به گزارش خبرگزاری تسنیم از قم، افتتاح صحن حضرت زهرا(س) در حرم مطهر امیرالمؤمنین(ع) را نمی‌توان صرفاً به‌مثابه گشایش یک فضای معماری جدید یا توسعه کالبدی یک آستان مقدس تلقی کرد.

این صحن، در معنایی عمیق‌تر، تجلی یک رویکرد تمدنی به امر زیارت، مناسبات فرهنگی میان ملت‌ها و بازخوانی معاصر از پیوند تاریخ، ایمان و زیست اجتماعی در جهان اسلام است؛ رویکردی که هم در ساحت روابط مردم ایران و عراق معنا می‌یابد، هم در زبان معماری خود را آشکار می‌سازد و هم در کارکردهای تمدنی آینده‌اش قابل تحلیل است.

از منظر تمدنی، صحن حضرت زهرا(س) را باید نماد عینی پیوند دوباره دو ملت ایران و عراق در ذیل یک حافظه مشترک تاریخی ـ مذهبی دانست.

قرن‌هاست که نجف اشرف، نه‌فقط شهری مقدس، بلکه گره‌گاه اندیشه شیعی، تولید علم دینی و گفت‌وگوی میان فرهنگ‌ها بوده است.

مشارکت گسترده ایرانیان در طراحی، ساخت و تکمیل این صحن، در کنار میزبانی و همراهی مردم و نهادهای عراقی، این پروژه را به یک کنش فرهنگی ـ تمدنی فراملی بدل کرده است؛ کنشی که فراتر از مرزهای سیاسی، بر اشتراکات ایمانی و تاریخی تکیه دارد.

در دورانی که منطقه غرب آسیا با شکاف‌های هویتی و تنش‌های سیاسی دست‌وپنجه نرم می‌کند، صحن حضرت زهرا(س) واجد پیامی روشن است: امکان همزیستی، همکاری و هم‌افزایی تمدنی بر محور معنویت و احترام متقابل. این صحن، به‌مثابه یک فضای مشترک، زمینه‌ساز تعمیق روابط مردمی ایران و عراق است؛ روابطی که نه در سطح دیپلماسی رسمی، بلکه در تجربه زیسته زائران، خادمان و مجاوران شکل می‌گیرد و استمرار می‌یابد.

در بُعد معماری، صحن حضرت زهرا(س) نمونه‌ای کم‌نظیر از تلاقی سنت و معاصریت است. زبان معماری این صحن، ریشه در الگوهای اصیل معماری اسلامی ـ شیعی دارد؛ از تناسبات فضایی و هندسه معنابخش گرفته تا استفاده از نور، رنگ و مصالحی که واجد بار نمادین‌اند.

در عین حال، این معماری پاسخ‌گوی نیازهای امروز جهان زیارت است: مدیریت جمعیت‌های میلیونی، تأمین آسایش زائران، و ایجاد فضاهایی متنوع برای عبادت، تأمل و حضور اجتماعی. صحن، نه فضایی بسته و صرفاً آیینی، بلکه میدانی باز و خوانا است که حرکت، مکث و معنا را هم‌زمان ممکن می‌سازد.

این ترکیب هوشمندانه از شکوه قدسی و عقلانیت عملکردی، نشان می‌دهد که معماری دینی در جهان معاصر می‌تواند بدون فروکاستن از قداست، با الزامات زندگی امروز هم‌سخن شود. صحن حضرت زهرا(س) در این معنا، بیانیه‌ای معماری است درباره امکان تداوم سنت در دل نوآوری، اما شاید مهم‌ترین وجه این صحن، کارکرد تمدنی آن در افق آینده باشد. 

صحن حضرت زهرا(س) تنها محلی برای عبور یا توقف زائران نیست؛ بلکه بستری برای شکل‌گیری کنش‌های فرهنگی، اجتماعی و معرفتی است. این فضا می‌تواند میزبان آیین‌های جمعی، گفت‌وگوهای بین‌فرهنگی، فعالیت‌های آموزشی و جلوه‌های متنوعی از دینداری اجتماعی باشد.

در جهانی که فضاهای عمومی بیش از پیش از معنا تهی می‌شوند، صحن، الگویی از «فضای عمومی قدسی» ارائه می‌دهد؛ فضایی که در آن، امر معنوی از زندگی اجتماعی جدا نمی‌شود، بلکه به آن عمق و جهت می‌بخشد. 

از این منظر، صحن حضرت زهرا(س) را می‌توان بخشی از زیرساخت نرم تمدن شیعی دانست؛ زیرساختی که امکان بازتولید هویت، تقویت همبستگی اجتماعی و انتقال ارزش‌ها به نسل‌های آینده را فراهم می‌کند.

در نهایت، افتتاح صحن حضرت زهرا(س) را باید رویدادی چندلایه خواند؛ رویدادی که در آن، معماری، فرهنگ، سیاست مردمی و معنویت به هم می‌رسند. این صحن، نه‌فقط افزوده‌ای بر کالبد حرم علوی، بلکه نشانه‌ای از ظرفیت‌های نهفته تمدن اسلامی ـ شیعی برای پاسخ‌گویی به نیازهای امروز و فرداست.

 نجف اشرف، با این صحن، بار دیگر خود را به‌عنوان قلب تپنده یک تمدن زنده معرفی می‌کند؛ تمدنی که ریشه در تاریخ دارد، اما نگاهش به آینده است.

یادداشت از: سعید صالحی، دانشجوی دکتری دانشگاه باقرالعلوم رشته مطالعات نظری تمدن

انتهای پیام/