به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، پنجمین و آخرین نشست «کورولتای ملی» (مجمع ملی) قزاقستان در روز 20 ژانویه، صحنه اعلام طرح‌هایی بود که عملاً ساختار سیاسی این کشور را دگرگون می‌کند.

«قاسم جومارت توکایف»، رئیس‌جمهور قزاقستان، برنامه‌های خود برای انحلال و جایگزینی دو نهاد کلیدی «کورولتای ملی» و «مجمع خلق قزاقستان» را اعلام کرد؛ ساختارهایی که در سه دهه گذشته نقش محوری در گفتگوی مدنی این کشور ایفا کرده‌اند.

توکایف در نطقی جامع اعلام کرد که این نهادهای میراث‌دار دوران گذشته، با مکانیسم‌های جدیدی برای تعامل دولت و جامعه جایگزین خواهند شد که با مدل‌های حکمرانی مدرن و اصلاحات قانون اساسی همخوانی دارند. این اقدام بازتاب‌دهنده انتقادات دیرینه توکایف از نهادهای مشورتی است که اگرچه به‌صورت نمادین فراگیر بودند، اما اغلب وظایف موازی داشته و فاقد اختیار تصمیم‌گیری روشن بودند.

فاز دوم ریاست‌جمهوری؛ استراتژی تثبیت قدرت

سخنان توکایف که شامل ارجاعاتی به دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا بود، تحلیلگران را بر آن داشت تا شباهت‌های نهادی و ژئوپلیتیکی عمیق‌تری را ترسیم کنند. تحلیلگران معتقدند توکایف با ورود به فاز دوم ریاست‌جمهوری خود، استراتژی و کنترل خود را تغییر داده است.

دوره اول او (2019-2022) با تلاش برای اصلاح افراط‌کاری‌ها و رکود ساختاری سلف خود، «نورسلطان نظربایف»، همراه بود. در آن زمان، توکایف با مقاومت ریشه‌دار بدنه سیاسی مواجه شد. ناآرامی‌های ژانویه 2022 نقطه عطفی بود که توکایف پس از آن قدرت را قبضه کرد و دستور کار اصلاحات جامع را کلید زد.

برخی تحلیلگران استدلال می‌کنند که این رهبری دو مرحله‌ای شامل یک مبارزه اولیه با ساختار حاکم (Establishment) و سپس یک دوره دوم قاطعانه‌تر و تحول‌گراست. توکایف اصلاحات سیاسی را به‌عنوان محافظی در برابر انحصار نخبگان و فلج نهادی توصیف کرده است.

تاکتیک غافلگیری و احیای پست معاونت

با این حال، توکایف همچنان با مقاومت سیاسی، به‌ویژه در برابر اصلاحات ساختاری مواجه است.

«دانیار آشیمبایف»، تحلیلگر سیاسی، رویکرد توکایف را روشمند و تاکتیکی توصیف می‌کند: «گاهی رئیس‌جمهور گام‌های استراتژیکی را که بیش از یک سال روی آن‌ها فکر کرده، در آخرین لحظه اعلام می‌کند تا کسی فرصت تأثیرگذاری بر پیام را نداشته باشد.»

آشیمبایف معتقد است هدف توکایف از اعلام اصلاحات نهادی بلندمدت، پایان دادن به گمانه‌زنی‌ها درباره جانشینی است. رئیس‌جمهور با احیای پست «معاون رئیس‌جمهور» که در دوران نظربایف لغو شده بود و پیشنهاد انحلال ساختارهای موازی مانند سنا، مجمع خلق و کورولتای و ادغام آن‌ها در «شورای ملی مردم»، این استراتژی را تحکیم کرد.

پایان تصویر «اردک لنگ»

آشیمبایف خاطرنشان می‌کند: «تصویر یک "اردک لنگ" (رئیس‌جمهور فاقد قدرت در اواخر دوره) محو شده و یک رهبر با اعتمادبه‌نفس و دارای طرح‌های پیچیده بازگشته است. همه انتظار داشتند بحث‌ها یک سال طول بکشد، اما رئیس‌جمهور تصمیم گرفت ابتکار عمل را دوباره به دست گیرد.»

اعلام پست معاونت ریاست‌جمهوری که یکی از مهم‌ترین تغییرات است، بدون مشورت قبلی انجام شد. «نیکیتا شاتالوف»، نماینده مجلس ماژیلیس تأیید کرد که این پیشنهاد از قبل مورد بحث قرار نگرفته بود.

شاتالوف توضیح داد: «اختیارات معاون رئیس‌جمهور با فرمان ریاست‌جمهوری تعیین و با اکثریت ساده پارلمانی تأیید می‌شود.» برخلاف آمریکا، معاون رئیس‌جمهور با رئیس‌جمهور انتخاب نمی‌شود، بلکه منصوب می‌شود که به این نقش مشروعیتی ترکیبی می‌دهد.

پارلمان قدرتمندتر و حذف «دوران گذار»

شاتالوف افزود که پارلمان جدید که تحت مدل بازسازی‌شده کورولتای شکل می‌گیرد، قدرت نظارتی گسترده‌تری، از جمله تأیید قضات دیوان عالی و اعضای کمیسیون مرکزی انتخابات خواهد داشت.

«غازیز آبیشف»، کارشناس سیاسی، به تغییر حیاتی دیگری اشاره کرد: حذف بند «باقیمانده دوره» برای جانشینی ریاست‌جمهوری. پیش از این، اگر رئیس‌جمهور زودتر از موعد کناره‌گیری می‌کرد (مانند استعفای نظربایف در 2019)، جانشین او دوره باقیمانده را تکمیل می‌کرد. طبق پیشنهاد جدید، در صورت خالی شدن پست ریاست‌جمهوری، انتخابات زودهنگام باید ظرف دو ماه برگزار شود. این قانون جدید شکاف اختیاری را از بین می‌برد و مانع از آن می‌شود که یک جانشین تعیین‌شده، بدون انتخابات، مدت طولانی بر مسند قدرت تکیه زند.

انتهای پیام/