به گزارش گروه حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، حجت‌الاسلام دکتر نجف لک‌زایی، رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در یکصد و نود و نهمین جلسه گروه علمی فلسفه سیاسی با عنوان «حکمرانی و سیاست‌گذاری عمومی در فلسفه سیاسی اسلامی»، با تأکید بر ضرورت ورود روشمند فلسفه سیاسی اسلامی به مسائل واقعی و پیچیده حکمرانی معاصر، از طراحی یک چارچوب نوآورانه برای استخراج پاسخ‌های فلسفه سیاسی اسلامی به چالش‌های عینی حکمرانی سخن گفت و این مسیر را گامی مهم در امتدادبخشی اجتماعی و کاربردی فلسفه سیاسی اسلامی و تولید الگوی بومی حکمرانی دانست.

رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی بر پیونددادن سیره نبوی و علوی با مباحث بنیادین حکمرانی، بر ظرفیت‌های عمیق آموزه‌های اسلامی برای تبیین نظام سیاسی و اداره جامعه تأکید کرد. وی همچنین با اشاره به گذشت 1500 سال از ولادت پیامبر اکرم(ص)، پیشنهاد داد گروه علمی فلسفه سیاسی بخشی از برنامه‌های علمی خود را به بررسی فلسفه سیاسی نبوی و مبانی حکمرانی در قرآن کریم و سیره پیامبر اختصاص دهد.

لک‌زایی با اشاره به طولانی شدن بحث «حکمرانی و سیاست‌گذاری عمومی» در جلسات پیشین، تصریح کرد که برای پیشبرد علمی این موضوع، باید از پراکندگی پرهیز کرد و به سمت یک چارچوب تحلیلی منسجم حرکت کرد؛ چارچوبی که بتواند پرسش‌های رایج دانش حکمرانی را به فلسفه سیاسی اسلامی عرضه کرده و پاسخ‌های اصیل و متناسب با مبانی اسلامی را استخراج کند. وی در همین زمینه به نتایج یک تحقیق جامع در مدرسه عالی حکمرانی شهید بهشتی وابسته به دانشگاه عالی دفاع ملی اشاره کرد که با روش فراتحلیل و بررسی 218 متن معتبر علمی در حوزه حکمرانی انجام شده و دانش حکمرانی را در قالب هفت محور اصلی دسته‌بندی کرده است.

به گفته رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، نخستین محور این چارچوب، شیوه‌های حکمرانی است که پرتکرارترین محور در ادبیات حکمرانی به‌شمار می‌آید و ناظر به این پرسش بنیادین است که حکومت‌ها برای حل مسائل پیچیده اجتماعی از چه روش‌هایی بهره می‌برند. وی افزود که در متون حکمرانی، مفاهیمی چون اداره، تعامل و تعاون، قاعده‌محوری، اصلاح فرآیندها، راهبری و مشورت برجسته شده و این پرسش باید به‌طور جدی به فلسفه سیاسی اسلامی عرضه شود تا روشن شود اندیشه سیاسی اسلامی چه شیوه‌هایی را برای حکمرانی مطلوب پیشنهاد می‌کند.

لک‌زایی دومین محور را کنشگران حکمرانی دانست و با طرح این پرسش که چه کسانی بازیگران اصلی حکمرانی‌اند، اظهار کرد: در ادبیات موجود، پاسخ‌های متنوعی ارائه شده و از ذی‌نفعان و صاحبان حق گرفته تا بازار، دولت، مردم و نهادهای اجتماعی را دربرمی‌گیرد، اما رایج‌ترین تلقی، مثلث دولت، مردم و بازار است. وی تأکید کرد فلسفه سیاسی اسلامی باید موضع روشنی در این زمینه اتخاذ کند و نسبت میان مردم، حاکمیت و سایر نهادها را از منظر اسلامی تبیین نماید.

رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی محور سوم را کارکردهای حکمرانی معرفی کرد و توضیح داد که در متون علمی، حکمرانی معمولاً به‌صورت یک چرخه تعریف می‌شود که از کشف مسأله آغاز شده، به سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری می‌رسد و سپس تسهیل‌گری، ارائه خدمات، پایش و ارزیابی عملکرد را دربر می‌گیرد. به اعتقاد وی، بررسی این چرخه در پرتو فلسفه سیاسی اسلامی می‌تواند نشان دهد که آیا اندیشه سیاسی اسلامی چنین ساختاری را می‌پذیرد یا تعریف عمیق‌تر و متفاوتی از کارکردهای حکمرانی ارائه می‌دهد.

به گفته دکتر لک‌زایی، اهداف حکمرانی چهارمین محور این چارچوب است. وی تصریح کرد که در متون حکمرانی اهدافی مانند اداره بهتر کشور، هدایت جامعه، توسعه اجتماعی، حل تعارضات و اجماع‌سازی مطرح شده؛ اما فلسفه سیاسی اسلامی به‌طور بنیادین با غایت‌مندی و هدف‌داری حکمرانی پیوند خورده و می‌تواند افق‌های گسترده‌تری از معنا و هدف حکمرانی را پیش روی پژوهشگران بگشاید.

وی پنجمین محور را قلمرو حکمرانی دانست و افزود که در ادبیات موجود، از حکمرانی محلی و ملی تا حکمرانی فراملی و جهانی سخن گفته می‌شود. به باور رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، فلسفه سیاسی اسلامی در این حوزه نیز دارای ظرفیت‌های عمیق نظری است و مفاهیمی چون امت، جامعه، جغرافیا و حدود اعمال قدرت سیاسی را به‌صورت جدی مورد توجه قرار داده است.

دکتر لک‌زایی در ادامه، سبک‌های حکمرانی را به‌عنوان ششمین محور معرفی کرد و با تفکیک آن از شیوه‌های حکمرانی، گفت: در این محور سخن از نظمی است که حکمرانی بر آن استوار می‌شود. وی سه سبک هرمی یا سلسله‌مراتبی، سبک بازار و سبک شبکه‌ای را از مهم‌ترین سبک‌های مطرح در متون حکمرانی دانست و تأکید کرد که فلسفه سیاسی اسلامی باید نسبت خود را با هر یک از این سبک‌ها روشن سازد و سازگارترین نظم را با مبانی اسلامی تبیین کند.

آخرین محور مورد اشاره رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ارزش‌های حکمرانی بود؛ محوری که به گفته وی اگرچه در متون موجود کمتر مورد توجه قرار گرفته، اما از منظر فلسفه سیاسی اسلامی اهمیتی بنیادین دارد. این محور به هنجارها، سنت‌ها و مکتب فکری پشتیبان حکمرانی می‌پردازد و می‌تواند مبنای هنجاری و ارزشی الگوی حکمرانی اسلامی قرار گیرد.

دکتر لک‌زایی در جمع‌بندی سخنان خود پیشنهاد کرد که در جلسات آینده گروه علمی فلسفه سیاسی، یک یا چند محور از این هفت محور به‌صورت متمرکز بررسی شود تا در نهایت، متنی علمی و منسجم برای طراحی الگوی حکمرانی اسلامی استخراج شود.

وی تأکید کرد اگر فلسفه سیاسی اسلامی بتواند به‌صورت روشمند به پرسش‌های دانش حکمرانی پاسخ دهد، می‌توان به الگویی راهبردی، واقع‌بینانه، تدریجی و قابل بومی‌سازی برای جوامع مختلف دست یافت.

رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در پایان خاطرنشان کرد که ظرفیت فلسفه سیاسی اسلامی در حوزه حکمرانی بسیار فراتر از آن چیزی است که تاکنون بالفعل شده و ورود جدی به این عرصه می‌تواند تحولی مهم در کارآمدسازی و امتداد اجتماعی فلسفه سیاسی اسلامی رقم بزند.

انتهای پیام/