات و دیپلماسی است. استفاده از زبان روسی در میان نخبگان شهری منطقه رایج است و بسیاری از والدین ترجیح می‌دهند فرزندان خود را به مدارس روسی‌زبان بفرستند، چرا که آن را دارای شانس بیشتری برای پیشرفت اقتصادی نسبت به آموزش به زبان‌های محلی می‌دانند.

دولت‌های منطقه نیز با اعطای وضعیت ویژه به زبان روسی، این واقعیت را به رسمیت شناخته‌اند. در قزاقستان و قرقیزستان، روسی زبان رسمی است و در سه کشور دیگر منطقه، به عنوان زبان «ارتباطات بین‌قومی» تعیین شده است.

خیزش ملی‌گرایی زبانی و تغییر الفبا

با این وجود، مقامات آسیای مرکزی اصلاحاتی را برای ترویج زبان‌های ملی اجرا کرده‌اند که انگیزه آن تقویت حاکمیت دولتی و کاهش نفوذ رسانه‌های روسی‌زبان است.

برای مثال، ازبکستان گذار آهسته‌ای را از الفبای سیریلیک به الفبای لاتین اصلاح‌شده آغاز کرده است.

قزاقستان نیز مصمم به لاتین‌سازی خط خود به نظر می‌رسد. در سطح وسیع‌تر، «سازمان کشورهای تُرک» (شامل قزاقستان، قرقیزستان، ازبکستان، جمهوری آذربایجان و ترکیه) یک الفبای 34 حرفی مبتنی بر لاتین را برای تقویت وحدت زبانی تصویب کرده‌اند.

در همین حال، دولت ترکمنستان در سال‌های اخیر به طور فعال آموزش به زبان روسی را تضعیف کرده است. حتی در قرقیزستان که به طور سنتی نزدیک‌ترین کشور به روسیه محسوب می‌شود، قانون جدیدی وضع شده که الزام می‌کند 60 درصد از کل برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی باید به زبان قرقیزی باشد.

تعداد کل گویشوران زبان روسی در آسیای مرکزی از زمان فروپاشی شوروی در سال 1991 کاهش یافته است، به ویژه در مناطق روستایی. اما میلیون‌ها کارگر مهاجر که هر ساله بین آسیای مرکزی و روسیه در رفت‌وآمد هستند، تضمین کرده‌اند که استفاده از زبان روسی همچنان گسترده باقی بماند.

مطالعات محرمانه وزارت خارجه روسیه

مقامات روسی که مصمم به حفظ این وضعیت هستند، در تلاشند تا خود را با شرایط متغیر تطبیق دهند. وزارت امور خارجه روسیه برای به دست آوردن درک بهتر از روندهای فعلی، در ژوئیه 2025 مطالعه‌ای را به «مرکز تحقیقات افکار عمومی روسیه» (VCIOM) سفارش داد تا وضعیت استفاده از زبان روسی در خارج از کشور را بررسی کند.

این مطالعه برای ارزیابی اثربخشی اقدامات حمایتی از زبان روسی در جمهوری آذربایجان و ازبکستان، و همچنین در چین و هند طراحی شده بود. ابتکار مشابهی در سال 2024 وضعیت زبان روسی در قزاقستان را بررسی کرده بود. اگرچه یافته‌های این مطالعات به طور عمومی منتشر نشده، اما سفارش مداوم چنین تحقیقاتی نشان می‌دهد که مسکو قصد دارد تلاش‌های خود را برای ترویج زبان روسی، به ویژه در جمهوری‌های سابق شوروی، بازتعریف و دقیق‌تر کند.

با تشدید رقابت قدرت‌های بزرگ در آسیای مرکزی، به نظر می‌رسد روسیه متعهد به صرف منابع قابل‌توجهی برای حفظ استفاده گسترده از زبان روسی در منطقه است.

از دیدگاه مسکو، زبان سدی در برابر نفوذ بیشتر قدرت‌های رقیب در آسیای مرکزی است؛ هرچند این رویکرد با واکنش فزاینده دولت‌های ملی مواجه است که می‌خواهند با ایجاد توازن در روابط تجاری با روسیه، چین، آمریکا و اتحادیه اروپا، از حاکمیت خود محافظت کنند.

انتهای پیام/