به گزارش خبرگزاری تسنیم از شاهرود، یوزپلنگ آسیایی (Acinonyx jubatus venaticus) که در گذشته در گستره وسیعی از آسیای میانه تا شبه‌قاره هند پراکنده بوده، امروزه تنها در برخی مناطق مرکزی و شرقی ایران یافت می‌شود و در فهرست گونه‌های در خطر انقراض جهانی قرار دارد. آمارها نشان می‌دهد جمعیت این گربه‌سان در ایران به کمتر از 30 قلاده رسیده و تنها بخش کوچکی از آن‌ها در توران و زیستگاه‌های مجاور زندگی می‌کنند؛ وضعیتی که وخامت اوضاع این گونه در جهان را آشکار می‌سازد.

توران؛ زیستگاه طلایی یوز آسیایی

هر مشاهده تازه از یوزپلنگ آسیایی، به ویژه در توران، اهمیت بالایی دارد، زیرا می‌تواند معیارهای پایش جمعیتی را به‌روز کرده، الگوهای رفتاری این جانور را روشن کند و اولویت‌های حفاظتی را تعیین نماید. این اطلاعات، نقشه راه برنامه‌های آینده حفاظت از یوزها را شکل می‌دهد.

علاوه بر ارزش علمی، حفاظت از یوزپلنگ آسیایی اهمیت فرهنگی و نمادین نیز دارد. این گونه در ایران به عنوان نماد تنوع زیستی شناخته می‌شود و در صورت عدم حمایت، ممکن است به‌زودی تنها در حافظه زیست‌محیطی باقی بماند؛ موضوعی که جامعه جهانی نیز بر آن تأکید دارد.

پارک ملی توران با چشم‌اندازهای گسترده بیابانی و تنوع گونه‌های جانوری، از جمله مهم‌ترین نقاطی است که سازمان‌های ملی و بین‌المللی برای پایش و حفاظت یوز آسیایی بر آن تمرکز کرده‌اند. همکاری با جوامع محلی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین مانند تله‌های دوربینی، ابزارهای مؤثری برای رصد و مدیریت این گونه فراهم کرده است.

با این حال، چالش‌های فراوانی بر سر راه حفاظت یوز آسیایی وجود دارد؛ از تخریب زیستگاه و عبور جاده‌ها گرفته تا کمبود نیروهای محیط‌بانی و منابع مالی، که می‌تواند بقای این گربه‌سان سریع را تهدید کند. با این وجود، مشارکت جوامع محلی و فعالیت فعالان محیط‌زیست همچنان امیدبخش است.

اهمیت هر مشاهده؛ اطلاعات حیاتی برای حفاظت

ثبت اخیر دو یوزپلنگ آسیایی در توران، علاوه بر اینکه نماد پایداری نسبی این گونه در این منطقه است، یادآور این نکته مهم است که بدون برنامه‌ریزی حفاظتی مستمر، پایش علمی و حمایت‌های محلی و بین‌المللی، آینده این گونه منحصر به‌فرد همچنان در معرض خطر جدی قرار دارد.

ثبت این تصاویر از دو یوزپلنگ آسیایی در پارک ملی توران، بار دیگر نگاه‌ها را به ظرفیت‌های زیستی این منطقه حفاظت‌شده معطوف کرده است؛ رخدادی که امیدها برای بقای یکی از نادرترین گونه‌های جانوری کشور را تقویت می‌کند.

محمد عجمی،رئیس پارک ملی توران، در توضیح جزئیات این مشاهده اظهار داشت: این دو یوز توسط یکی از همیاران محلی محیط‌زیست شناسایی و مستندسازی شده‌اند و بررسی‌های اولیه، صحت تصاویر ثبت‌شده را تأیید می‌کند.

وی افزود: ثبت این مشاهدات در چارچوب برنامه‌های پایش مستمر حیات‌وحش انجام شده و نشان می‌دهد که زیستگاه توران همچنان شرایط لازم برای حضور و زیست یوز آسیایی را داراست.

عجمی با اشاره به نقش جوامع محلی خاطرنشان کرد: مشارکت همیاران بومی در حفاظت از حیات‌وحش، یکی از مؤثرترین راهکارها برای رصد گونه‌های در معرض خطر و کاهش تهدیدات انسانی محسوب می‌شود.

وی تصریح کرد: استمرار این پایش‌ها، اطلاعات ارزشمندی درباره الگوی پراکنش و وضعیت جمعیتی یوز آسیایی در اختیار کارشناسان قرار می‌دهد و مبنای تصمیم‌گیری‌های حفاظتی آینده خواهد بود.

رئیس پارک ملی توران یادآور شد: توران به‌عنوان یکی از مهم‌ترین زیستگاه‌های یوز آسیایی در کشور، نیازمند حمایت‌های هدفمند، تأمین اعتبارات و همکاری فرابخشی برای تداوم حفاظت مؤثر است.

وی تأکید کرد: ثبت این دو یوز، علاوه بر ارزش علمی، پیام روشنی برای تقویت برنامه‌های حفاظتی دارد و نشان می‌دهد با مدیریت صحیح و مشارکت مردمی، می‌توان به بقای این گونه امید داشت.

یوزپلنگ آسیایی؛ نماد تنوع زیستی و فرهنگ محیط‌زیست

از همین رو،یوزپلنگ آسیایی یکی از نادرترین گربه‌سانان جهان است که امروزه زیستگاه آن به بخش‌های محدودی از فلات مرکزی ایران محدود شده و در فهرست گونه‌های در خطر انقراض جهانی قرار دارد. جمعیت باقی‌مانده این گونه بسیار اندک است و تخمین‌ها نشان می‌دهد تنها حدود 20 قلاده از آن در زیستگاه‌های طبیعی کشور زندگی می‌کنند. این وضعیت، وخامت اوضاع این گونه و ضرورت اقدامات حفاظتی جدی را نمایان می‌کند.

کاهش جمعیت یوزپلنگ آسیایی در طول دهه‌ها قابل توجه بوده است. در دهه‌های گذشته بیش از 200 قلاده از این گونه در 11 منطقه کشور مشاهده می‌شد، اما امروز تنها تعداد اندکی از آن‌ها در مناطق امنی مانند توران و زیستگاه‌های مجاور باقی مانده‌اند. این کاهش شدید نتیجه تخریب زیستگاه، شکار غیرمجاز و برخورد با خودروها بوده است.

با وجود تهدیدهای متعدد، تلاش‌های حفاظتی و پایش‌های میدانی در سال‌های اخیر نتایج نسبی مثبتی داشته و منجر به شناسایی توله‌ها و مشاهده یوزهای جدید شده است. این امر نشان می‌دهد که برنامه‌های حفاظتی در صورت استمرار، می‌توانند به بقای این گونه کمک کنند، هرچند جمعیت واقعی همچنان شکننده است.

تهدیدها و چالش‌ها؛ فشارهای انسانی و کاهش تنوع ژنتیکی

یکی از چالش‌های بزرگ، کاهش تنوع ژنتیکی در جمعیت اندک باقیمانده است. جدایی جغرافیایی گروه‌های کوچک و کاهش تعداد افراد، مقاومت یوزپلنگ‌ها در برابر بیماری‌ها و تغییرات محیطی را کاهش می‌دهد و به‌عنوان یکی از عوامل تهدیدکننده ادامه بقا مورد توجه متخصصان قرار دارد.

عوامل انسانی همچنان بزرگ‌ترین تهدید برای یوزپلنگ‌ها به شمار می‌روند. تخریب زیستگاه به‌واسطه توسعه جاده‌ها و فعالیت‌های معدنی، برخورد با خودروها، شکار غیرمجاز و تداخل با دام‌های اهلی از جمله فشارهایی هستند که ادامه حیات این گونه را تهدید می‌کنند. متخصصان تأکید دارند بدون کاهش این تهدیدها و افزایش اقدامات حفاظتی، هیچ بهبودی پایدار در وضعیت این گونه به‌دست نخواهد آمد.

ثبت دو یوز؛ پیام امید و ضرورت همکاری حفاظتی

ثبت دو یوزپلنگ آسیایی در توران در چنین شرایطی، نشانه‌ای مهم از ادامه حضور این جانور در زیستگاه‌های طبیعی کشور است و یادآور ضرورت همکاری علمی، اجرایی و مردمی برای حفظ آن. پایش مستمر، تأمین منابع، افزایش آگاهی عمومی و برنامه‌ریزی میان‌سازمانی از ضروریات اصلی برای جلوگیری از نابودی کامل این نماد حیات‌وحش ایران محسوب می‌شود.

گزارش از:علیرضا رحیمیان‌

انتهای پیام/