خبرگزاری تسنیم ـ فاطمه لطف آبادی*؛ گفتمان رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران همواره بر جایگاه والای شعائر دینی تأکید دارد و آنها را نه تنها عبادت فردی، بلکه سرمایه‌ای گرانبها برای انسجام اجتماعی، تقویت هویت ملی و مقاومت فرهنگی می‌داند. این نگاه، شعائر دینی همچون نماز جمعه، عزاداری‌های حسینی، راهپیمایی‌های مذهبی و مناسک جمعی را به نمادهایی قدرتمند تبدیل می‌کند که جامعه را در برابر بحران‌های هویتی، فردگرایی افراطی و گسست‌های اجتماعی واکسینه می‌سازد. در جهانی که تهاجم فرهنگی و بحران‌های معنوی جوامع را تهدید می‌کند، تقویت این گفتمان یک ضرورت راهبردی و علمی است؛ زیرا شعائر دینی پیوندهای معنوی عمیقی ایجاد می‌کنند و جامعه را به یک کل منسجم و مقاوم بدل می‌سازند.

ضرورت برجسته‌سازی ارزش اجتماعی شعائر دینی از چندین منظر روشن است. نخست، این شعائر همبستگی اجتماعی را تقویت می‌کنند. مشارکت جمعی در مناسک، احساس تعلق به یک هویت بزرگ‌تر را برمی‌انگیزد، اعتماد متقابل را افزایش می‌دهد و شکاف‌های فرهنگی را کاهش می‌دهد. دوم، شعائر دینی حامل پیام‌های اخلاقی ناب هستند که مسئولیت‌پذیری، ایثار، عدالت و همدلی را ترویج می‌کنند و جامعه را به سوی ارزش‌های انسانی سوق می‌دهند. سوم، در سطح ملی، این مناسک مرزهای هویتی را استحکام می‌بخشند و از نفوذ الگوهای بیگانه جلوگیری می‌کنند. بنابراین، گفتمان رهبری در این زمینه نه تنها ریشه در اعتقاد دینی دارد، بلکه پاسخی هوشمندانه به نیازهای اجتماعی و سیاسی عصر حاضر است.

از دیدگاه علمی، ارزش شعائر دینی در چند محور کلیدی تحلیل می‌شود. نخست، بر اساس نظریه سرمایه اجتماعی، این مناسک شبکه‌های ارتباطی گسترده‌ای می‌سازند و اعتماد و همکاری اجتماعی را افزایش می‌دهند. دوم، از منظر نظریه هویت جمعی که افراد را به یک «ما»ی مشترک پیوند می‌زنند و حس هم‌سرنوشتی را عمیق‌تر می‌کنند. سوم، در چارچوب کارکردگرایی، این شعائر تنش‌های اجتماعی را کاهش می‌دهند، نظم جمعی را تقویت می‌کنند و ارزش‌ها را به نسل‌های بعدی منتقل می‌سازند. چهارم، از دیدگاه مقاومت فرهنگی، شعائر دینی سپری در برابر سلطه فرهنگی غرب عمل می‌کنند و استقلال هویتی جامعه را حفظ می‌نمایند. این تحلیل‌های جامعه‌شناختی نشان می‌دهد که شعائر دینی فراتر از بعد عبادی، ستون‌های اصلی انسجام، عدالت و اقتدار نرم ملی هستند.

برای عملیاتی کردن این گفتمان، راهکارهای مؤثری پیشنهاد می‌شود. نخست، انجام پژوهش‌های جامعه‌شناختی و روان‌شناختی برای تبیین کارکردهای اجتماعی و سیاسی شعائر دینی و ارائه شواهد علمی به جامعه. دوم، بهره‌گیری هوشمندانه از رسانه‌ها، سینما، موسیقی و هنرهای تجسمی برای بازنمایی جذاب این مناسک، به ویژه برای نسل جوان که با زبان تصویر و احساس ارتباط برقرار می‌کند. سوم، پیوند شعائر با مسائل روز جامعه مانند عدالت اجتماعی، مبارزه با فساد، حمایت از محرومان و مسئولیت‌پذیری، تا این مناسک به ابزارهایی عملی برای حل مشکلات تبدیل شوند. چهارم، بازنگری برنامه‌های آموزشی در مدارس و دانشگاه‌ها با تأکید بر شعائر به عنوان سرمایه فرهنگی و اجتماعی، نه صرفاً سنت دینی. پنجم، حمایت از شبکه‌های مردمی، هیأت‌ها و نهادهای مدنی برای برگزاری خلاقانه و فراگیر مناسک، که این فعالیت‌ها انسجام اجتماعی را به طور ملموس افزایش می‌دهد.

بنابراین تقویت گفتمان رهبری درباره ارزش اجتماعی شعائر دینی، راهبردی حیاتی برای آینده کشور است. این رویکرد، مناسک دینی را از سطح فردی به سرمایه‌های جمعی ارتقا می‌دهد و جامعه را به سوی انسجام عمیق‌تر، هویت مستحکم‌تر و مقاومت فرهنگی پایدار هدایت می‌کند. در عصر بحران‌های هویتی و تهاجم‌های نرم، شعائر دینی می‌توانند قدرت نرم ایران را به اوج برسانند و الگویی الهام‌بخش برای جوامع اسلامی ارائه دهند. توجه علمی و عملی به این گفتمان نه تنها وظیفه دینی، بلکه ضرورتی ملی است که سیاست‌گذاری فرهنگی را غنی ساخته و آینده‌ای روشن‌تر برای نسل‌های بعدی رقم می‌زند.

*مدرس و پژوهشگر حوزه علمیه خواهران استان قم

انتهای پیام/