خبرگزاری تسنیم ـ عباس نورزائی، فعال سیاسی و اجتماعی| پویایی دین مبین اسلام و نقش‌آفرینی موثر آن در عرصه حکمرانی دینی، بیش از هر زمان دیگر نیازمند بازسازی رویکرد علمی در حوزه‌های علمیه است. تجربه تاریخی نشان می‌دهد هرگاه دین از ژرف‌کاوی علمی فاصله گرفته و به لایه‌های سطحی و تکرارشونده بسنده کند، کارآمدی خود را در هدایت جامعه و پاسخ‌گویی به مسائل نوپدید از دست می‌دهد.

در این میان، سیره علمی امام محمد باقر(ع) می‌تواند نقشه‌‌راهی روشن برای خروج از این وضعیت باشد. امام باقر(ع) مادرش، فاطمه بنت حسن دختر حسن مجتبی(ع) است و بنابراین او اولین امام شیعه، از نسل هر دو نوه پیامبر، حسن(ع) و حسین(ع) است.

ایشان دین را نه مجموعه‌ای از پاسخ‌های آماده، بلکه منظومه‌ای زنده، قابل فهم و قابل اجتهاد می‌دانست. روش ایشان بر تعمیق، تحلیل، تفکیک صحیح علم از ظن و پالایش معرفت دینی استوار بود؛ روشی که فقه، کلام، اخلاق و حتی دانش‌های پیرامونی را از نقل‌های سطحی به ساحت پژوهش روش‌مند ارتقاء داد. تجهیز طلاب و علمای دینی در همه مذاهب اسلامی به این سیره، شرط اساسی حفظ عقلانیت و پویایی دین است.

امروز، بخش قابل توجهی از تحقیقات علوم دینی در برخی حوزه‌ها، گرفتار بازتولید محفوظات و تکرار متون گذشته است؛ در حالی‌ که جامعه‌ی معاصر با پرسش‌های پیچیده در حوزه‌ی حکمرانی، اقتصاد، عدالت اجتماعی، علم و فناوری روبه‌روست. سیره امام باقر(ع) به ما می‌آموزد که پاسخ به این مسائل، نه در گسست از سنت، بلکه در ژرف‌کاوی روش‌مند در متن دین نهفته است؛ ژرف‌کاوی‌ای که قدرت انطباق، تولید نظریه و هدایت عملی جامعه را احیاء می‌کند.

اگر حوزه‌های علمیه شیعه و اهل سنت، بخش تحقیقات دینی خود را از سطح «شرح و حاشیه» به سطح «مسئله‌محوری، روش‌شناسی و تحلیل تمدنی» ارتقاء دهند، دین بار دیگر می‌تواند نقش پیش‌برنده در حکمرانی دینی ایفاء کند. این همان مسیری است که امام باقر(ع) گشود؛ مسیری که علم دینی را از انفعال نجات می‌دهد و آن را به نیرویی زنده، عقلانی و اثرگذار در اداره‌ی جامعه بدل می‌سازد.

در یک جمله، بازگشت به سیره علمی امام باقر(ع)، بازگشت به روح پژوهش در دین است؛ روحی که می‌تواند اسلام را در جهان معاصر، نه فقط حفظ، بلکه پیش‌برنده و راهگشا نگه دارد.

انتهای پیام/