به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، در ایام امتحانات مدارس و دانشگاه‌ها هستیم. در فصل امتحانات و ارزیابی پایان ترم بین دانشجویان پس از امتحان، گفت‌وگو شکل می‌گیرد که فلان آزمون بد بود و آن دیگری خوب. برخی می‌گویند اصلاً آزمون خوب یعنی امتحان آسان، از جزوه‌ای کم‌حجم، واضح و روان. فارغ از این پاسخ دانشجوپسند، اما به راستی آزمون خوب چگونه آزمونی است؟

همه می‌دانیم که آزمون یعنی امتحان و ارزیابی با پرسش جهت سنجش یادگیری؛ پس آزمون خوب هم یعنی ارزیابی با پرسش خوب برای فهم میزان و کیفیت یادگیری.

از منظر عالمان تعلیم و آموزش، چون یادگیری در هفت سطح مختلف ممکن است پس ارزیابی نیز می‌تواند و باید برای سنجش فهم و یادگیری در این سطوح انجام شود.

این سطوح عبارت اند از:

1. دانش سطحی (Surface Knowledge): حفظیات و واقعیت‌های اولیه
2. درک (Understanding): تفسیر و توضیح مفاهیم
3. کاربرد (Application): استفاده از دانش در موقعیت‌های جدید
4. تحلیل (Analysis): تفکیک و تشخیص اجزاء و روابط
5. ترکیب (Synthesis): ترکیب اجزاء برای ایجاد یک کل جدید
6. ارزیابی (Evaluation): ارزیابی و قضاوت درباره ارزش و اهمیت اطلاعات
7. آفرینش (Creation): خلق ایده‌های جدید و توانایی تولید نوآوری

اما چگونه بپرسیم؟

بر اساس روایت راهبردی پیامبر اکرم(ص) در حوزه تحقیق و تعلیم « حُسْنُ اَلسُّؤَالِ نِصْفُ اَلْعِلْمِ». در مقام ارزیابی پرسش خوب، سؤالی است که نیمی از دانش را داشته باشد. امسال تلاش کردم آزمون های پایانی دروس پایه را بر اساس این راهبرد طراحی کنم. چگونگی کاربست راهبرد «حسن السوال نصف العلم» در ارزیابی و طراحی امتحان را من از کتاب« راهنمای تدریس؛ با اقتباس از نگرش اسلام به علم و علم آموزی حجت‌الاسلام عبدالحمید واسطی یاد گرفتم.

مثال خود کتاب برای آزمون سطح نخست یادگیری این گونه است.

الف) واقفیه چه عقایدی دارند؟

ب) واقفیه عده‌ای از اطرافیان امام موسی بن جعفر(ع) بودند که پس از وفات ایشان عملکردی از خود بروز دادند که بیانگر یک گرایش فکری جدید بود. این گرایش را با بیان دو خصوصیت آن توصیف کنید؟

سوال (الف) پرسش بد است، ولی پرسش (ب) سؤال خوبی است چون قاعده «سؤالی خوب است که قسمتی از مطالب درس را در خود داشته باشد و قسمت دیگر آن را به یاد علم آموز بیندازد» را رعایت کرده است.

کاربست نویسنده برای آزمون درس مبانی ارتباطات نیز این گونه است:

سؤال بد: از مؤلفه‌های تعریف علمی ارتباطات، سه مورد را شرح دهید؟

سؤال خوب: ارتباطات فرایندی است آگاهانه یا ناآگاهانه، خواسته یا ناخواسته که از طریق آن احساسات و نظرات به شکل پیام‌های کلامی و غیر کلامی بیان گردیده، سپس ارسال دریافت و ادراک می‌ شود. در تعریف علمی ارتباطات فرایندی «پویا»، «پیوسته»، «برگشت ناپذیر»، «تعاملی» و «زمینه‌ای» است.با توجه به این تعریف، سه مولفه آن را شرح دهید.

پس فرصت امتحان را قدر بدانیم و پرسیدن بیاموزیم که به تعبیر دنیل کلاک و ریموند مارتین «پرسیدن مهمتر از پاسخ دادن است» و پرسش خوب بپرسیم و برای ارزیابی، آزمون خوب طراحی کنیم. یادمان باشد «اعتبار ما، به اعتبار آزمون ماست».

پی نوشت):

* راهنمای تدریس با اقتباس از نگرش اسلام به علم و علم‌آموزی، عبدالحمید واسطی، نشر موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام نور

نویسنده: حجت‌الاسلام والمسلمین علی‌اصغر اسلامی‌تنها، استاد دانشگاه باقرالعلوم(ع)

انتهای پیام/