عباس صالحی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم در قم، با اشاره به اینکه مسئله امروز صرفاً یک مسئله رسانه‌ای نیست، بلکه ترکیبی از مسئله رسانه و کنش‌های اجتماعی است، اظهار کرد: در سال‌های گذشته بارها در برنامه‌های مختلف پیرامون این موضوع صحبت کرده‌ایم که تمام آنچه از رسانه دریافت می‌کنیم، اعم از پیام‌های متنوع در قالب‌های گوناگون، خواه و ناخواه بر ما تأثیر می‌گذارد.

وی افزود: بسیاری از خانواده‌ها، والدین و جوانان معتقدند که تأثیری از رسانه نمی‌بینند و صرفاً یک فیلم، سریال یا خبری در شبکه‌های اجتماعی را دیده یا رسانه‌های مکتوبی همچون رمان و روزنامه را مطالعه کرده‌اند و اثری بر خود مشاهده نکرده‌اند. این در حالی است که گاهی اوقات برای درک اثر یک مسئله مانند رسانه، باید فاصله جدی از آن گرفت و پس از گذشت چند ماه و بررسی محیط، دریافت که رسانه به شدت اثرگذار بوده است.

این مدرس سواد رسانه و فضای مجازی در ادامه با بیان اینکه نمونه‌های بسیار زیادی در این زمینه وجود دارد، خاطرنشان کرد: برای اینکه بتوانیم راحت‌تر این مسائل و نمونه‌ها را به یاد آوریم، می‌توان به سال 1401 اشاره کرد که اعتراض‌ها به تدریج به اغتشاشات تبدیل شد.

صالحی با اشاره به اینکه تاثیر رسانه به صورت نامرئی است، عنوان کرد: فرد در لحظه به می‌آید و می‌بیند این اثر رسانه به صورت جدی عیان شده است. اثرات رسانه‌ای گاهی مثبت و گاهی منفی است. بنابراین می‌توان رسانه را چاقوی دو لبه دانست؛ چاقویی که شاید در یک موقعیت خطر جانی برای انسانی داشته باشد و همان چاقو در موقعیتی دیگر می‌تواند نجات‌بخش حیات یک انسان باشد.

وی تصریح کرد: ما وقتی که می‌خوایم یک مسئله اجتماعی را بررسی کنیم به غیر از اینکه عوامل مختلف را باید کاوش کنیم و ببینیم، قاعدتا باید یک بازه زمانی خاصی را نیز مورد بررسی قرار دهیم. قطعا این مسئله‌ای که امروز ما بین جوانان و نوجوانان خود می‌بینیم، بین افرادی که امروز یک کنشگری متفاوت خیابانی انجام دادند یکسان است. مسئله کنونی برای هفته‌های اخیر نیست بلکه مسئله یک مربوط به چند ماه اخیر است و موضوع هم فقط تک موضوع نیست.

این مدرس فضای مجازی با بیان اینکه ما طی 9 ماه گذشته با بررسی رسانه به این نتیجه رسیدیم که چنین اتفاقی رخ خواهد داد عنوان کرد: جریانات رسانه‌ای، اخبار رسانه‌ای، سریال‌هایی که تولید شده حتی سریال‌های داخلی نشانگر آن بود که چنین رخدادی رقم خواهد خورد. مسئله علمی می‌گوید؛ از قدیم تا به امروز، همیشه رسانه تغذیه فکری کنش‌های اجتماعی را انجام می‌داد.

صالحی در ادامه به تشریح تاریخی اثرگذاری رسانه‌ای‌ پرداخت و افزود: ما در قدیم رسانه‌های مکتوب داشتیم این رسانه‌های مکتوب ابتدا نوشته‌هایی را در ستون نویسی‌ها با تیترهای مختلف آماده می‌کردند. به تدریج پس از چند ماه مردم که به بعضی از موضوعات مطرح شده در رسانه‌های مکتوب حساس می‌شدند و کنش‌های اجتماعی شکل می‌گرفت و جامعه از رسانه خوراک می‌گرفت.

وی علت عدم پیشگیری وقایع را اینگونه بیان کرد: متاسفانه ما در قالب این دسته از اتفاقات شاید پیش‌بینی دقیق انجام بدهیم که امکان دارد یک اتفاقی بیفتد، اما در بسیاری از مواقع نمی‌توانیم میزان شدت این مسئله را تشخیص بدهیم. کما‌ اینکه خیلی از کارشناس‌ها قبل از این شرایط و اتفاقات در رسانه ملی و جاهای مختلف گفتند: ما به خاطر موضوع اسرائیل پیش‌بینی می‌کنیم که این دسیسه یقینا با مسئله اعتراضات اصلی مردم جهت‌دهی پیدا می‌کند. اما این سوال مطرح است که چرا نوجوان و جوانی که کمتر در بطن مشکلات اقتصادی است جزو بدنه اصلی و پاشنه آشیل معترضین قرار گرفته است؟

این مدرس سواد رسانه و فضای مجازی بیان کرد: اگر بخواهم یک الگوریتم را برای شما باز کنم، این است که "رسانه" مهم‌ترین دلیل این مسئله است. علت حضور بسیاری از نوجوانان در این حوادث "احساس بودن" و "من هم هستم" است. پیش از این، در فضای مجازی فعالیت داشته، اعلام نظر می‌کرده و گاهی حتی نظراتی را ابراز می‌کرده که لزوماً حقیقی نبوده، بلکه صرفاً برای دیده شدن و نشان دادن وجودش بوده است.

صالحی دیده شدن را یک مسئله‌ کلان اجتماعی تلقی کرد که نیازمند توجه است و خاطرنشان کرد: مقام معظم رهبری نسل امروز را نسلی می‌دانند که کمتر از نسل اول انقلاب نیستند. تعداد افرادی از این نسل که به فضای آشوب و اعتراض پیوسته‌اند، بسیار کم است.

وی به اعتکاف 3 روزه اشاره‌ و عنوان کرد: مجموعا یک میلیون و 700 هزار معتکف داشتیم که نزدیک به یک میلیون و 20 هزار نفر از آن‌ها جوان و نوجوان بوده‌اند. این موضوع نشان می‌دهد که بدنه اصلی نوجوان و جوان، با فعالیت‌های معنوی و مثبت همراه است. آن نوجوانان و جوانان هم با رسانه در ارتباط هستند، آن‌ها هم در شبکه‌های اجتماعی حضور دارند و اخبار را می‌خوانند. مهم‌ترین تفاوت آن‌ها با نسل‌های گذشته، نحوه خواندن اخبار و استفاده از رسانه است.

این مدرس سواد رسانه گفت: ما به دلیل داشتن مهارت دروازه‌بانی خبر و آگاهی از ابعاد مختلف رسانه، برداشت متفاوتی از اخبار داشتیم و همواره به منبع، دلیل و چرایی انتشار خبر توجه می‌کردیم، اما متاسفانه بزرگ‌ترین چالش نوجوان امروزی در حوزه رسانه، علی‌رغم داشتن سرعت بالا، عدم تحلیل است و نوجوانان به دلیل راحتی و سهولت، اخبار را به راحتی می‌پذیرند. در این بین خانواده‌ها باید از فرزندانشان بپرسند که چرا تحلیل نمی‌کنند و چرا بررسی نمی‌کنند.

صالحی به بررسی علت توجه بیش از حد نسل جدید به بازی‌ها و اخبار فضای مجازی پرداخت و تصریح کرد: نوجوان این نیاز به فرار را به خستگی از مدرسه و جستجوی لذت در بازی‌ها مرتبط می‌داند. اما باید این را به نوجوان خود گوشزد کرد که درک نادرست از منابع خبری و عدم تحلیل محتوا، به پذیرش بی‌چون‌وچرای اخبار منجر می‌شود و احتمال تولید این تصاویر با هوش مصنوعی بسیار بالاست.

به گفته وی، یافته‌های علمی نشان می‌دهند این پدیده ریشه در تربیت اجتماعی نسل جدید دارد و در حالی که در برخی موارد مسئولیت‌پذیری‌شان کم است، در برخی دیگر بسیار فراتر از نسل‌های پیشین عمل می‌کنند. بنابراین والدین، مربیان و بزرگترها باید با دقت به صحبت‌های نسل جوان گوش دهند، به نیاز آن‌ها به اعلام حضور و اثبات خود توجه کنند و با تعامل نزدیک، پیوند ارتباطی قوی‌تری با آن‌ها برقرار سازند.

انتهای پیام/