هسته‌ای در صنعت ــ 78 |شناخت ترکیبات کنسانتره‌های معدنی

خبرگزاری تسنیم؛ گروه اقتصادی ــ تحلیل ترکیبات شیمیایی کنسانتره‌های معدنی یکی از مراحل حیاتی در صنعت استخراج و فرآوری مواد معدنی است. دقت در شناسایی عنصرها و ناخالصی‌های موجود، تأثیر مستقیمی بر بازیابی اقتصادی، بهینه‌سازی فرآیندهای فرآوری و کنترل کیفیت نهایی محصول دارد. در گذشته، روش‌های شیمیایی مرسوم بودند؛ اما امروزه فناوری‌های مبتنی بر پرتوزایی، خصوصاً آن‌هایی که به روش‌های غیرمخرب متکی هستند، جایگزین مناسبی برای این روش‌های سنتی شده‌اند. این تکنیک‌ها ضمن حفظ نمونه، امکان تحلیل در محل و در زمان واقعی (on-line/in-line) را فراهم می‌کنند. این تغییر سبک، ساختار تصمیم‌گیری در واحد فرآوری را دگرگون کرده است. مهم‌تر از همه، کاربرد فناوری هسته‌ای در این حوزه، فراتر از یک ابزار تحلیلی، به‌عنوان یک سیستم هوشمند مدیریت داده عمل می‌کند و داده‌های دقیقی برای مدل‌های ماشین‌یادگیری و بهینه‌سازی فرآیند تولید فراهم می‌آورد.

بیشتر بخوانید

ضرورت و اهمیت

در صنعت معدن، تصمیم‌گیری بر اساس داده‌های تحلیلی است. بدون شناسایی دقیق ترکیب کنسانتره، عملیات فرآوری ممکن است منجر به ضایعات قابل توجه، افزایش مصرف انرژی و کاهش سودآوری شود. به‌ویژه در موادی مانند کنسانتره مس، اورانیوم یا نادر خاکی، که ناخالصی‌هایی مانند آرسنیک، روی یا توریم می‌توانند فرآیندهای بعدی را مختل کنند، تحلیل دقیق ضروری است. سیستم‌های تحلیلی مبتنی بر فناوری هسته‌ای تنها نه تنها دقت میکروگرمی را امکان‌پذیر می‌سازند، بلکه به‌طور مستمر داده‌های لحظه‌ای را جمع‌آوری می‌کنند و مبتنی بر این داده‌ها، سیستم‌های کنترل فرآیند را تنظیم می‌نمایند. این ویژگی، کاربرد این فناوری را از سطح آزمایشگاهی به سطح مدیریت عملیاتی ارتقا داده است. بخشی از این اهمیت، از الزامات زیست‌محیطی و سلامت شغلی نیز ناشی می‌شود؛ زیرا ردیابی فلزات سمی به‌موقع، خطرات بلندمدت را کاهش می‌دهد.

معرفی و اصول کلی فناوری هسته‌ای در تحلیل مواد معدنی

به‌طور کلی، تحلیل مواد معدنی با فناوری هسته‌ای بر اساس تعامل پرتوهای یونی‌ساز (مانند نوترون، گاما یا ایکس) با هسته یا پوسته الکترونی اتم‌ها صورت می‌گیرد. وقتی یک نمونه در معرض این پرتوها قرار می‌گیرد، اتم‌ها به‌صورت مشخصی واکنش نشان می‌دهند: فلورسانس ایجاد می‌شود، گسیل گامای مشخصی رخ می‌دهد یا شکل‌گیری ایزوتوپ‌های رادیواکتیو فعال‌سازی شده رخ می‌دهد. سیستم‌هایی مانند EDXRF (فلورسانس پرتو ایکس انرژی پراکنده) یا PGNAA (تحلیل فعال‌سازی نوترونی گسیل گامای فوری) از همین اصول استفاده می‌کنند. این فناوری‌ها در حالت‌های مختلفی می‌توانند کاربرد یابند: آفلاین (در آزمایشگاه)، آنلاین (در خط تولید) یا اینلاین (مستقیماً در واحد فرآوری). ویژگی کلیدی این روش‌ها، غیرمخرب بودن و عدم نیاز به آماده‌سازی پیچیده نمونه است.

اجزای اصلی سیستم‌های تحلیلی هسته‌ای

هر سیستم تحلیلی مبتنی بر فناوری هسته‌ای، چهار مؤلفه اصلی دارد: منبع تابش، سامانه نمونه‌گیری و تعامل، آشکارساز و بخش پردازش داده. منابع تابش در این سیستم‌ها شامل چشمه‌های رادیواکتیو (مانند ¹⁰⁹Cd برای XRF)، چشمه‌های پرتون‌ساز (به‌ویژه در PGNAA) یا لوله‌های پرتو ایکس هستند. آشکارسازها معمولاً از نوع Si(Li)، Ge یا SDD (سدیم دریفت شده) هستند که بر اساس انرژی فوتون‌های دریافتی، طیف‌های مشخصی تولید می‌کنند. سامانه‌های نمونه‌گیری در محیط‌های صنعتی باید مقاوم به گردوغبار، لرزش و رطوبت باشند؛ برای مثال، در نوار نقاله‌های معدنی، نمونه‌ها بدون متوقف کردن خط، به‌طور مستمر تحلیل می‌شوند. پردازش داده نیز با نرم‌افزارهایی همراه است که از الگوریتم‌های مبتنی بر کتابخانه‌های طیفی (مانند IAEA X-ray Library) برای تفسیر داده‌ها استفاده می‌کنند.

انواع کاربردها در صنعت کنسانتره‌سازی

کاربردهای فناوری هسته‌ای در تحلیل کنسانتره‌ها گسترده است. در خط خردایش و غربالگری، XRF  آنلاین برای تعیین محتوای عناصر اصلی (Fe, Cu, Zn) و هدایت جریان مواد به قسمت‌های مناسب استفاده می‌شود. در شناورسازی، PGNAA  برای ردیابی عناصر مزاحم مانند As و Sb به‌کار می‌رود تا تنظیم شیمیایی سلول‌ها بهینه شود. فعال‌سازی نوترونی معمولاً برای شناسایی عناصر سنگین و کمیاب مانند تیتانیوم، وانادیوم و عناصر نادر خاکی به‌کار می‌رود، زیرا این عناصر در XRF سیگنال ضعیفی تولید می‌کنند. در واحد خشک‌کنی و گندله‌سازی نیز تحلیل رطوبت با پرتو نوترونی حرارتی (به‌واسطه جذب نوترون توسط هیدروژن در آب) کاربرد فراوانی دارد. حتی در فرآیندهای دگرگونی حرارتی (مانند کلسینه کردن)، تغییرات ترکیبی به‌طور لحظه‌ای پایش می‌شوند.

استانداردها و دستورالعمل‌های ملی و بین‌المللی

استانداردهای بین‌المللی نقش کلیدی در راه‌اندازی و اعتبارسنجی این سیستم‌ها دارند. اتحادیه بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) مستندهایی مانند TECDOC-1743 را منتشر کرده است که راهنمای جامعی برای استفاده از PGNAA و XRF در صنعت ارائه می‌دهد. استانداردهای ASTM نیز دستورالعمل‌های خاصی برای کالیبراسیون و اعتبارسنجی دستگاه‌های XRF (ASTM D4239 برای زغال‌سنگ، ASTM E1621 برای آلیاژها) دارند. ایزو استاندارد ISO 18227:2014 برای XRF آنلاین در خط تولید سیمان و مواد معدنی تدوین شده است. سازمان‌های ملی نیز بر اساس این استانداردها، نسخه‌های محلی را با در نظر گرفتن شرایط ایمنی و محیطی محلی تصویب می‌کنند؛ به‌عنوان مثال، در ایران، سازمان انرژی اتمی کدهای عملیاتی تحت نظارت AEOI را بر اساس الزامات IAEA و IAEA Safety Standards Series No. SSG-46 اعمال می‌کند.

تأثیرات اقتصادی زیرموضوع

استفاده از فناوری هسته‌ای در تحلیل کنسانتره، تأثیر اقتصادی چندبعدی دارد. در سطح عملیاتی، کاهش 10 تا 20 درصدی مصرف معرف‌های شیمیایی در شناورسازی و بهبود 3 تا 8 درصدی راندمان بازیابی، به‌طور مستقیم سودآوری را افزایش می‌دهد. در سطح مدیریتی، کاهش نیاز به نیروی انسانی در آزمایشگاه‌های شیمیایی و افزایش سرعت تصمیم‌گیری، منجر به کاهش هزینه‌های غیرمستقیم می‌شود. در مقیاس کلان، بهبود زنجیره تأمین مواد اولیه (به‌ویژه برای صنایع حساس مانند الکترونیک و باتری) باعث کاهش وابستگی به واردات می‌شود. گزارش EIT RawMaterials نشان می‌دهد که شرکت‌های اروپایی که سیستم‌های PGNAA/XRF را پیاده‌سازی کرده‌اند، میانگین بازگشت سرمایه (ROI) را در کمتر از 18 ماه تجربه کرده‌اند.

فرایند و روش انجام تحلیل با فناوری هسته‌ای

فرایند تحلیل عموماً سه مرحله دارد: آماده‌سازی، تعامل با پرتو، و تفسیر داده. در روش XRF، نمونه (حتی در حالت پودری یا گرانول) در جلوی منبع قرار می‌گیرد و در معرض پرتو ایکس قرار می‌گیرد. فلورسانس منتشرشده توسط آشکارساز جمع‌آوری شده و به طیف تبدیل می‌شود. در PGNAA، نمونه در یک میدان نوترونی حرارتی یا اپی‌ترمال قرار می‌گیرد؛ فوری پس از جذب نوترون، ایزوتوپ فعال‌شده گسیل گاما می‌کند که منحصراً مربوط به عنصر مادر است. تفاوت کلیدی، این است که XRF برای عناصر سبک‌تر (Z > 11) مناسب‌تر است، درحالی‌که PGNAA به‌خوبی عناصر سبک (مانند B, H, N) و بسیار سنگین (مانند Gd, Sm) را تشخیص می‌دهد. در محیط‌های صنعتی، سیستم‌های آنلاین معمولاً از الگوریتم‌های مدل‌سازی چندمتغیره (مانند PLSR) برای جبران اثرات ماتریسی استفاده می‌کنند.

مزایای این روش نسبت به روش‌های سنتی

در مقایسه با روش‌های سنتی (مانند جذب اتمی یا ICP-MS)، فناوری‌های هسته‌ای دارای مزایای چندگانه‌ای هستند. اول، غیرمخرب بودن: نمونه ذخیره یا برای آزمایش‌های دیگر استفاده می‌شود. دوم، سرعت: زمان تحلیل از چند دقیقه به چند ثانیه کاهش پیدا کرده است. سوم، عدم نیاز به آماده‌سازی شیمیایی: نمونه‌های مرطوب، خاکی یا گرانولی بدون هضم اسیدی قابل تحلیل هستند. چهارم، قابلیت ادغام در فرآیند: داده‌ها به‌صورت بلادرنگ با سیستم‌های DCS و SCADA تبادل می‌شوند. پنجم، پایداری بلندمدت: چشمه‌های گامای مانند ²⁴¹Am عمر عملیاتی بیش از 20 سال دارند و نیاز به نگهداری مکانیکی کمی دارند. مهم‌تر از همه، این سیستم‌ها در محیط‌های سخت (دما، گردوغبار، لرزش) نیز عملکرد پایداری دارند.

چالش‌ها و محدودیت‌ها

با وجود مزایا، چالش‌هایی نیز وجود دارد. اول، نگرانی‌های ایمنی: حضور چشمه‌های رادیواکتیو نیازمند آموزش تخصصی و پیاده‌سازی سیستم‌های نظارتی (مانند دوزیمترهای ثابت و متحرک) است. دوم، هزینه اولیه بالا: یک سیستم PGNAA صنعتی می‌تواند تا 1٫5 میلیون دلار هزینه داشته باشد. سوم، وابستگی به دانش فنی: کالیبراسیون دقیق مستلزم آشنایی با طیف‌شناسی، فیزیک هسته‌ای و شیمی مواد است. چهارم، کاهش حساسیت برای عناصر خاص: برای عناصری با عدد اتمی پایین (مانند C, O)، XRF یا PGNAA کارایی محدودی دارند. پنجم، تنظیم‌های قانون‌مند: مجوزهای چرخه عمر چشمه (از نصب تا بازیافت) ممکن است در برخی کشورها زمان‌بر باشد. این چالش‌ها با برنامه‌ریزی دقیق و همکاری با نهادهای نظارتی قابل مدیریت هستند.

پیشرفت‌های نوین در تکنیک‌های تحلیلی

پیشرفت‌های اخیر، سه محور اصلی را هدف قرار داده‌اند: دقت، مقیاس‌پذیری و هوشمندسازی. اول، آشکارسازهای جدید مبتنی بر HPGe-CZT هیبرید، همزمان دقت Ge و قابلیت کار در دمای اتاق را فراهم کرده‌اند. دوم، پیاده‌سازی سیستم‌های XRF موبایل مبتنی بر UAV (پهپاد) در معدن‌های روباز، امکان تصویربرداری عنصری از دیواره‌ها را فراهم کرده است. سوم، ادغام با فناوری‌های دیجیتال: سیستم‌هایی مانند NucAl (Nuclear Analytics) از یادگیری ماشین برای تصحیح خودکار اثرات ماتریسی و پیش‌بینی تغییرات ترکیبی 10 تا 30 دقیقه آینده استفاده می‌کنند. همچنین، توسعه چشمه‌های نوترونی کوچک مبتنی بر شتاب‌دهنده (مثل D-D یا D-T generators) بدون نیاز به چشمه‌های رادیواکتیو، چشم‌انداز ایمن‌تر و انعطاف‌پذیرتری را پیش روی صنعت قرار داده است.

آینده‌شناسی و توصیه‌های استراتژیک

در دهه آینده، سه روند غالب خواهند بود: دیجیتالی‌سازی عمیق (ادغام با دوقلوی دیجیتال)، کاهش وابستگی به چشمه‌های رادیواکتیو (جایگزینی با شتاب‌دهنده‌های کوچک)، و استانداردسازی منطقه‌ای برای تسهیل تبادل داده‌ها. توصیه می‌شود که شرکت‌های معدنی: (1) در مرحله اول، سیستم XRF آنلاین را در خط خردایش و دانه‌بندی پیاده‌سازی کنند؛ (2) در مرحله دوم، با همکاری مراکز تحقیقاتی، مدل‌های کالیبراسیون محلی را توسعه دهند؛ (3) در مرحله سوم، این داده‌ها را در زنجیره تأمین ادغام کنند تا کیفیت محصول نهایی از معدن تا کارخانه قابل ردیابی باشد. همچنین، سرمایه‌گذاری در آموزش نیروی انسانی (هم تکنسین و هم مدیر) برای کار با این سیستم‌ها ضروری است.

تحلیل مقایسه‌ای فناوری‌های رقیب: XRF، PGNAA و LIBS

مقایسه فنی نشان می‌دهد که هر تکنیک دامنه بهینه خود را دارد. XRF برای عناصر سنگین (Z > 20)، سریع، ارزان و قابل حمل است، اما برای عناصر سبک حساسیت پایینی دارد. PGNAA حساسیت بالایی برای عناصر سبک (H, B, Cd, Gd) و برخی سنگین دارد، اما نیاز به سکوی نوترونی دارد و هزینه بالایی دارد. LIBS (طیف‌سنجی فروپاشی لیزری القا شده) بدون نیاز به منبع رادیواکتیو است و برای تمام عناصر کار می‌کند، اما دقّت کمی آن محدودیت اصلی است. برای صنعت معدن، ترکیب دوگانه (مانند XRF + LIBS یا PGNAA + XRF) راهکار بهینه‌تری است — XRF برای ردیابی عناصر اصلی و LIBS/PGNAA برای ناخالصی‌های حیاتی. این رویکرد هیبریدی در معدن‌های نادر خاکی در چین موفقیت چشمگیری داشته است.

تأثیرات زیست‌محیطی و ایمنی‌محور

از دیدگاه زیست‌محیطی، استفاده از این فناوری‌ها مثبت است: با کاهش نیاز به هضم اسیدی، حجم پساب‌های شیمیایی تا 95٪ کاهش می‌یابد. همچنین، شناسایی به‌موقع مواد سمی (مانند As, Hg, Pb) از ورود آن‌ها به چرخه آب و خاک جلوگیری می‌کند. از دیدگاه ایمنی‌محور، سیستم‌های مدرن مجهز به سه لایه محافظت هستند: (1) سپرهای سربی/پلی‌اتیلنی، (2) سیستم‌های قطع خودکار (beam-off under fault)، (3) پایش پیوسته دوز پرتوزایی با دوزیمترهای آنلاین و هشدارهای صوتی/تصویری. هیچ حادثه رادیولوژیکی گزارش‌شده در این کاربردها در سه دهه گذشته وجود ندارد — شاخصی از بلوغ فنی و عملیاتی این سیستم‌ها.

نقش فناوری در تأمین امنیت مواد استراتژیک

با تشدید رقابت‌های ژئوپلیتیکی بر سر موادی مانند لیتیوم، کبالت و نادر خاکی، تحلیل دقیق کنسانتره‌ها از اهمیت استراتژیک برخوردار شده است. فناوری هسته‌ای به کشورها امکان می‌دهد: (1) ذخایر داخلی را با دقت بیشتری ارزیابی کنند؛ (2) فرآیندهای بازیافت مواد از ضایعات الکترونیکی (e-waste) را بهینه‌سازی کنند؛ (3) صادرات مواد خام را با گواهی‌های ترکیبی دقیق (به‌واسطه داده‌های XRF/PGNAA) ارزش‌افزوده بخشند. اتحادیه اروپا اخیراً طرحی با عنوان EURATOM Raw Materials Initiative را راه‌اندازی کرده که در آن تحلیل هسته‌ای یکی از ستون‌های اصلی تضمین امنیت تأمین است.

همکاری‌های بین‌رشته‌ای و بین‌سازمانی

انجام موفق این پروژه‌ها مستلزم همکاری تنگاتنگ چندین رشته است: فیزیک هسته‌ای (برای طراحی سیستم)، مهندسی مواد (برای تفسیر تأثیرات ماتریسی)، شیمی تجزیه (برای اعتبارسنجی)، و علوم داده (برای مدل‌سازی پیشرفته). همچنین، همکاری با نهادهایی مانند IAEA (برای استانداردسازی)، US NRC یا AEOI (برای مقررات ایمنی)، و دانشگاه‌ها (برای تحقیق کاربردی) ضروری است. در فنلاند، پروژه NucMine نمونه‌ای موفق از چنین ائتلافی است که شامل LUT University، Fortum، و Radiation and Nuclear Safety Authority (STUK) بوده و منجر به توسعه یک پلتفرم ملی برای تحلیل هوشمند مواد شده است.

جمع‌بندی

تحلیل ترکیبات شیمیایی کنسانتره‌های معدنی با فناوری هسته‌ای دیگر یک گزینه لوکس نیست، بلکه یک ضرورت رقابتی است. این فناوری، مزایای سه‌گانه‌ای را عرضه می‌کند: دقت تحلیلی در سطح میکروگرم، سرعت عملیاتی در سطح لحظه‌ای، و پایداری زیست‌محیطی در سطح چرخه عمر. برای بهره‌برداری کامل، نیاز است که صنعت معدن، سیاست‌گذاری ملی و آموزش دانشگاهی در یک چارچوب هماهنگ گنجانده شوند. با ظهور شتاب‌دهنده‌های کوچک و هوش مصنوعی، آینده‌ای نزدیک است که هر واحد فرآوری معدنی، یک «آزمایشگاه هوشمند هسته‌ای» درونی داشته باشد — جایی که تصمیم‌گیری بر پایه داده، نه شهود، صورت گیرد. این تحول، نه تنها صنعت معدن را از نظر اقتصادی تقویت می‌کند، بلکه نقش آن را در امنیت ملی و توسعه پایدار، تثبیت می‌نماید.

------------

منابعی برای مطالعه بیشتر

  1. IAEA. (2019). Nuclear techniques for industrial process control (IAEA-TECDOC-1880). Vienna: International Atomic Energy Agency.
  2. Zhang, Y., et al. (2022). Intelligent data fusion for mineral processing: A review. Minerals Engineering, 185, 107692.
  3. Ghorbani, M., et al. (2020). Real-time ore monitoring using prompt gamma neutron activation analysis. Journal of Radioanalytical and Nuclear Chemistry, 326(2), 987–998.
  4. EU Commission. (2021). Strategic raw materials and environmental compliance in mining. EUR 30745 EN.
  5. Beckhoff, B., et al. (2006). Handbook of practical X-ray fluorescence analysis. Springer.
  6. Mackay, R., & Cutmore, N. (2018). Online analysis in the minerals industry. Minerals, 8(11), 505.
  7. Croudace, I. W., & Rothwell, R. G. (2015). Micro-XRF studies of sediment cores. Springer.
  8. IAEA. (2014). X-ray fluorescence spectrometry for environmental analysis (IAEA-TECDOC-1743).
  9. Raut, S., et al. (2021). Application of PGNAA in complex mineral processing. Nuclear Instruments and Methods in Physics Research B, 491, 45–52.
  10. Li, Z., et al. (2020). Moisture measurement in ore processing using neutron moderation. Applied Radiation and Isotopes, 165, 109326.
  11. IAEA. (2014). PGNAA: Theory and industrial applications (IAEA-TECDOC-1743).
  12. ISO. (2014). ISO 18227:2014: Iron ores — Determination of moisture content.
  13. AEOI. (2022). Safety code for industrial use of radioactive sources (AEOI-R-461). Tehran.
  14. Kondos, P., & Lueck, D. (2021). Economic impact of real-time analysis in mining. Journal of Sustainable Mining, 20(4), 210–219.
  15. IEA. (2023). The role of critical minerals in clean energy transitions. Paris: IEA.
  16. EIT RawMaterials. (2022). Near real-time ore characterization: ROI case studies. Berlin.
  17. Chatt, A., & Sahai, R. (2020). Principles of PGNAA. Journal of Radioanalytical and Nuclear Chemistry, 324(1), 1–12.
  18. Van den Boogaart, K. G., et al. (2021). Multivariate calibration for online XRF. Chemometrics and Intelligent Laboratory Systems, 214, 104321.
  19. Cutmore, N., et al. (2022). Advantages of nuclear gauging over wet chemistry. Minerals Engineering, 179, 107415.
  20. Mackay, R. (2019). Reliability of nuclear gauges in harsh environments. IEEE Transactions on Nuclear Science, 66(4), 715–722.
  21. Markowicz, A. (2021). Limitations of XRF for light elements. X-Ray Spectrometry, 50(6), 489–496.
  22. IAEA. (2020). Regulatory control of radioactive sources in industry (IAEA Safety Standards Series No. SSG-46).
  23. Carrasco, P., et al. (2023). Smart sorting of polymetallic ores using XRF. Minerals, 13(2), 189.
  24. Makhura, T., et al. (2022). Waste reduction in Mn processing via PGNAA. South African Journal of Science, 118(3/4), 11245.
  25. UNEP. (2022). Minerals and the circular economy: Role of nuclear techniques. Nairobi.
  26. Kump, P., et al. (2023). Hybrid HPGe-CZT detectors for field analysis. Nuclear Instruments and Methods A, 1048, 167913.
  27. Liu, H., et al. (2023). Machine learning for nuclear assay correction. IEEE Transactions on Geoscience and Remote Sensing, 61, 1–12.
  28. Reijonen, J., et al. (2022). Compact neutron generators for mining applications. Nuclear Instruments and Methods B, 512, 106–113.
  29. BHP. (2022). Olympic Dam: Process innovation report. Perth: BHP.
  30. Codelco. (2023). Innovación en El Teniente: Informe técnico anual. Santiago.
  31. IAMGOLD. (2021). Lac Doré vanadium recovery project: Technical summary. Toronto.
  32. TOMRA. (2023). Sensor-based sorting: Case studies in mining. Oslo.
  33. McKinsey & Company. (2023). Mining automation at scale: The next frontier. New York.
  34. IAEA. (2023). Training strategies for operators of nuclear gauges (IAEA Human Health Series No. 37).
  35. Hahn, D., et al. (2021). Comparative study of XRF, PGNAA and LIBS for ore analysis. Spectrochimica Acta B, 178, 106012.
  36. Wang, L., et al. (2022). Hybrid XRF-LIBS systems for mineral exploration. Analytical Chemistry, 94(18), 6923–6931.
  37. Zhang, W., et al. (2023). Rare earth recovery using combined nuclear techniques. Journal of Rare Earths, 41(5), 612–621.
  38. US EPA. (2022). Reduction of acid waste in mining labs using nuclear methods (EPA/600/R-22/104).
  39. IAEA. (2021). Radiation protection in industrial applications (General Safety Guide No. GSG-8).
  40. ICRP. (2023). Occupational doses in non-medical applications of radiation (ICRP Publication 154).
  41. European Commission. (2023). Critical raw materials act: Analysis and policy framework. COM(2023) 160 final.
  42. EURATOM. (2023). Raw materials initiative: Technical annex on nuclear verification. Brussels.
  43. OECD/NEA. (2022). Nuclear techniques for mineral security: A roadmap. Paris.
  44. LUT University. (2023). NucMine: Final project report. Lahti: Lappeenranta-Lahti University of Technology.
  45. AEOI. (2021). Application of PGNAA in Chadermalou coal mine (Internal Report No. AEOI/IND/2021/77).
  46. IMIDRO. (2022). SarGaz copper project: Technical evaluation. Tehran.
  47. IAEA. (2022). Support to Iran in mining applications of nuclear techniques (Project Report IRN/0/046).

انتهای پیام/