به گزارش خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، انتشار یکصدوهفدهمین شماره فصلنامه علمی ـ پژوهشی «پژوهش‌های قرآنی» در زمستان 1404 را می‌توان نشانه‌ای از گسترش رویکردهای مسئله‌محور و میان‌رشته‌ای در مطالعات قرآنی دانست؛ رویکردی که دیگر قرآن را صرفاً در محدوده مباحث کلاسیک تفسیری نگه نمی‌دارد، بلکه آن را در پیوند با الهیات، زبان‌شناسی، علوم انسانی و حتی حکمرانی سیاسی بازخوانی می‌کند.

مطالب این شماره نشان می‌دهد که پژوهش‌های قرآنی معاصر به‌تدریج در حال عبور از نگاه‌های توصیفی و تکراری و حرکت به‌سمت تحلیل‌های نقادانه و کاربردی است، برای نمونه، مقاله مربوط به نقش «امّی بودن پیامبر اکرم(ص)» در اثبات اعجاز قرآن، بار دیگر یکی از مباحث بنیادین کلامی ـ قرآنی را با رویکردی تحلیلی احیا می‌کند و می‌کوشد نسبت میان وحی، دانش بشری و اعجاز را بازتعریف کند؛ مسئله‌ای که همچنان در مناظرات الهیاتی معاصر محل بحث است.

کنار آن، بررسی چگونگی تکثیر نسل حضرت آدم(ع) با تأکید بر دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی، نشان‌دهنده تلاش برای پاسخ‌گویی علمی به پرسش‌هایی است که در تقاطع قرآن، روایات و علوم جدید شکل گرفته‌اند؛ پرسش‌هایی که در صورت بی‌پاسخ ماندن، می‌توانند زمینه‌ساز شبهات گسترده‌تری شوند.

بخش قابل‌توجهی از این شماره به مباحث روش‌شناسی تفسیر اختصاص دارد. بررسی تطبیقی نقش صرف‌ونحو در فهم آیات در دو تفسیر «تسنیم» و «روح‌المعانی» و نیز تحلیل افزوده‌های مترجمان در تفاسیر معاصر قرآن، نشان می‌دهد که دقت‌های زبانی و ترجمانی تا چه‌اندازه می‌تواند در تولید معنا و حتی جهت‌دهی به فهم دینی مؤثر باشد. این دست مطالعات، به‌ویژه در روزگاری که ترجمه‌های متعدد قرآن در دسترس عموم قرار دارد، اهمیتی دوچندان یافته است.

در عین حال، ورود مستقیم قرآن به عرصه سیاست و حکمرانی، یکی از شاخص‌ترین ویژگی‌های این شماره به‌شمار می‌رود. مقاله «اصول حکمرانی سیاست خارجی در اندیشه قرآنی مقام معظم رهبری» با مطالعه موردی سوره ممتحنه، تلاشی است برای استخراج مبانی قرآنی سیاست خارجی و نشان می‌دهد که چگونه می‌توان از متن قرآن، الگوهایی راهبردی برای مواجهه با نظام بین‌الملل استخراج کرد؛ موضوعی که در فضای پرتنش منطقه‌ای و جهانی امروز، از اهمیت نظری و عملی بالایی برخوردار است.

پرداختن به جلوه‌های هنجارگریزی در سوره نازعات با بهره‌گیری از الگوی شکلوفسکی و همچنین نقد نظریه «حقانیت علم ظاهری در قرآن»، بیانگر آن است که مطالعات قرآنی در ایران به‌تدریج در حال گفت‌وگو با نظریه‌های ادبی و فلسفی جدید است و می‌کوشد نسبت خود را با علم، ادبیات و معرفت‌شناسی معاصر روشن کند.

گفتنی است؛ شماره 117 فصلنامه «پژوهش‌های قرآنی» را می‌توان آینه‌ای از وضعیت کنونی پژوهش‌های قرآنی دانست؛ وضعیتی که در آن، قرآن نه‌فقط موضوع تفسیر، بلکه منبعی زنده برای پاسخ‌گویی به مسائل معرفتی، اجتماعی و حکمرانی تلقی می‌شود، مسیری که اگر با انسجام و حمایت علمی ادامه یابد، می‌تواند مطالعات قرآنی را از حاشیه دانشگاه و حوزه به متن مسائل کلان جامعه نزدیک‌تر کند.

انتهای پیام/+