به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، برخی از محافل خبری و سیاسی در روزهای گذشته به این اشاره کرده اند که ترکیه پیوستن به توافق دفاعی عربستان و پاکستان را در دستور کار قرار داده است.

این اتفاق در شرایطی روی داده که دست کم دو عضو از این ائتلاف دفاعی یعنی ترکیه و عربستان سعودی در ماه های اخیر، در برابر بسیاری از مداخله جویی ها و اقدامات اشغالگرانه رژیم اسرائیل در سوریه موضع خاصی اتخاذ نکرده اند. با این حال، جمعبندی اولیه مقامات آنکارا، این است که با توجه به تحولات سیاسی – امنیتی منطقه و طرح ادعاهای موسوم به معماری نظم منطقه ای آمریکا – اسرائیل، تصمیمات جدیدی بگیرند.

هاکان فیدان وزیر امور خارجه کابینه اردوغان، در روزهای گذشته به این موضوع اشاره کرده که ترکیه گذار جهان از تغییرات جدید را دنبال می کند و همکاری های دفاعی و امنیتی برای حفظ ثبات منطقه را ضروری می داند. همچنین ژنرال یاشار گولر وزیر دفاع ملی ترکیه به این اشاره کرده که این کشور، در برابر تغییرات جدید در نظم منطقه، نمی تواند مانند یک نظاره گر عمل کند.

یک ائتلاف واقعی، یا یک حرکت نمادین؟

بدون تردید، مهمترین چالش بر سر راه شکل گرفتن یک ائتلاف دفاعی موثر بین ترکیه، عربستان سعودی و پاکستان، تنگناهای استراتژیک و چالش های جغرافیایی است. چرا که هر کدام از این سه کشور از موقعیت جغرافیایی و منطقه ای متفاوتی برخوردارند که از برخی جهات و به ویژه به صورت واحد، دارای مزیت راهبردی است. اما همین مزیت، وقتی در تابلوی گروهی و در شکل ائتلاف دفاعی مشترک ارزیابی شود، عملاً بی اثر می شود.

به عنوان مثال، دغدغه های امنیتی و دفاعی پاکستان، ماهیت منطقه ای متفاوتی دارد که از اساس و بنیان، با وضعیت خاص نظم امنیتی خلیج فارس و موضوعات موثر بر امنیت ترکیه، در همه حوزه های آناتولی، دریای سیاه و مدیترانه، تفاوت دارد.

در نتیجه مشخص نیست که حتی در صورت شکل گیری یک شبه ائتلاف دفاعی بین این سه کشور، اولویت های دفاع منطقه ای و همچنین شکل همکاری و هماهنگی دفاعی بین آنها به چه شکلی پیش خواهد رفت.

در سالیان گذشته، ترکیه و پاکستان، بارها درباره توسعه همکاری های دفاعی، اهداف مهمی را در دستور کار قرار داده اند. اما اغلب این اهداف، به خاطر بُعد مسافت و فاصله جغرافیایی و همچنین بنا به دلایل راهبردی، تنها بر روی کاغذ باقی مانده است.

البته به نظر می رسد که ترکیه و پاکستان، بخشی از همکاری های متقابل در صنایع پهپادسازی را به خاطر حساسیت های امنیتی، مستور نگه داشته اند اما دست کم در صنایع بالگردسازی و همچنین در عرصه رزمایش های موثر، نتوانسته اند به نتایج ملموسی دست پیدا کنند.

سه کشور، سه ارتش متفاوت

نگاهی اجمالی به ویژگی های دفاعی و پسزمینه های تاریخی شکل گیری ارتش در سه کشور مزبور، نشان دهنده تمایز ماهوی بین این ساختارهای دفاعی به ویژه در بخش هوایی است.

ارتش ترکیه به عنوان دومین ارتش پرجمعیت پیمان نظامی ناتو، در حوزه های دفاعی در هر سه بخش زمینی، دریایی و هوایی و در سالیان گذشته در بخش های سایبری و الکترونیک، موفقیت های قابل توجهی به دست آورده و علاوه بر این، از تجارب بالایی در ماموریت های برونمرزی برخوردار است.

اما همین ارتش قدرتمند و باتجربه، در سالیان گذشته، در بخش نیروی هوایی با مشکلات بزرگی روبرو شده است. به نحوی که بخش قابل توجهی از هواپیماهای جنگنده نیروی هوایی ترکیه فرسوده و مستهلک شده اند و این کشور، به خاطر تحریم های نظامی آمریکا هنوز هم نتوانسته جنگنده های نوین را جایگزین کند و تکلیف دو پرونده مهم اف 16 و اف 35 همچنان در هاله ای از ابهام باقی مانده و ساخت جنگنده های سفارش داده شده به انگلیس نیز زمان بر است.

در نتیجه ترکیه ناچار شده با امضای قراردادهای دفاعی جدید، برای خرید یوروفایترهای دست دوم عمان و قطر اقدام کند. این در حالی است که عربستان سعودی از این حیث، وضعیت کاملاً متفاوتی دارد. به نحوی که این کشور ثروتمند عربی، برای خرید هواپیماهای جنگنده و تسلیحات پیشرفته، هیچ مشکل خاصی ندارد اما از حیث تربیت نیروی نظامی ماهر و همچنین اتخاذ تصمیم استفاده از نیروی نظامی، در تنگنا قرار گرفته است.

ارتش عربستان سعودی، تسلیحات پیشرفته فراوانی در اختیار دارد اما برای استفاده از این قدرت نظامی، با دو مشکل مهم روبروست. اول این که از حیث توان فرماندهی و تامین منابع انسانی مجرب و قابل اعتماد مشکل دارد. دوم این که میزان تهدیدپذیری این کشور در سطحی است که برای دست زدن به هر نوع کنش منطقه ای، فاقد استقلال استراتژیک است.

از آن سو، پاکستان شرایط بسیار متفاوتی دارد و با این که ارتش این کشور، در هر دو حوزه انسانی و تسلیحاتی در وضعیت نسبتاً قابل قبولی قرار دارد؛ اما دغدغه های منطقه ای متفاوتی دارد و تا زمانی که پرونده هایی همچون هندوستان و افغانستان بر روی میز قرار دارند، عملاً نمی تواند در معادله منطقه ای نوینی قرار بگیرد که دغدغه دفاعی و سیاسی آن، شباهتی با اهداف ترکیه و عربستان سعودی داشته باشد.

در پایان باید گفت: از دید برخی مقامات سیاسی و دفاعی ترکیه،  مفاهیم سنتی ائتلاف‌های شرق و غرب، حالا به اندازه سالیان قبل اهمیت ندارد و بخشی از بار معنایی این مفاهیم، تغییر یافته و هر کشوری می‌تواند ائتلاف‌های تازه شکل دهد و قراردادهای جدیدی امضا کند.

مخصوصاً با توجه به این که ترکیب ایده آلیستی از قدرت هسته‌ای پاکستان، نفوذ اقتصادی و سیاسی عربستان و تکنولوژی صنایع دفاعی و ارتش ترکیه، عوامل مهم ائتلاف خواهند بود. اما حداقل در ماه های اخیر، این واقعیت را به وضوح دیده ایم که ترکیه به خاطر عضویت در ناتو، نتوانسته در پرونده سوریه و دیگر پرونده های منطقه ای، به شکل موثر، در برابر آمریکا و رژیم صهیونیستی، موضع گیری کند.

انتهای پیام/