به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، «شورای صلح» که برای غزه تأسیس شده، خط تنش جدیدی را میان ادعای صلح جهانی دونالد ترامپ و حقوق بین‌الملل ایجاد کرده است. جمهوری آذربایجان اما در برابر این ابتکار، نه به آن می‌پیوندد و نه آشکارا با آن مخالفت می‌کند؛ باکو طبق معمول موضع «انتظار» را برگزیده است.

ماهیت «شورای صلح» چیست؟

پاییز سال گذشته، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با ادعای توقف درگیری‌ها در خاورمیانه، نهادی تحت عنوان «شورای جهانی صلح» تأسیس کرد. هدف اولیه این شورای بین‌المللی، حفظ آتش‌بس در نوار غزه و تضمین صلح پس از مناقشه است. بر اساس قطعنامه‌ای که شورای امنیت سازمان ملل در نوامبر 2025 تصویب کرد، مأموریت این شورا فعلاً محدود به مناقشه غزه است.

ترامپ مدعی است که سازمان ملل در حل مناقشات ناکارآمد است و به دنبال ایجاد مکانیسمی چابک‌تر است. در نامه او آمده است: «برای صلحی پایدار، نیاز به یک نهاد صلح‌ساز بین‌المللی چابک‌تر و مؤثرتر داریم.»

بر اساس دعوت‌نامه‌های ارسالی ترامپ، حدود 60 کشور به این شورا دعوت شده‌اند. این شورا به ریاست مادام‌العمر ترامپ اداره خواهد شد و هر کشور عضو برای دوره‌ای 3 ساله انتخاب می‌شود؛ با این حال، اگر کشوری مبلغ یک میلیارد دلار به فعالیت‌های شورا کمک مالی کند، می‌تواند عضویت دائم را به دست آورد.

در مرحله نخست، شورا باید بر وضعیت غزه و دولت موقت فلسطینی که به عنوان «نهاد اجرایی» در آنجا مستقر شده، نظارت کند. ترامپ اعلام کرده که این شورا در دوره انتقالی بر دولت موقتی که اداره امور روزمره غزه را بر عهده دارد نظارت کرده و به تدریج فعالیت خود را به حل سایر مناقشات گسترش خواهد داد.

گفته می‌شود حتی رهبرانی مانند رجب طیب اردوغان و ولادیمیر پوتین نیز برای حضور در این شورا دعوت شده‌اند. همچنین یک «کمیته اجرایی غزه» در درون این شورا تشکیل شده که نمایندگان کشورهایی نظیر ترکیه و قطر در آن حضور دارند.

واکنش‌ها و نگرانی‌های بین‌المللی

برخی دولت‌ها با احتیاط به شورای صلح نزدیک می‌شوند. اگرچه ویکتور اوربان، نخست‌وزیر مجارستان بلافاصله به دعوت پاسخ مثبت داد، اما اکثر پایتخت‌های اروپایی در اعلام موضع رسمی تعلل می‌کنند.

در محافل دیپلماتیک این نگرانی وجود دارد که ابتکار ترامپ با به حاشیه راندن سازمان ملل، به عنوان «سازمان مللِ ترامپ» عمل کند.

یک دیپلمات اروپایی در این باره گفت: «این ابتکار، سازمان مللِ خودِ ترامپ است که اصول بنیادین منشور ملل متحد را نادیده می‌گیرد.» وجود پیش‌نویس یک «منشور» جداگانه در دعوت‌نامه ترامپ، نگرانی‌هایی را در برخی پایتخت‌ها برانگیخته است.

با این وجود، تشکیل این شورا به عنوان بخشی از توافق آتش‌بس امضا شده در اکتبر در مصر، تا سال 2027 در شورای امنیت تصویب شده است. روسیه و چین در آن رأی‌گیری رأی ممتنع دادند، زیرا از عدم شفافیت نقش آینده سازمان ملل در غزه ناراضی بودند. دولت ترامپ مدعی است که این شورا جایگزین مأموریت سازمان ملل نخواهد شد، بلکه آن را تکمیل می‌کند.

کاخ سفید اعلام کرده که برخی اعضای شورا از جمله مارکو روبیو (وزیر خارجه آمریکا)، استیو ویتکوف (فرستاده ویژه ترامپ)، تونی بلر (نخست‌وزیر اسبق انگلیس) و جرد کوشنر مشخص شده‌اند. با این حال، فقدان حتی یک نماینده فلسطینی در این شورا انتقاداتی را به همراه داشته است.

نقش باکو در اجلاس صلح مصر و مأموریت غزه

جمهوری آذربایجان در جریان جنگ رژیم اسرائیل علیه غزه به یکی از مشارکت‌کنندگان فعال در ابتکارات صلح تبدیل شد. الهام علی‌اف رئیس‌جمهور آذربایجان شخصاً به اجلاس صلحی که 12 اکتبر 2025 در شرم‌الشیخ مصر برگزار شد، دعوت شده بود. این اجلاس که توسط عبدالفتاح السیسی و ترامپ سازماندهی شده بود، میزبان حدود 20 رهبر جهانی بود.

در آن اجلاس، موضوعات کلیدی شامل تدابیر امنیتی خاورمیانه، تضمین آتش‌بس، استقرار نیروهای حافظ صلح بین‌المللی و ساختار پس از حماس در غزه بود. در حاشیه این اجلاس، گام‌هایی برای آتش‌بس و تبادل اسرا برداشته شد. حضور آذربایجان در این روند با توجه به روابط دوستانه همزمان با رژیم اسرائیل و جهان عرب-اسلامی قابل توجه بود. ترامپ از دوره اول ریاست‌جمهوری خود، آذربایجان را یکی از نامزدهای پیوستن به «پیمان ابراهیم» می‌دانست.

پیشنهاد مأموریت صلح‌بانی در غزه

پس از برقراری آتش‌بس، ایده استقرار نیروهای ثبات‌ساز بین‌المللی در نوار غزه مطرح شد. اکتبر 2025، نشریه «پلیتیکو» به نقل از یک مقام دفاعی آمریکا نوشت که نامزدهای اصلی برای اعزام نیروی حافظ صلح، اندونزی، پاکستان و جمهوری آذربایجان هستند.

آمریکا رسماً از باکو درخواست کرد تا به مأموریت غزه بپیوندد. حکمت حاجی‌اف، مشاور سیاست خارجی رئیس‌جمهور آذربایجان اعلام کرد که واشنگتن این درخواست را مطرح کرده، اما باکو عجله‌ای نکرده و ابتدا سوالاتی درباره مأموریت و قواعد درگیری ارسال کرده است. الهام علی‌اف نیز تأکید کرد که پرسش‌نامه‌ای شامل بیش از 20 سوال در خصوص جزئیات عملیات به دولت آمریکا ارائه کرده‌اند.

موضع نهایی آذربایجان: عدم اعزام نیرو

در نوامبر 2025، مقامات آذربایجان اعلام کردند تا زمانی که درگیری‌ها کاملاً متوقف نشود، اعزام نیرو ممکن نیست. جیحون بایراموف، وزیر امور خارجه آذربایجان، در مصاحبه با «نیکی» ژاپن گفت که «برای تصمیم‌گیری زود است».

با این حال، پس از ادعای مایکل والتز، سفیر آمریکا در سازمان ملل در دسامبر 2025 مبنی بر موافقت باکو با اعزام نیرو، آذربایجان فوراً این خبر را تکذیب کرد. نهایتاً در 5 ژانویه 2026، الهام علی‌اف در مصاحبه با شبکه‌های تلویزیونی داخلی، قاطعانه اعلام کرد که آذربایجان نیروی حافظ صلح به غزه نخواهد فرستاد.

علی‌اف تصریح کرد: «ما بیش از 20 سوال ارسال کردیم و فعلاً هیچ مشارکتی در نیروی حافظ صلح پیش‌بینی نشده است. من اصلاً به مشارکت آذربایجان در عملیات‌های نظامی خارج از مرزها فکر نمی‌کنم.»

باکو تاکنون تنها به کمک‌های بشردوستانه اکتفا کرده است؛ از جمله کمک 2 میلیون دلاری به آژانس آنروا (UNRWA) و طرح ساخت مدرسه‌ای با ظرفیت 600 دانش‌آموز در نابلس.

آیا آذربایجان به شورای صلح می‌پیوندد؟

کشورهای مختلفی در حال پیوستن به شورای صلح ترامپ هستند. شوکت میرضیایف، رئیس‌جمهور ازبکستان و قاسم جومارت توکایف، رئیس‌جمهور قزاقستان رسماً آمادگی خود را برای پیوستن به عنوان اعضای مؤسس اعلام کرده‌اند. اما جمهوری آذربایجان هنوز چنین دعوتی دریافت نکرده است. در منابع داخلی و خارجی خبری از دعوت باکو نیست.

دلایل این امر می‌تواند متعدد باشد:

1. عدم اولویت در لیست اولیه: ترامپ در مرحله اول بر قدرت‌های بزرگ (فرانسه، آلمان، هند، ترکیه، عربستان و...) تمرکز کرده و آذربایجان با وجود اهمیت منطقه‌ای، یک قدرت جهانی نیست.

2. تردید در اعزام نیرو: امتناع باکو از اعزام نیروی نظامی و ارسال سوالات متعدد به واشنگتن، ممکن است اشتیاق آمریکا برای دعوت از باکو به هسته اولیه شورا را کاهش داده باشد.

چشم‌انداز پیش‌رو

به نظر می‌رسد آذربایجان عجله‌ای برای پیوستن به این شورا ندارد. اولویت باکو ثبات در منطقه خود و نهایی کردن روند صلح با ارمنستان در سال 2026 است. با توجه به ابهامات موجود درباره موفقیت شورای صلح و انتقادات بازیگران منطقه‌ای، باکو سیاست «صبر و تماشا» را در پیش گرفته است. اگر این شورا موفق عمل کند و مطابق با حقوق بین‌الملل باشد، باکو ممکن است در مراحل بعد پیوستن به آن را بررسی کند؛ در غیر این صورت، جمهوری آذربایجان سیاست بی‌طرفی و روابط متوازن با طرفین درگیر را حفظ خواهد کرد.

انتهای پیام/