به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، ارمنستان به سمت رفع انسداد ارتباطات منطقه‌ای حرکت می‌کند. در حال حاضر کارهای فعالی با آمریکا پیرامون پروژه «مسیر ترامپ» (TRIPP) در جریان است. آرارات میرزویان، وزیر امور خارجه ارمنستان و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، چارچوب اجرای این طرح را توافق کرده‌اند. در هفته گذشته، آن‌ها بیانیه مشترکی را امضا کردند که حقوق، وظایف و حتی سهم طرفین در آن تثبیت شده است.

در این بیانیه آمده است: «انتظار می‌رود شرکت توسعه TRIPP مسئولیت توسعه مسیر ترامپ را با حق ساخت‌وساز که برای مدت اولیه 49 سال به آن اعطا می‌شود، بر عهده بگیرد. ارمنستان قصد دارد سهم 74 درصدی شرکت توسعه TRIPP را به آمریکا پیشنهاد دهد و سهم 26 درصدی را برای خود حفظ کند.»

همچنین، بندی مبنی بر تمدید همکاری برای 50 سال دیگر نیز در نظر گرفته شده است. پس از پایان دوره اول 49 ساله، سهم دولت ارمنستان افزایش یافته و به 49 درصد خواهد رسید.

پروژه «مسیر ترامپ» (TRIPP) جاده‌ای است که از طریق خاک ارمنستان، جمهوری آذربایجان را به منطقه برون‌بومی نخجوان متصل می‌کند.

سال‌ها بود که ایروان و باکو نمی‌توانستند در این مورد به توافق برسند. جمهوری آذربایجان خواستار «کریدور زنگه‌زور» بود، اما مقامات ارمنستان با تأکید بر آمادگی برای باز کردن تمام راه‌ها، با واژه «کریدور» که به معنای از دست دادن حاکمیت و کنترل بر منطقه است، مخالفت می‌کردند.

سرانجام در 8 اوت 2025 در واشنگتن، طرفین توافق کردند که جاده تحت حاکمیت ارمنستان باقی بماند و آمریکا به عنوان شریک تجاری در فرآیند رفع انسداد مشارکت کند.

ارمنستان معتقد است که برای عملیاتی شدن کامل مسیرها، «مسیر ترامپ» باید ادامه یابد. به‌ویژه بازسازی و در برخی نقاط ساخت خطوط ریلی منتهی به مرزهای جمهوری آذربایجان و ترکیه ضروری است. این موضوع شامل سه بخش اصلی است: یراسخ-نخجوان، گیومری-قارص و ایجوان-قازاخ. در غیر این صورت، ارمنستان به طور کامل از محاصره خارج نخواهد شد.

در اواسط دسامبر 2025، نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، از روسیه خواست تا فوراً این مسئله را حل کند.

شرکت مدیریت‌کننده راه‌آهن ارمنستان، «راه‌آهن قفقاز جنوبی» (SCR)، زیرمجموعه صددرصدی «راه‌آهن روسیه» (RZD) است که طبق قرارداد سال 2008، مدیریت شبکه ریلی ارمنستان را برای 30 سال در اختیار دارد.

نکته مهم، اظهارات نخست‌وزیر ارمنستان است که هشدار داده اگر مسکو در انجام کارهای لازم تعلل کند، ارمنستان آماده است این بخش‌ها را از امتیاز (کنسسیون) خارج کرده و مستقلاً بازسازی کند.

توضیحات وزیر خارجه ارمنستان درباره «مسیر ترامپ» و روابط با روسیه

دیدگاه آرمان باباجانیان: لزوم قطع همکاری با شرکت روسی

آرمان باباجانیان، رئیس حزب «به خاطر جمهوری»، معتقد است که «راه‌آهن روسیه» و شرکت تابعه آن در بحران مالی عمیقی هستند و توانایی بازسازی خطوط را ندارند.

وی می‌گوید: «شرکت "راه‌آهن روسیه" با بدهی حدود 4 تریلیون روبل (بیش از 50 میلیارد دلار) مواجه است و بودجه آن 20 درصد کاهش یافته است. شرکت تابعه آن در ارمنستان نیز در سال 2024 با کاهش درآمد و افت شدید مالیات پرداختی به دولت مواجه بوده است.»

باباجانیان می‌افزاید: «ارمنستان پول می‌دهد و روس‌ها مدیریت می‌کنند. اکنون که ارمنستان به راه‌آهن نیاز حیاتی دارد، چه کسی سرعت، تعرفه و امنیت را تعیین خواهد کرد؟ پاسخ باید یک کلمه باشد: ارمنستان. این بهترین زمان برای مذاکره با روس‌ها، انجام حسابرسی مستقل و ملی کردن مرحله‌به‌مرحله راه‌آهن ارمنستان است. راه‌آهن فقط ریل نیست؛ سیستم گردش خون اقتصاد و ابزار حاکمیت است.»

تحلیل ساموئل ملیکستیان: انتخاب سخت روسیه

ساموئل ملیکستیان، کارشناس سیاسی، معتقد است که مشکل روسیه مالی نیست، بلکه مسئله «اراده سیاسی» است.

وی می‌گوید: «ارمنستان اعلام کرده آماده است بخش‌های خاصی را با هزینه خود بازسازی کند، مشروط بر اینکه از مدیریت شرکت روسی خارج شوند. سایر بخش‌ها می‌توانند تحت مدیریت آن‌ها باقی بمانند. حتی قرارداد فعلی تا سال 2038 معتبر است و ارمنستان باید در سال 2028 قصد خود برای پایان دادن به آن را اعلام کند.»

اهمیت سه مسیر ریلی کلیدی

1. یراسخ-نخجوان: مسیری کوتاه (حدود 2 کیلومتر) که بازسازی آن آسان است. این مسیر ارتباط ریلی ایروان با مغری (جنوب ارمنستان) را برقرار کرده و می‌تواند بخشی از مسیر ترامپ (مغری-یراسخ-گیومری-قارص) برای ترانزیت بین‌المللی باشد.

2. گیومری-قارص: مسیری حدود 7 تا 13 کیلومتر که زیرساخت‌های آن موجود اما فرسوده است و نیاز به تعویض ریل دارد. بازسازی آن زمان‌بر نیست.

3. ایجوان-قازاخ: این مسیر استراتژیک برای اتصال مستقیم به جمهوری آذربایجان و گرجستان حیاتی است. اگرچه بازسازی کامل آن (شامل تونل‌ها) پرهزینه است، اما بازسازی مرحله‌ای تا ایستگاه ایجوان می‌تواند ارتباط ریلی را برقرار کند.

خطر حذف روسیه از معادلات منطقه

ملیکستیان هشدار می‌دهد: «اگر روسیه در بازسازی این خطوط مشارکت نکند، ارمنستان مجبور است مستقلاً اقدام کند. در این صورت، روسیه عملاً از فرآیند رفع انسداد ارتباطات منطقه‌ای و جریان‌های ترانزیت بین‌المللی حذف خواهد شد.»

وی یادآور می‌شود که در گذشته نیز روسیه پروژه‌هایی را آغاز و سپس متوقف کرده است. اگر اکنون نیز تعلل کند، ارمنستان ممکن است مسئله بازپس‌گیری راه‌آهن از مدیریت روسی را پیش بکشد؛ موضوعی که با توجه به تخلفات مالی گذشته این شرکت، می‌تواند مبنای حقوقی داشته باشد.

ریسک‌های سیاسی برای ایروان

این کارشناس تأکید می‌کند که راه‌اندازی راه‌آهن هم‌زمان با پروژه جاده‌ای «مسیر ترامپ» برای ارمنستان حیاتی است تا از پروژه رقیب ترکیه (قارص-نخجوان) عقب نماند.

وی نتیجه می‌گیرد: «اگر روسیه مانع‌تراشی کند، ارمنستان چاره‌ای جز یافتن راه‌حل‌های جایگزین ندارد که قطعاً به تنش سیاسی با مسکو منجر خواهد شد. به نظر می‌رسد روسیه فعلاً منتظر نتایج انتخابات ژوئن ارمنستان است، اما روند کلی نشان‌دهنده کاهش وابستگی ارمنستان به روسیه و توسعه روابط با شرکای جدید است.»

انتهای پیام/